گەواقپاراتتىق جٷيە (گاج) تٷرٸندە ۇسىنىلاتىن تەمٸرجول مودەلٸ قازٸرگٸ ۋاقىتتا وسى سالاداعى كەز كەلگەن كەسٸپورىننىڭ ٶندٸرٸستٸك قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزٸن قۇرايدى. تەمٸرجولداردى پايدالانۋ سالاسىنداعى ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, بۇل اعىمداعى جەنە پەرسپەكتيۆالىق جوسپارلاۋ مەن جوبالاۋدى جەنە تەمٸرجول جۇمىسىن جەدەل جٷرگٸزۋ ٷشٸن قاجەت. ورتالىق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قازٸر كٶلٸك قاتىناسى تۋرالى اقپاراتتى قاجەت ەتەتٸن پايدالانۋشىلاردىڭ اۋقىمى كەڭ. بٸراق قازٸرگٸ وتاندىق تەمٸرجول سالاسىندا قازۇۋ ماماندارى ۇسىنىپ وتىرعانداي ەلەكتروندى-ۆەكتورلىق كارتا جوق.
ۋاقىت ٶتە كەلە, عارىشتىق تٷسٸرٸلٸمدەردٸ پايدالانىپ, جاڭادان تٷسكەن جولداردى, ٶزگەرٸستەردٸ ەنگٸزۋگە بولادى. ەلەكتروندى كارتانىڭ ٸشٸندە مەلٸمەتتەر بازاسى بار. تەمٸرجول قاسىنداعى ستانسالار, ينفراقۇرىلىمدار مەن جول ٶتكەلدەرٸن سەمافوردان باستاپ, ەربٸر رەلسكە دەيٸن كارتاعا تٸركەۋ قيىندىق تۋعىزبايدى. قازٸرگٸ عارىشتىق تەحنولوگييالاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ وسىنداي. اقش, فرانتسييا, قىتايدىڭ جەر سەرٸكتەرٸ 1 مەتر نەمەسە 33 سانتيمەتردٸ 1 پيكسەلگە سىيعىزىپ تٷسٸرە الادى.
– مۇنداي جاعدايدا بٸز كەز كەلگەن رەلستٸڭ شپالالارىن كٶرٸپ وتىرامىز. ەلەكتروندى كارتا جاساۋ بارىسىندا بٸز عارىشتان تٷسٸرٸلگەن كەسكٸندەردٸ عانا قولدانبايمىز. كەيبٸر ۋچاسكەلەردە دروندى نەمەسە لازەردٸ پايدالانا وتىرىپ, بارلىعىن بٸرٸكتٸرٸپ ينتەگراتسييالاۋ ارقىلى ماڭىزدى ەلەكتروندى جٷيە جاسايمىز. مىسالى, جۇمىسشى تەمٸرجولدىڭ كەز كەلگەن جەرٸندەگٸ اقاۋدى ەلەكتروندى كارتاعا پلانشەت ارقىلى بەلگٸلەپ كٶرسەتەدٸ. ديسپەتچەر سول ارقىلى ٶزدەرٸنٸڭ سيتۋاتسييالىق ورتالىقتارىنا حابار بەرەدٸ. ارى قاراي باسشىلار قالاي ەرەكەت ەتۋگە بولاتىنىن شەشەدٸ, – دەيدٸ ديرەكتور.
بۇل تەحنولوگييالاردىڭ كٶمەگٸمەن قاراجات كٶلەمٸن وپتيميزاتسييالاۋعا بولاتىنى ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. ٶيتكەنٸ ماماندار تەمٸرجولدىڭ ۇزىندىعىن كوردينات بويىنشا انىق بٸلەدٸ. تەمٸرجولعا قانشا تاس كەرەك, رەلستٸڭ ۇزىندىعى, قانشا ەلەكتر سىمى قاجەتتٸگٸ جٶنٸندە دەل مەلٸمەتتەر بولعاندىقتان, كومپانييا ارتىق شىعىنعا ۇشىرامايدى.
– مۇنداي جۇمىسپەن بۇرىن دا اينالىسقانبىز. مىسالى, وسىعان دەيٸن «الماتى-1» تەمٸرجول ۆوكزالىن عارىشتان تٷسٸرگەن كەزٸمٸزدە 1 پيكسەلگە 50 سانتيمەتر سيياتىنداي كەسكٸنگە قول جەتكٸزدٸك. سوندىقتان بۇل جەردە رەلستەردٸ انىق كٶرەمٸز. بٸز بۇل تٷسٸرٸلٸمدەردٸ ۆەكتوريزاتسييا جاسايمىز, ياعني سۋرەتتەگٸ جولداردى سىزىپ كٶرسەتەمٸز. بۇل كومپيۋتەردە ٶتە از ورىن قاجەت ەتەدٸ. ال عارىشتىق سۋرەتتەر كٶپ ورىن الادى. ٶيتكەنٸ سۋرەتتٸڭ ەربٸر نٷكتەسٸ فايلعا جازىلادى. ال ۆەكتورلىق كارتادا ەربٸر سىزىق باعدارلامادا فۋنكتسييامەن جازىلادى. مىسالى, عارىشتىق سۋرەت 100-500 مەگابايت بولۋى مٷمكٸن. ال وسىنى ۆەكتوريزاتسييا جاساساق, كٶپ بولسا 50 كيلوبايت بولادى. ۆەكتوريزاتسييادا ٷش قانا وبەكت بولادى: نٷكتە, سىزىق, پوليگون. وسى ٷشەۋٸمەن ەلەكتروندى كارتادا كەز كەلگەن سۋرەتتٸ سىزا الامىز, – دەيدٸ باقىت ساحاريەۆ.
ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدەگٸ جەردٸ قاشىقتىقتان زوندتاۋ ورتالىعىنىڭ ماماندارى ماقات – يندەر – ورال تەمٸرجولىنىڭ مارشرۋتىن دا الدىن الا كارتاعا تٷسٸرگەن ەكەن. بۇعان قاراپ كومپانييا ٶكٸلدەرٸ ٶزدەرٸنە قاجەتتٸ قاراجاتتى تۋرا ەسەپتەپ بٸلە الادى. سونىمەن بٸرگە عارىشتىق سۋرەتتەر ارقىلى تەمٸرجول باعىتىنىڭ رەلەفٸن ەسەپتەۋگە بولادى. ورتالىق درون ارقىلى ەربٸر اقپاراتتىڭ دەلدٸگٸنە كٶز جەتكٸزەدٸ. وسىلايشا تاپسىرىس بەرۋشٸ قانشا توپىراق قازۋ كەرەك, ويىس جەرلەردٸ تەگٸستەۋ ٷشٸن ٷستٸنەن قانشا توپىراق تاستالۋ قاجەتتٸگٸ جايىندا انىق اقپارات الادى.
باقىت مىرزانىڭ سٶزٸنشە, تەمٸرجول كەيدە تاۋدىڭ قاسىنان, ٶزەننٸڭ ماڭىنان ٶتەدٸ. ول جەرلەردە تاۋ كٶشكٸنٸ, سۋ تاسقىنى بولۋ قاۋپٸ جوعارى. ەلەكتروندى جٷيە ارقىلى وسىنداي اپاتتان ساقتانۋ جولدارىن پايدالانۋعا بولادى.
– سونىمەن بٸرگە SuperMap باعدارلاماسىن پايدالانا وتىرىپ, تەمٸرجولعا ارنالعان ينتەللەكتۋالدى ينتەرفەيس, ياعني گەوپورتال جاساي الامىز. بۇل گەوپورتالدى كومپانييانىڭ سيتۋاتسييالىق ورتالىقتارىندا پايدالانادى. ال بٸز ونداعى مەلٸمەتتەردٸ عارىشتىق تٷسٸرٸلٸمدەردٸڭ نەگٸزٸندە جاڭارتىپ وتىرامىز. ينتەللەكتۋالدى ينتەرفەيس دەگەنٸمٸز – اۆتوماتتى جۇمىس ايماعى دەسەك تە بولادى. وعان ەلەكتروندى كارتادان بٶلەك, ماتەماتيكالىق مودەل بويىنشا باعدارلاما جاساپ, كەيبٸر فۋنكتسييالاردى كٸرگٸزەمٸز. مىسالى, ەكٸ ستانسانىڭ اراسىنداعى جول ۇزىندىعىن اۆتوماتتى تٷردە ەسەپتەپ بەرە الادى. تەمٸرجولدىڭ ەكٸ جاعىندا اعاش ٶسپەيتٸن, ٷيلەر سالىنبايتىن اشىق جەر بولۋى كەرەك. سونىڭ بارلىعىن گەوپورتالدا قاراپ, انىقتاپ وتىرۋعا بولادى. سونىمەن بٸرگە مەلٸمەتتەر بازاسىنا جەكەمەنشٸكتەگٸ تەمٸرجولداردى تٸركەي الامىز. كومپانييانىڭ يەسٸ, سەرتيفيكاتى, پايدالانىپ وتىرعان قاۋٸپسٸزدٸك شارالارى قانداي دەگەن اقپاراتتارمەن تولىقتىرامىز. بۇل جۇمىس كٷشٸنە تٷسەتٸن سالماقتى ەدەۋٸر جەڭٸلدەتەدٸ, – دەيدٸ ورتالىق باسشىسى.
ٶزدەرٸڭٸز بٸلەتٸندەي, كەيبٸر تەمٸرجولدىڭ بويىندا جول ٶتكەلدەرٸ بولادى. سونىڭ كەيبٸرٸندە شلاگباۋم جوق. سونداي ٶتكەلدەرگە ۆيدەو-باقىلاۋ ورناتۋعا بولاتىنىن ايتقان باقىت سەمبايۇلى وسى ارقىلى تەمٸرجول بويىنداعى قاۋٸپسٸزدٸك شارالارىن كٷشەيتۋگە بولاتىنىن جەتكٸزدٸ.
– ونى سيتۋاتسييالىق ورتالىقتار تٸكەلەي كٶرٸپ وتىرادى. شلاگباۋم دۇرىس جۇمىس ٸستەپ تۇر ما, تەمٸرجول بويىندا كٶلٸكتەر توقتاپ قالمادى ما دەگەندەي مەسەلەلەردٸ دەل ۋاقىتىندا انىقتاۋعا بولادى. مىسالى, الماتى ماڭىندا وسىدان بٸر-ەكٸ جىل بۇرىن كٶلٸك كەپتەلٸسٸ كەزٸندە اۆتوبۋس پويىز جولدىڭ بويىندا قالىپ قويعاندىقتان, ٷلكەن جول اپاتى بولدى. ەگەر سول جەردە ۆيدەو-باقىلاۋ ارقىلى گەوپورتالعا اقپارات كەلٸپ تٷسكەن بولسا, ديسپەتچەرلەر ماشينيسكە دەر كەزٸندە ەسكەرتكەن بولار ەدٸ. مٸنە, اپاتتى جاعدايدىڭ الدىن الۋ ٷشٸن وسىنداي ينفراقۇرىلىمدار قاجەت-اق, – دەپ تٷيٸندەدٸ ب.ساحاريەۆ.
يە, ستاتيستيكا بويىنشا ەۋە قاتىناستارىنا قاراعاندا جەر بەتٸندەگٸ ترانسپورتتار توعىز ەسە جيٸ اپاتقا ۇشىرايتىن كٶرٸنەدٸ. دەمەك, يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييانىڭ كٶمەگٸنە جٷگٸنٸپ, قاۋٸپتٸ سەيٸلتۋ قاجەتتٸلٸگٸ تۋىپ تۇر. عالىمدار شەشٸمٸن دە ۇسىنىپ وتىر. بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – «زامانىڭ تٷلكٸ بولسا, تازى بوپ شال» دەمەكشٸ, جاڭا جوبالاردىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن سارقىپ پايدالانۋ.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
