وسى مٸندەتتەردٸ شەشۋ ٷشٸن ٶنٸمدەردٸڭ كەڭ سپەكترٸ بار جاڭا جوعارى تەحنولوگييالىق كەسٸپورىندار قۇرۋ قاجەت. اتاپ ايتقاندا, بۇل يمپورتقا تەۋەلدٸ لاك-بوياۋ ماتەريالدارى نارىعىنا (لبم) قاتىستى. نەگٸزٸنەن, ەۋروپا, تٷركييا جەنە بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸكتەرٸنەن يمپورتتالاتىن ٶنەركەسٸپتٸك ماقساتتاعى ەپوكسيدتٸ جەنە پوليۋرەتاندى لاك-بوياۋ جابىندارىنىڭ ساپاسى جوعارى. قازاقستاندا مۇنداي لبم ٶندٸرٸسٸ ٸس جٷزٸندە جوق, قازاقستاننىڭ ٶنەركەسٸپتٸك لبم نارىعى زور ەلەۋەتكە يە بولعانىنا قاراماستان, ونى تۇتىنۋ كٶلەمٸ 400 ملن اقش دوللارىن قۇرايدى.
قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەر سەندٸك-قاسبەتتٸك لاك-بوياۋ ماتەريالدارى توبىنا جاتاتىن ورگانيكالىق ەرٸتكٸش جەنە سۋديسپەرسييالىق لاك-بوياۋ ماتەريالدارىن شىعارادى. جابىن ٶندٸرٸسٸندە ورگانيكالىق ەرٸتكٸش نەگٸزٸندەگٸ ماتەريالداردى قولدانۋ ارقىلى جوعارى ٶنٸمدٸلٸككە قول جەتكٸزگەنٸمەن, ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستاردىڭ كٶپ بولۋىنا بايلانىستى بوياۋدىڭ ۋىتتىلىعى ارتادى.
سۋديسپەرسييالىق بوياۋلاردا ۇشپا ورگانيكالىق قوسىلىستار از مٶلشەردە كەزدەسەدٸ, سوندىقتان ول ەكولوگييالىق تازا جەنە قولدانۋعا تيٸمدٸ.
نارىقتا بوياۋدىڭ بۇل تٷرٸ نەگٸزٸنەن بٸر عانا تٷرمەن ۇسىنىلعان, بۇل – سۋ نەگٸزٸندەگٸ اكريل بوياۋى. ونىڭ نەگٸزگٸ كەمشٸلٸكتەرٸ – از ۋاقىت ٶتسە دە, جابىن كٶگەرٸپ, بوياۋى اعىپ, ماتەريال شٶگٸپ نەمەسە تارتىلىپ, كەي تۇستارى تٷسٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن.
وسىعان قاراماستان, اكريلدٸ بوياۋعا نەگٸزدەلگەن كومپوزيتسييالىق بوياۋلار مەن لاكتاردى پايدالانۋ ٷنەمدٸ, ٶيتكەنٸ ونىڭ ٶندٸرٸستٸك شىعىندارى از. اكريلدٸ كومپوزيتسييالىق بوياۋلاردىڭ باستى ارتىقشىلىقتارىنىڭ بٸرٸ – ولار قالپىنا كەلۋ قابٸلەتٸنە يە, ال دايىن ٶنٸمنٸڭ فيزيكالىق جەنە مەحانيكالىق قاسيەتتەرٸ ٶزگەرمەيدٸ. ەرينە, مۇنداي تاۋارلار تۇتىنۋ نارىعىندا سەتتٸ بەسەكەلەسە الادى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ عالىمدار توبىنىڭ بۇرىنعى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ نەتيجەسٸندە قر ۇعا اكادەميگٸ, ح.ع.د., پروفەسسور ە.شايحۋتدينوۆتٸڭ باسشىلىعىمەن تابيعي رەسۋرستاردى ۇتىمدى پايدالانۋ, شيكٸزات پەن ٶنٸمدٸ قايتا ٶڭدەۋ باسىمدىعى بويىنشا قولدانبالى سيپاتتاعى – «جاقسارتىلعان سيپاتتامالارى بار جاڭا ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸز, تۇزسىز اكريل بوياۋلارىنىڭ تەجٸريبەلٸك-ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸسٸنٸڭ تەحنولوگيياسىن ەزٸرلەۋ جەنە پراكتيكالىق ٸسكە اسىرۋ» جوباسى جۇمىس ٸستەدٸ.
ونداعى ماقسات – جاڭا اكريل بوياۋلارىن الۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيياسى زەرتحانالىق جاعدايدا ٶنەركەسٸپتٸك جەنە ازاماتتىق قولدانۋعا ارنالعان بەرٸكتٸگٸ, قانىقتىعى جەنە قاتتىلىعى جوعارى اكريل بوياۋلارىن الۋ.
نەتيجەسٸندە پوليمەرلەۋدٸڭ وڭتايلى شارتتارى جەنە سوپوليمەرلەر مەن مونومەرلەردٸڭ قاتىناسى انىقتالدى. بۇل ورگانيكالىق جەنە سۋ ەرٸتكٸشتەرٸ جوق, تۇزسىز بوياۋلار دەپ اتالاتىن ٶنەركەسٸپتٸك ماقساتتاعى جاقسارتىلعان ٶنٸمدٸلٸك سيپاتتامالارى بار ەكولوگييالىق تازا اكريلات ەمالدارىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ.
الىنعان ٶنٸم يمپورتتالاتىن ٶنەركەسٸپتٸك ماقساتتاعى ەپوكسيدتٸ, پوليۋرەتاندى جەنە سۋديسپەرسييالىق اكريلاتتى بوياۋلارمەن سالىستىرعاندا نەعۇرلىم جوعارى فيزيكا-مەحانيكالىق سيپاتتامالارعا يە.
«عىلىم قورى» اق جەنە «WARDA STAR» جشس جەكە سەرٸكتەسٸ قارجىلاندىراتىن «جاقسارتىلعان سيپاتتامالارى بار تۇزسىز اكريلاتسىز بوياۋلاردىڭ تەجٸريبەلٸك-ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸسٸن قۇرۋ» (PhD جەتەكشٸسٸ ل.اعىباەۆا) كوممەرتسييالاندىرۋ جوباسى قر بعم گرانتتىق قارجىلاندىرۋ زەرتتەۋ جوباسىنىڭ لوگيكالىق جالعاسى بولىپ تابىلادى.
بۇل ٸشكٸ نارىققا يمپورتتى الماستىراتىن جاڭا, جوعارى تيٸمدٸ لاك-بوياۋ ماتەريالدارىن ەنگٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. جوبانى ٸسكە اسىرۋ نەتيجەسٸندە كورروزييالىق بەلسەندٸلٸگٸ جوعارى, قۇنى 15-20 پايىزعا ارزانداتىلعان, رەاگەنتتەرٸ از, قالىپتى تەمپەراتۋرانى قولدانا وتىرىپ جاسالعان ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸز اكريلاتتى لاكبوياۋ ماتەريالدارىن الۋدىڭ جاڭا ٷنەمدٸ تەحنولوگيياسى ەزٸرلەندٸ.
تەحنولوگييا اكريل مونومەرٸنٸڭ ەرٸتٸندٸسٸندەگٸ اكريل سوپوليمەر ۇنتاعىنىڭ 30-35°C تەمپەراتۋرادا ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸنە نەگٸزدەلگەن, نەتيجەسٸندە ارنايى كاتاليزاتورلار مەن ٷدەتكٸشتەردٸڭ, تولتىرعىشتار مەن قوسپالاردىڭ قاتىسۋىمەن ەركٸن راديكالدى كوندەنساتسييا رەاكتسيياسى نەتيجەسٸندە ٶزٸن-ٶزٸ راستايتىن سيروپ قوسپاسى پايدا بولادى.
ارنايى كاتاليزاتورلاردى قوسۋ ۇقساس ەپوكسيدتٸ نەمەسە پوليۋرەتاندى بوياۋلارمەن سالىستىرعاندا (كەپتٸرۋ ۋاقىتى 12-24 ساعات) ەلدەقايدا جوعارى رەتتەلەتٸن كەپتٸرۋ جىلدامدىعىمەن (1-60 مين) جاڭا ٶنٸمدٸ الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ەزٸرلەنگەن تەحنولوگييا مەن ٶنٸمنٸڭ نەگٸزگٸ بەسەكەلەستٸك ارتىقشىلىقتارى:
– ٷنەمدٸلٸك, ٶندٸرٸستٸڭ تٶمەن تەمپەراتۋرالارىن قولدانۋ, از ۋاقىتتا, شامامەن 45 مينۋتتا الۋ تەحنولوگيياسى, پروتسەستٸڭ قاراپايىمدىلىعى;
– لبم الۋدىڭ تۇزسىز تەحنولوگيياسى, بۇل ەكولوگييالىق تازا جابىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ;
– پايدالانۋ تەمپەراتۋراسى –450س جەنە +500س ارالىعىندا, ياعني قىستا دا, جازدا دا قاتار قولدانۋعا بولادى;
– قىزمەت مەرزٸمٸ كەم دەگەندە 7-10 جىل, مەحانيكالىق بەرٸكتٸگٸ جوعارى, سۋدىڭ, حيمييالىق رەاگەنتتەردٸڭ ەسەرٸنە تٶزٸمدٸ.
الىنعان بوياۋ مەتالل بەتتەردٸڭ كورروزيياعا قارسى جابىنى رەتٸندە, پاركينگتەردٸڭ, ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ, ٶنەركەسٸپتٸك كەسٸپورىنداردىڭ جەنە جابىنداردىڭ مەحانيكالىق بەرٸكتٸگٸنە قويىلاتىن جوعارى تالاپتارى بار كەز كەلگەن باسقا بٶلمەلەردٸڭ جابىنى رەتٸندە قولدانىلا الادى.
2022 جىلعى 21 قاڭتاردا «WARDA STAR» جشس ٶندٸرٸستٸك الاڭىنىڭ بازاسىندا «عىلىم قورى» اق-نىڭ «جاقسارتىلعان سيپاتتامالارى بار تۇزسىز اكريلات بوياۋلارىنىڭ تەجٸريبەلٸك-ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸسٸن قۇرۋ» جوباسىن ٸسكە اسىرۋ شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلاتىن تۇزسىز اكريلات بوياۋلارىنىڭ تەجٸريبەلٸك-ٶنەركەسٸپتٸك ٶندٸرٸسٸ ٸسكە قوسىلدى.
ٶندٸرٸس اياسىندا جىلىنا 50-100 تونناعا دەيٸن تۇزسىز اكريلاتسىز بوياۋلار شىعارىلۋى مٷمكٸن. باستاپقى كەزەڭدە اكريلات بوياۋلارىنىڭ ەكٸ ماركاسى شىعارىلادى:
– Base coat WS NG 302. نەگٸزگٸ ەدەن جابىنى تاماق, ٶندٸرٸس, حيمييا, تاۋ-كەن, ماشينا جاساۋ جەنە باستاپقى ٶنەركەسٸپتە (سٷت زاۋىتتارى, ەت ٶڭدەۋ, ٶڭدەۋ كەسٸپورىندارى جەنە ت.ب.) كەڭٸنەن قولدانىلادى.
– Primer WS NG 102. Ng 102 ٶنٸمٸ كونتسەنتراتسييالانعان اكريلدٸ پرايمەر بولىپ تابىلادى, ول جابىنداردىڭ ادگەزيياسىن جاقسارتادى جەنە بەتون بەتتەرٸن دايىنداۋ ٷشٸن قولدانىلادى.
اكريل بوياۋىن ٶندٸرەتٸن كەسٸپورىندى ٸسكە قوسۋ ارقىلى بٸز تەك وتاندىق ٶندٸرۋشٸنٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار يمپورتتىق ٶنٸم باعاسىنان 15-20 پايىز تٶمەن تاۋار ۇسىنۋ ارقىلى وتاندىق تۇتىنۋشىلاردى دا قولدايمىز. جاقسارتىلعان سيپاتتامالارى بار اكريل بوياۋىنا ۇسىنىلاتىن باعا تەك قازاقستان نارىعىندا بەسەكەلەسۋگە عانا ەمەس, سونداي-اق ٶنٸمدٸ ەۋرازەق ەلدەرٸنە جەنە الىس شەتەلدەرگە ەكسپورتتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بۇل ىقتيمال يمپورتتى الماستىرۋ ماقساتىندا بەسەكەلەستٸك پوزيتسييانى جاقسارتادى. وسى جوبادا كٶزدەلگەن جۇمىستار جٷزەگە اسىرىلسا, ول ەكونوميكا, ەكولوگييا جەنە ەلەۋمەتتٸك سالالارعا دا وڭ ٶزگەرٸس ەكەلمەك. ٶيتكەنٸ جاڭا اكريل بوياۋىنىڭ ٶندٸرٸسٸ قازاقستاننىڭ ٶنەركەسٸپتٸك جەنە ازاماتتىق قۇرىلىس كەشەنٸن جاقسارتىلعان سيپاتتامالارى بار وتاندىق ماتەريالمەن قامتاماسىز ەتەدٸ; اكريلدٸ بوياۋ ٶندٸرٸسٸ قۇرىلىس, حيمييا ٶنەركەسٸبٸ جەنە ت.ب. سيياقتى ٶنەركەسٸپتٸڭ باسقا دا سالالارىنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتەدٸ; الىنعان اكريل بوياۋى قازاقستان مەن باسقا ەلدەردٸڭ نارىعىندا قازٸرگٸ ۋاقىتتا ٶندٸرٸستە جەنە قۇرىلىستا قولدانىلاتىن ەلەمگە ەيگٸلٸ لاك-بوياۋ ماتەريالدارىن الماستىرادى.
كەميلا دٷيسەن
