ەلٸمٸزدە العاش رەت ۇيىمداستىرىلعان كٶرمەدە جوو عالىمدارىنىڭ تابىستى عىلىمي ەزٸرلەمەلەرٸمەن قاتار, ستۋدەنتتٸك ستارتاپتار تانىستىرىلدى.
مۇندا كەلۋشٸلەر نازارىنا ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ, قازۇاۋ, س.اسفەنديياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ, م.ەۋەزوۆ اتىنداعى وقمۋ, «عىلىم قورى», اقپاراتتىق جەنە ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى ينستيتۋتى, جانۋ مەسەلەلەرٸ ينستيتۋتى, زوولوگييا ينستيتۋتى عالىمدارى ٶز جەتٸستٸكتەرٸن ۇسىندى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ دەرٸلٸك ٶسٸمدٸكتەردٸ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى جانار جەڭٸس قازاقستاننىڭ شيكٸزاتى نەگٸزٸندە دايىندالعان دەرٸلٸك زاتتار ٶندٸرٸسٸ جايلى ايتىپ بەردٸ. «قازٸرگٸ تاڭدا ٶندٸرٸستەن تۇماۋ مەن باۋىر اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋعا كٶمەكتەسەتٸن جەنە يممۋنيتەتتٸ كٶتەرەتٸن بيولوگييالىق بەلسەندٸ قوسپالار دايىندالادى. سونىمەن قاتار قانداعى قانت دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋگە كٶمەكتەسەتٸن, قان قىسىمىن رەتتەيتٸن, اسقازان-ٸشەك جٷيەسٸنٸڭ جۇمىسىن جاقسارتاتىن, يممۋنيتەتتٸ كٶتەرەتٸن فيتوشايلار ٶندٸرٸلەدٸ. بٷگٸندە ورتالىقتا دايىندالعان ٶنٸمدەردٸ جەكەمەنشٸك شاعىن كلينيكالاردىڭ ەمدەلۋشٸلەرٸ تۇتىنۋدا. الداعى ماقسات – مەملەكەتتٸك ەمحانالارمەن جەنە دەرٸحانالارمەن جۇمىس جاساپ, ٶنٸمدٸ حالىققا كەڭ تاراتۋ», – دەدٸ پروفەسسور.
قازۇۋ عالىمدارى ۇسىنعان جوبانىڭ بٸرٸ – بٸرنەشە جىلدىق تەجٸريبەگە سٷيەنٸپ جاسالعان توپىراقتى مۇنايدان تازارتاتىن تابيعي مينەرال. جوبا جەتەكشٸسٸ, حيمييالىق فيزيكا جەنە ماتەريالتانۋ كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ەردوس وڭعارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇنىڭ ەڭ باستى ارتىقشىلىعى – مۇناي قالدىقتارىمەن لاستانعان جەردٸ سوڭعى ساتىسىندا تازارتا الۋىندا.
ياعني بۇل ەدٸس توپىراقتاعى مۇناي مٶلشەرٸ 5-10 پايىزدان اسپايتىن جاعدايدا قولدانىلادى. ەرٸ ەكٸنشٸ رەت لاستانۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەي, پروتسەستٸ باسقارۋعا جول اشادى.
ال اقپاراتتىق جەنە ەسەپتەۋ تەحنولوگييالارى ينستيتۋتىنىڭ عالىمى ٶركەن مامىرباەۆ قازاق تٸلٸندەگٸ داۋىستىق حابارلامالاردى مەتٸنگە اينالدىرا الاتىن اۆتوماتتى تٷردە تانۋ جٷيەسٸن ەزٸرلەدٸ. بٷگٸندە «Kazak ASR» زيياتكەرلٸك جٷيەسٸن Telegram-دا تەكسەرٸپ كٶرۋگە بولادى.
سونداي-اق كٶرمەگە «عىلىم قورىنىڭ» قازۇۋ-مەن بٸرلەسكەن نانوماتەريالدارعا نەگٸزدەلگەن قابىلداعىشتار, بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸنە ارنالعان شاعىن عارىش اپپاراتتارى بويىنشا جوبالارى, ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ-دىڭ «قالالىق جىلۋ جەلٸسٸنٸڭ ساندىق ەگٸزٸ» جوباسى, زوولوگييا ينستيتۋتىنىڭ «قازاقستان جانۋارلارىنىڭ قىزىل كٸتابىن جەنە سيرەك كەزدەسەتٸن جەنە قۇرىپ كەتۋ قاۋپٸ تٶنگەن جانۋارلار بويىنشا ەلەكتروندىق دەرەكتەر بازاسىن ەزٸرلەۋ» جوباسى جەنە ٶزگە دە 30-دان استام يننوۆاتسييا قويىلدى.
قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن جٷزەگە اسقان اۋقىمدى شارا كٶرمەدەن سوڭ, «ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىنىڭ دامۋى – قازاقستاننىڭ يننوۆاتسييالىق دامۋىنىڭ قاجەتتٸ العىشارتى» اتتى عىلىمي-تەجٸريبەلٸك كونفەرەنتسيياعا ۇلاستى.
القالى جيىندا جوو رەكتورلارى, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورلارى, اكادەميك-عالىمدار, وقىتۋشى-پروفەسسورلار مەن بٸلٸم الۋشى جاستار باس قوستى.
شارانىڭ اشىلۋىندا قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك قۇتتىقتاۋ سٶز سٶيلەدٸ. عىلىم مەن يننوۆاتسييانى دامىتۋدىڭ جەنە مەملەكەت باسشىسى ايتقان ەرتاراپتاندىرىلعان, تەحنولوگييالىق ەكونوميكانى قۇرۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ٶتٸپ, مينيستر ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بٷگٸنگٸ تاڭداعى دامۋ بارىسىنا توقتالدى. قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلٸمٸزدە شەتەلدٸك بەس جەتەكشٸ زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ فيليالى اشىلدى. ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىن تۇراقتى قارجىلاندىرۋ ٷشٸن 2023 جىلى بەس پيلوتتىق وقۋ ورنىندا ەنداۋمەنت-قورلاردى اشۋ بويىنشا نىسانالى كاپيتال قورلارى تۋرالى جەكە زاڭ تۇجىرىمداماسى جەنە جول كارتاسى ەزٸرلەندٸ.
«قازاقستاندا ۋنيۆەرسيتەتتٸك عىلىمدى دامىتۋ بويىنشا قابىلدانعان باسىمدىق جوعارى تيٸمدٸلٸگٸ مەن نەتيجەسٸن كٶرسەتتٸ. سوڭعى جىلدارى ەلدەگٸ عىلىمي-زەرتتەۋ بەلسەندٸلٸگٸنٸڭ كٶرسەتكٸشتەرٸ عىلىمنىڭ دەستٷرلٸ مودەلٸن ساقتاعان پوستكەڭەستٸك ەلدەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸنە قاراعاندا جوعارى. ۋنيۆەرسيتەت عىلىمىنىڭ دامۋىنا جوعارى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن ينتەرناتسيونالداندىرۋ باعدارلاماسى ىقپال ەتەتٸن بولادى», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
جيىندا سٶز العان قر عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ عىلىم كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى دارحان احمەد-زاكي ەلٸمٸزدٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ نەگٸزگٸ جەتٸستٸكتەرٸ تۋرالى ايتىپ, قويىلعان مٸندەتتەرگە نازار اۋداردى.
«2018-2020 جىلدارعا ارنالعان گرانتتىق قارجىلاندىرۋ شەڭبەرٸندە جالپى سوماسى 28,2 ملرد تەڭگەگە جەتٸ باسىم باعىت بويىنشا 1070 جوبا ٸسكە اسىرىلدى. جوبالاردىڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸن: ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ – 140, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ – 80, ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ – 49 جوبانى جٷزەگە اسىردى. دەيەكسٶزدەر سانى جەنە دەيەكسٶز كەلتٸرۋٸ جوعارى ماقالالار بويىنشا ۋنيۆەرسيتەتتەر كٶرسەتكٸشٸ باسقا ۇيىمنىڭ تٷرلەرٸنە قاراعاندا ايتارلىقتاي ٸلگەرٸ. گرانتتىق قارجىلاندىرۋ شەڭبەرٸندە جالپى سوماسى 21,7 ملرد تەڭگەگە 561 عىلىمي جوبا (42%) ٸسكە اسىرىلۋدا. ٷزدٸك ٷشتٸككە: ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ – 31%, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ – 16%, ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ 13% كٶرسەتكٸشپەن كٸرەدٸ», – دەدٸ كوميتەت تٶراعاسى.
سٶز سوڭىندا دارحان جۇماحانۇلى «عىلىم جەنە تەحنولوگييالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭى بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس كٷتٸپ تۇرعانىن العا تارتتى. اتاپ ايتقاندا, جوو-لاردىڭ گرانتتىق جەنە باعدارلامالىق-نىسانالى قارجىلاندىرۋ بويىنشا كونكۋرستارعا قاتىسۋى جٶنٸندەگٸ جۇمىستى جانداندىرۋ, عىلىم دەپارتامەنتتەرٸنٸڭ, جوو-لارداعى كوممەرتسييالاندىرۋ كەڭسەلەرٸنٸڭ جۇمىسىن كٷشەيتۋ, وقىتۋدىڭ جاڭا تەتٸكتەرٸن ەنگٸزۋ ارقىلى عىلىمي كادرلاردى دايارلاۋدىڭ ساپاسى مەن تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ قاجەتتٸگٸ اتاپ ايتىلدى.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى جانسەيٸت تٷيمەباەۆ ٶز بايانداماسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ نەتيجەلەرٸن ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىنا اينالدىرۋ ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەتتە «يدەيانى قالىپتاستىرۋدان – ونى كوممەرتسييالاندىرۋعا دەيٸن» تەحنولوگييالىق دەلٸزٸ قۇرىلعانىن ايتتى. «ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ ينتەللەكتۋالدىق ەلەۋەتٸ زور. وقۋ ورنىندا قازاقستان جەنە ەلەمگە ٸرگەلٸ عىلىم سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرٸمەن تانىلعان بەدەلدٸ عىلىمي مەكتەپتەر بار», – دەپ اتاپ ٶتتٸ ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى.
عىلىم پايدا ەكەلۋٸ ٷشٸن قازۇۋ-دا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان جوبالار اياسىندا يننوۆاتسييالىق كەسٸپورىندار قۇرىلىپ, جوعارى تەحنولوگييالىق ٶنٸم شىعاراتىن شاعىن ٶندٸرٸس ورىندارى ٸسكە قوسىلعان. ولار – شۋنگيت كونتسەنتراتى, پوليەفيرلٸ شايىرلار, گازرازريادتىق لامپالار, دەرٸ-دەرمەكتەر, كٶمٸرتەكتٸ نانوقۇرىلىمدار جەنە تاعى باسقا ٶندٸرەتٸن 10-عا جۋىق شاعىن ٶندٸرٸستەر. «جالپى مۇنداي جوبالار سانى 100-دەن اسادى. بٸز ناقتى سەكتورمەن, اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەنمەن, ٶنەركەسٸپپەن ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماقساتىندا بۇل جوبالاردى سيپاتتايتىن ەكٸ تومدىق كٸتاپ شىعارىپ, ەكٸمدٸكتەر مەن مينيسترلٸكتەرگە جٸبەردٸك», – دەدٸ رەكتور.
سونداي-اق پلەنارلىق وتىرىستا ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى مەيرام بەگەنتاەۆ, م.ەۋەزوۆ اتىنداعى وڭتٷستٸك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى – رەكتورى دەرييا قوجامجاروۆا, قر تسدياٶم «Qazinnovations» يننوۆاتسييالاردى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ ۇلتتىق اگەنتتٸگٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى سانات احانوۆ جەنە ٶزگە دە جوو باسشىلارى مەن ينستيتۋت ديرەكتورلارى بايانداما جاساپ, پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
قاتىسۋشىلار وزىق تەجٸريبە الماسۋ, عىلىمي ۇيىمدار مەن ۋنيۆەرسيتەتتەر ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋ قاجەتتٸگٸن قولدادى. سونىمەن قاتار جيىندا جوعارى وقۋ ورىندارىن زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنە ترانسفورماتسييالاۋ, عىلىمي-تەحنولوگييالىق دامۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتٸلدٸرۋ مەسەلەلەرٸ تالقىلاندى.
سودان سوڭ ەكٸ كٷنگە جوسپارلانعان كونفەرەنتسييا جۇمىسى پاراللەل سەكتسييالارعا جالعاستى. وندا «ستۋدەنتتەردٸڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ», «عىلىمي-تەحنولوگييالىق دامۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازاسى», «يننوۆاتسييالىق ۋنيۆەرسيتەت ەكوجٷيەسٸ: تەحنوپاركتەردٸ, زەرتتەۋ حابتارىن, ينجينيرينگتٸك ورتالىقتاردى جەنە بيزنەس-ينكۋباتورلاردى ٸسكە اسىرۋدىڭ سەتتٸ كەيستەرٸ» باعىتتارى قاراستىرىلۋدا.
ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
