ولار باسقارۋداعى قاتەلٸكتٸ كٶردٸ, ستراتەگييالىق كەمشٸلٸكتەردٸ اڭعاردى.
5 ساياسي رەفورمانى جٷرگٸزۋدٸ العاش ۇسىنعان دا عالىمجان باستاعان توپ.
بۇل:
تەۋەلسٸز سوت, ەكٸمدەردٸ سايلاۋ, تەۋەلسٸز باق (سٶز بوستاندىعى), پارلامەنتتٸڭ ٶكٸلەتٸن كەڭەيتۋ جەنە تازا ەرٸ ەدٸل سايلاۋ.
جاقييانوۆ مۇنى پرەزيدەنتكە جەتكٸزەم دەگەن سەنٸمدە بولعان. سول كەزگٸ ٷكٸمەتباسى توقاەۆ ايتقانداي, عالىمجاندار پرەزيدەنت بيلٸگٸنە قارسى كەلگەن جوق.
ول «گوللاند اۋرۋىن» انىقتاعان
1997 جىلى جاقييانوۆ ستراتەگييالىق رەسۋرستاردى باقىلاۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى بوپ تاعايىندالدى.
«وسىندا وتىرعاندا جاقييانوۆ تىم تەرەڭ ٷڭگٸپ كەتتٸ» دەگەن سٶز تەگٸن بولماسا كەرەك. اگەنتتٸكتٸڭ تەز تاراتىلعانى دا سودان دەسەدٸ.
«عالىمجاننىڭ ستراتەگييالىق رەسۋرستار سالاسىنداعى كەمشٸلٸكتەردٸ انىقتاعان, بيلٸككە دەگەن سىن كٶزقاراسى قالىپتاسقان تۇس تا وسى كەز» دەيدٸ. وسى قىزمەتتە وتىرعان از عانا ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە ول بٸراز دٷنيەنٸڭ باسىن اشتى.
ول سول تۇستارى بيۋدجەت ساياساتى دۇرىس جٷرگٸزٸلمەيتٸنٸن ايتقان العاشقى ادام.
«رەسپۋبليكا بيۋدجەتٸ مۇناي باعاسىنا تەۋەلدٸ بولماۋى كەرەك. مۇناي باعاسى تۇراقسىز. وسى سەبەپتٸ بٸز سىرتقى فاكتورعا تەۋەلدٸمٸز.
ال ٸشكٸ فاكتوردىڭ رٶلٸن ارتتىرۋ ٷشٸن بٸز ٶز ەكونوميكامىزدى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. مۇنى وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ەسەبٸنەن جٷزەگە اسىرۋ قاجەت. مۇنايدان تٷسكەن قارجىنى ەلەۋمەتتٸك سالادان بۇرىن بيزنەسكە باعىتتايىق. قايتىمى بولادى», – دەدٸ عالىمجان.
دەموكراتيياسى دامىماعان, حالقى بيلٸككە يە بولماعان ەلدەردە قازبا بايلىقتار بيلٸك باسىنداعى توپتىڭ ەنشٸسٸنە تيٸپ, قالىڭ بۇقارا ونىڭ قىزىعىن كٶرە المايدى. مۇناي-گاز ٶندٸرۋگە عانا ۇمتىلعان بيلٸكتٸڭ ٶندٸرٸستٸڭ باسقا سالاسىن دامىتۋعا دەرمەنٸ جەتپەيدٸ. مۇنى «گوللاندىق اۋرۋ» دەپ اتايدى.
اگەنتتٸكتە وتىرعاندا جاقييانوۆ «گوللاند اۋرۋىنىڭ» بٸزدٸڭ ەلگە دە «جۇققانىن» دەلەلدەپ شىعادى. مۇنىڭ الدىن الۋ جٶنٸندە پرەزيدەنتكە ٷندەۋ جولدايدى.
وسى اگەنتتٸكتە وتىرعاندا ول قۇنى ميللياردتاعان دوللار تۇراتىن ٸرٸ ٶندٸرٸستەردٸڭ جەكەشەلەندٸرۋ كەزٸندە كٶك تيىنعا ساتىلعانىن, تٸپتٸ كەيبٸر تاۋ-كەن ورىندارى مەن مۇناي كەنٸشتەرٸ تەگٸنگە بەرٸلگەنٸن (!) انىقتاعان ەكەن.
«ەلٸمٸزدٸڭ بٸردە-بٸر مٷددەسٸ ەسكەرٸلمەگەن, نە سالىق جاعىنان, نە جۇمىسشىنىڭ جالاقىسى, نە جەرگٸلٸكتٸ ەكولوگييا مەن ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر ەسكەرٸلمەي قول قويىلا سالعان قۇجاتتاردى كٶرٸپ, جاعامىزدى ۇستادىق» دەيدٸ ول.
مٸنە, سول تۇستارى گازەت بەتٸندە جاقييانوۆتى سىناعان ماقالالار شىعا باستادى. اگەنتتٸكتٸڭ تەكسەرۋ جۇمىستارى بٸرەۋلەردٸڭ شامىنا تيگەن دەسەدٸ… جىل اياعىنا جەتپەي اگەنتتٸك تاراتىلدى.
قاجىگەلدينمەن قايشى كەلگەن تۇسى
ونىڭ سول تۇستاعى ٷكٸمەت باسشىسى قاجىگەلدينمەن بٸر كٶزقاراسى الشاق بولاتىن.
بٷي دەيدٸ جاقييانوۆ:
«مىنا قازاقتىڭ بوقمۇرىندارىنىڭ قولىنان تٷك كەلمەيدٸ. ودان دا شەتەل مەنەدجەرلەرٸن شاقىرعانىمىز دۇرىس» دەگەنٸمەن كەلٸسپەيتٸنمٸن. سونداعى ويىم: «بايلىعىمىزعا ٶز جٸگٸتتەرٸمٸز يە بولعانى دۇرىس. قاتەلەسەر, بٸراق تٷبٸندە ٷيرەنەدٸ. باسقا ەلدەردەن بٸزدٸڭ قاي جەرٸمٸز كەم دەگەن وي ەدٸ».
«بٸزدٸڭ پرەمەر شەتەلدەن كەلگەن كومپانييالارعا, افەريستەرگە, ەلٸمٸزدٸڭ نەبٸر بايلىعىنىڭ ەسٸگٸن ايقارا اشىپ قويدى. فيرمانىڭ اتى اعىلشىنشا جازىلسا بولدى. ٷكٸمەتتٸڭ ٸشٸندە «ينۆەستور» شاپانىن بٷركەنگەندەر قاپتادى دا كەتتٸ».
ونىڭ رەفورمالارىن سىنعا العاندار بولدى. بٸرازى ورىندالمادى.
عالىمجان ٷكٸمەتكە دە, پرەزيدەنتكە دە «بۇل مەسەلە تٸكەلەي ەكٸمدەردٸڭ ەل ٸشٸنەن سايلانۋىنا بايلانىستى ەكەنٸن» تالاي ايتىپتى.
ول جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ورگاندارى سايلانبالى بولۋى كەرەك دەگەن ۇستانىمدى قورعادى. بۇل جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋدٸڭ جالعىز جولى.
جاقييانوۆ قازاقستاندا اۋىل, اۋدان, قالا ەكٸمدەرٸن حالىق تاراپىنان سايلاۋدى ۇسىنعان العاشقى ادام.
– جوعارىدان سايلانعان ەكٸمدٸ حالىق تا قورعاپ قالا المايدى. ٶيتكەنٸ ولاردى سايلاعان سٸز دە, بٸز دە ەمەس. نۇسقاۋمەن كەلگەن. ال مۇنداي ەكٸمدەر ابايلاپ, تٸپتٸ جالتاقتاپ سٶيلەيدٸ, – دەدٸ جاقييانوۆ سول تۇستارى.
دۋمان بىقاي
