23 قازاندا ۇلتتىق بانك بازالىق مٶلشەرلەمەگە قاتىستى كەزەكتٸ شەشٸمٸن جارييالايدى. وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار رەتتەۋشٸ مٶلشەرلەمەنٸ بۇرىنعى دەڭگەيدە ساقتاي ما, ەلدە تٶمەندەتە مە دەگەن مەسەلەنٸ تالقىلاپ جاتىر. قارجىگەر, QazExpertClub ساراپشىسى ەرٸ EconomiQ Telegram-ارناسىنىڭ اۆتورى ۆەنەرا جانالينا ينۆەستورلار, بيزنەس جەنە ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن قانداي مٶلشەرلەمە تيٸمدٸ بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن سارالادى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
22 قازانداعى جاعداي بويىنشا قازاقستانداعى بازالىق مٶلشەرلەمە 16,25 پايىزدى قۇرايدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگٸنە سەيكەس, جىلدىق ينفلياتسييا قىركٷيەكتە 9,3 پايىزعا دەيٸن باياۋلاعان. تامىزدا بۇل كٶرسەتكٸش 9,8 پايىز بولعان ەدٸ.
وسىلايشا, بازالىق مٶلشەرلەمە مەن ناقتى ينفلياتسييا اراسىنداعى ايىرما 6,95 پايىزدىق تارماققا جەتٸپ وتىر. الايدا ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل كٶرسەتكٸش اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ قانشالىقتى قاتاڭ ەكەنٸن تولىق كٶرسەتە المايدى. ونى باعالاۋ كەزٸندە ناقتى ينفلياتسييامەن قاتار, حالىق پەن نارىق قاتىسۋشىلارىنىڭ ينفلياتسييالىق بولجامىن دا ەسكەرۋ قاجەت.
ينۆەستور قانشا تابىس تابادى?
قازاقستان قور بيرجاسىنىڭ مەلٸمەتٸنشە, 20 قازاندا كورپوراتيۆتٸك وبليگاتسييالاردىڭ كٸرٸستٸلٸك ينديكاتورى 16,10 پايىزدى قۇرادى. ال حالىقارالىق رەيتينگٸ BBB− دەڭگەيٸنەن تٶمەن ەمەس تەڭگەلٸك كورپوراتيۆتٸك وبليگاتسييالاردىڭ كٸرٸستٸلٸگٸ 15,50 پايىز بولدى.
ۆەنەرا جانالينانىڭ ەسەبٸنشە, ينۆەستور ينفلياتسييا 9 پايىز بولعان كەزدە جىلىنا 15 پايىز تابىس تاپسا, ونىڭ سالىقتار مەن باسقا دا شىعىندار شەگەرٸلگەنگە دەيٸنگٸ ناقتى كٸرٸستٸلٸگٸ شامامەن 5,5 پايىز بولادى.
دەگەنمەن وبليگاتسييانىڭ جوعارى تابىستىلىعى ونىڭ تولىقتاي قاۋٸپسٸز ەكەنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. ينۆەستور ەميتەنتتٸڭ قارىزىن ٶتەي الماۋ قاۋپٸن, باعالى قاعازدىڭ ٶتٸمدٸلٸگٸن جەنە نارىقتىق قۇنىنىڭ ٶزگەرۋ ىقتيمالدىعىن دا ەسكەرۋٸ كەرەك. ال شەتەلدٸك ينۆەستورلار ٷشٸن تەڭگە باعامىنىڭ ٶزگەرۋٸ قوسىمشا تەۋەكەل تۋعىزادى.
"تەڭگەنٸڭ ەلسٸرەۋٸ شەتەلدٸك ينۆەستوردىڭ پايىزدان تاپقان كٸرٸسٸنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸن دوللارعا شاققاندا جوققا شىعارۋى مٷمكٸن. سوندىقتان تەڭگەلٸك قۇرالداردىڭ تارتىمدىلىعى تەك جوعارى مٶلشەرلەمەگە ەمەس, ينفلياتسيياعا, نەسيە جەنە ۆاليۋتا تەۋەكەلدەرٸنە دە بايلانىستى", – دەيدٸ ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ينفلياتسييا تۇراقتى تٷردە تٶمەندەگەن جاعدايدا بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ بٸرتٸندەپ ازايتۋ ينۆەستورلاردىڭ تەڭگەلٸك اكتيۆتەرگە قىزىعۋشىلىعىن مٸندەتتٸ تٷردە تٶمەندەتپەيدٸ. ەڭ باستىسى, بارلىق تەۋەكەل ەسكەرٸلگەننەن كەيٸن دە ناقتى كٸرٸستٸلٸك وڭ دەڭگەيدە قالۋعا تيٸس.
جوعارى مٶلشەرلەمە بيزنەسكە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
ينۆەستور ٷشٸن جوعارى مٶلشەرلەمە تابىس كٶزٸ بولسا, كەسٸپكەرلەر ٷشٸن ول قارىز قاراجاتىنىڭ قىمباتتاۋىن بٸلدٸرەدٸ. نەسيە قۇنىنىڭ جوعارى بولۋى كومپانييالاردىڭ ٶندٸرٸستٸ كەڭەيتۋ, جابدىقتاردى جاڭارتۋ جەنە اينالىم قاراجاتىن تولىقتىرۋ مٷمكٸندٸگٸن شەكتەيدٸ.
سونىمەن قاتار قارجى قۇرالدارىنان جوعارى تابىس تابۋ مٷمكٸندٸگٸ كەسٸپكەرلەردٸڭ ناقتى ٶندٸرٸستٸك جوبالارعا قارجى سالۋعا دەگەن ىنتاسىن تٶمەندەتۋٸ ىقتيمال. ٶيتكەنٸ ينۆەستور ٶندٸرٸس اشىپ, ۇزاقمەرزٸمدٸ تەۋەكەلگە بارعاننان گٶرٸ, وبليگاتسييا ساتىپ الىپ, سالىستىرمالى تٷردە تۇراقتى تابىس تابۋدى تاڭداۋى مٷمكٸن.
"بۇل جەردە قاراما-قايشىلىق تۋىندايدى. قارىز قۇرالدارىنا سالىنعان جاڭا ينۆەستيتسييادان جوعارى كٸرٸس الۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاعدايلار ٶندٸرٸستٸك جوبالاردىڭ تارتىمدىلىعىن بٸر مەزەتتە تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن", – دەيدٸ ۆەنەرا جانالينا.
بۇدان شىعاتىنى – جوعارى بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ قۇنىن ەڭ الدىمەن نەسيە الاتىن كەسٸپورىندار مەن قارجىلاندىرۋعا مۇقتاج ناقتى سەكتور تٶلەيدٸ.
ەكسپورتتاۋشىلارعا مىقتى تەڭگە تيٸمدٸ مە?
جوعارى بازالىق مٶلشەرلەمە تەڭگەلٸك اكتيۆتەرگە سۇرانىستى ارتتىرىپ, باسقا جاعدايلار ٶزگەرمەگەن كەزدە ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتۋٸ مٷمكٸن. الايدا بۇل ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن ەردايىم تيٸمدٸ ەمەس.
مىسالى, كومپانييا شەتەلگە 1 ميلليون دوللاردىڭ ٶنٸمٸن ەكسپورتتادى دەلٸك. دوللار باعامى 450 تەڭگە بولعان جاعدايدا ونىڭ كٸرٸسٸ 450 ميلليون تەڭگەنٸ قۇرايدى. ال دوللار 480 تەڭگەگە دەيٸن قىمباتتاسا, دەل سول كٶلەمدەگٸ ەكسپورتتان كومپانييا 480 ميلليون تەڭگە الادى. ايىرماسى – 30 ميلليون تەڭگە.
بٸراق تەڭگەنٸڭ ەلسٸرەۋٸن ەكسپورتتاۋشى ٷشٸن بٸرجاقتى تيٸمدٸ قۇبىلىس دەپ باعالاۋعا بولمايدى. ەگەر كەسٸپورىن شەتەلدٸك جابدىق ساتىپ السا, يمپورتتىق بٶلشەكتەر پايدالانسا نەمەسە ۆاليۋتامەن العان نەسيەسٸن ٶتەسە, ونىڭ شىعىنى دا بٸرگە ٶسەدٸ.
"باعام ٶزگەرٸسٸنەن تٷسەتٸن پايدا كومپانييا تابىسى مەن شىعىسىنىڭ قانداي ۆاليۋتادا قالىپتاساتىنىنا بايلانىستى. ەسٸرەسە شيكٸزاتتىق ەمەس ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن قارجىلاندىرۋ قۇنى, ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸ جەنە ٶنٸمنٸڭ ٶزٸندٸك قۇنىنداعى يمپورت ٷلەسٸ دوللار باعامىنان كەم ەمەس ماڭىزعا يە", – دەيدٸ قارجىگەر.
ساراپشى تەڭگە باعامىن تەك بازالىق مٶلشەرلەمە ايقىندامايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. ۇلتتىق ۆاليۋتاعا مۇنايدىڭ ەلەمدٸك باعاسى, ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ۆاليۋتالىق تٷسٸمٸ, ۇلتتىق قور مەن بٸرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ وپەراتسييالارى, مەملەكەتتٸك بيۋدجەت ساياساتى, سىرتقى نارىقتارداعى پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەر جەنە جاھاندىق احۋال ەسەر ەتەدٸ.
سوندىقتان بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ تٶمەندەۋٸ تەڭگەنٸڭ مٸندەتتٸ تٷردە ەلسٸرەيتٸنٸن بٸلدٸرمەيدٸ. ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن باعامنىڭ قىسقامەرزٸمدٸ قۇبىلۋىنان گٶرٸ ونىڭ بولجامدى ەرٸ بەسەكەگە قابٸلەتتٸ دەڭگەيدە بولعانى ماڭىزدى.
بازالىق مٶلشەرلەمە قانداي دەڭگەيدە بولۋى كەرەك?
ۆەنەرا جانالينانىڭ پٸكٸرٸنشە, ورتا مەرزٸمدٸ كەزەڭدە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ 14–15 پايىز ارالىعىنا تٷسۋٸ ەكونوميكا تاراپتارىنىڭ مٷددەسٸن ٷيلەستٸرەتٸن ارالىق شەشٸم بولۋى مٷمكٸن. بٸراق ول ٷشٸن ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋٸ جالعاسۋعا تيٸس.
ەگەر ينفلياتسييالىق بولجامدار 7–8 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەسە, 14–15 پايىزدىق مٶلشەرلەمە ودان شامامەن 6–8 پايىزدىق تارماققا جوعارى بولادى. بۇل تەڭگەلٸك قۇرالداردىڭ ناقتى كٸرٸستٸلٸگٸن ساقتاپ, ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن جوعالتپاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ بٸرتٸندەپ تٶمەندەتۋ كەسٸپورىندارعا بەرٸلەتٸن قارجىنىڭ قۇنىن ازايتۋى مٷمكٸن. دەگەنمەن بانكتەردٸڭ نەسيە پايىزى بازالىق مٶلشەرلەمەمەن بٸردەي قارقىندا تٶمەندەيدٸ دەۋگە بولمايدى. ال ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن بۇل تەڭگەنٸڭ نىعايۋىنا ىقپال ەتەتٸن فاكتورلاردىڭ بٸرٸن ەلسٸرەتكەنٸمەن, ۆاليۋتا باعامىنىڭ ٶزگەرۋٸنە كەپٸلدٸك بەرمەيدٸ.
"ينۆەستورلار, بيزنەس پەن ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ مٷددەلەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە بٸر-بٸرٸنە قايشى كەلمەيدٸ. ينفلياتسييا تٶمەندەگەن سايىن تەڭگەلٸك قۇرالداردىڭ تارتىمدىلىعىن ساقتاي وتىرىپ, پايىزدىق مٶلشەرلەمەلەردٸ بٸرتٸندەپ ازايتۋعا مٷمكٸندٸك تۋادى", – دەيدٸ ساراپشى.
قازٸر مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋگە ەرتە مە?
قارجىگەر قازٸرگٸ ينفلياتسييا دەڭگەيٸندە بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ بٸردەن 14–15 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەتۋ ەرتە دەپ ەسەپتەيدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, جاقىن ۋاقىتتا مٶلشەرلەمەنٸ 16 پايىز شاماسىندا ساقتاۋ ورىندى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ قازان ايىنداعى ماكروەكونوميكالىق ساۋالناماسىنا قاتىسقان تەۋەلسٸز ساراپشىلار 2027 جىلدىڭ سوڭىندا بازالىق مٶلشەرلەمە 13,3 پايىزعا, ال 2028 جىلدىڭ سوڭىندا 11,5 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن دەپ بولجاعان. ينفلياتسييا تۇراقتى تٷردە 5–6 پايىزعا دەيٸن باياۋلاسا, مٶلشەرلەمەنٸ 11–13 پايىز ارالىعىنا تٷسٸرۋگە مٷمكٸندٸك پايدا بولۋى ىقتيمال.
الايدا بۇل مەسەلە تەك ۇلتتىق بانكتٸڭ شەشٸمٸنە بايلانىستى ەمەس. مەملەكەت شىعىستاردى ۇلعايتىپ, ەكونوميكاداعى سۇرانىستى ٶندٸرٸس كٶلەمٸنەن جىلدام ٶسٸرسە, ينفلياتسييا جوعارى دەڭگەيدە ساقتالۋى مٷمكٸن. مۇنداي جاعدايدا رەتتەۋشٸ بازالىق مٶلشەرلەمەنٸ ۇزاق ۋاقىت تٶمەندەتە المايدى.
"قارجىلاندىرۋ قۇنىن ازايتۋ ٷشٸن بيۋدجەت تەرتٸبٸ مەن تاريف ساياساتى دا بولجامدى بولۋى كەرەك. قازاقستانعا ينۆەستورلاردىڭ تابىسى ٷشٸن بارىنشا جوعارى مٶلشەرلەمە دە, ەكسپورتتاۋشىلار ٷشٸن ەدەيٸ ەلسٸرەتٸلگەن تەڭگە دە قاجەت ەمەس. ەلگە ينفلياتسييانى تەجەۋ, تەڭگەلٸك اكتيۆتەردٸڭ تارتىمدىلىعىن ساقتاۋ جەنە بيزنەسكە قولجەتٸمدٸ قارجى ۇسىنۋ اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸك كەرەك", – دەپ تٷيٸندەدٸ ۆەنەرا جانالينا.
