2025 جىلى قازاقستاننىڭ 17 وبلىسىنداعى اۋىلدىق جەرلەردەن شامامەن 638 مىڭ ادام كٶشٸپ كەتكەن. بٸر قاراعاندا بۇل كٶرسەتكٸش اۋىلدار بوساپ, حالىق جاپپاي مەگاپوليستەرگە قونىس اۋدارىپ جاتىر دەگەن پٸكٸردٸ راستايتىنداي كٶرٸنەدٸ. الايدا ٶڭٸرلٸك دامۋ جٶنٸندەگٸ Qazaq Expert Club ساراپشىسى فاتيما گەرفانوۆانىڭ ايتۋىنشا, جاعداي بۇدان ەلدەقايدا كٷردەلٸ, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ سٶزٸنشە, بۇل كٶرسەتكٸش اۋىل حالقىنىڭ تازا ازايۋىن ەمەس, اۋىلدان كٶشٸپ كەتكەندەردٸڭ جالپى سانىن كٶرسەتەدٸ. سوندىقتان ونى اۋىلعا كٶشٸپ كەلگەندەر سانى, تابيعي ٶسٸم جەنە ٶڭٸردەگٸ جالپى حالىق سانىمەن بٸرگە قاراستىرۋ قاجەت.
زەرتتەۋگە سەيكەس, اۋىلدان كٶشكەندەردٸڭ شامامەن 44 پايىزى ٶز وبلىسىنىڭ شەكاراسىنان تىس جەرگە قونىس اۋدارعان. ال ولاردىڭ 31 پايىزى الماتى, استانا جەنە شىمكەنت قالالارىن تاڭداعان.
سونىمەن قاتار كٶشٸپ كەتكەندەردٸڭ جارتىسىنان كٶبٸ ٶز وبلىسىنىڭ ٸشٸندە قالعان. ولاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ رەسمي تٷردە اۋىل سانالعانىمەن, ٸس جٷزٸندە قالالىق اگلومەراتسييانىڭ قۇرامىنا ەنٸپ كەتكەن ەلدٸ مەكەندەرگە قونىستانعان.
كٶشٸ-قوننىڭ ٷش مودەلٸ
ساراپشى قازاقستانداعى اۋىلدىق كٶشٸ-قوننىڭ ٷش نەگٸزگٸ ستسەنارييٸن بٶلٸپ كٶرسەتەدٸ.
بٸرٸنشٸ مودەل – مەگاپوليستەرگە تٸكەلەي كٶشۋ. بۇل جاعدايدا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ ٶز ٶڭٸرٸنەن كەتٸپ, الماتى, استانا, شىمكەنت نەمەسە باسقا دا ٸرٸ ەكونوميكالىق ورتالىقتارعا قونىس اۋدارادى. مۇنداي ٷردٸس تٷركٸستان, اقمولا, قىزىلوردا وبلىستارى مەن ۇلىتاۋ وبلىسىنا تەن.
مىسالى, تٷركٸستان وبلىسىندا اۋىلدىق جەردەن كٶشكەن 135,3 مىڭ ادامنىڭ 61 پايىزى باسقا ٶڭٸرلەرگە كەتكەن. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ شىمكەنتتٸ تاڭداعان. ال تٷركٸستان قالاسىنىڭ ٶزٸ اۋىلدىق كٶشٸپ-قونۋشىلاردىڭ نەبەرٸ 3 پايىزىن عانا قابىلداعان.
اقمولا وبلىسىندا دا ۇقساس جاعداي بايقالادى. مۇندا اۋىلدان كەتكەندەردٸڭ 61 پايىزى ٶڭٸردەن تىس جەرگە كٶشكەن, ال سىرتقى كٶشٸ-قون اعىنىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى استاناعا باعىتتالعان. ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, كٶكشەتاۋ ەكٸمشٸلٸك ورتالىق بولعانىمەن, جالاقى, جۇمىس ورىندارى, بٸلٸم بەرۋ مەن قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسى جاعىنان ەلوردامەن بەسەكەلەسۋ قيىن.
حالىقتى ۇستاپ وتىرعان ٶڭٸرلەر
ەكٸنشٸ مودەل – حالىقتىڭ ٶڭٸر ٸشٸندە قالۋى. مۇندا اۋىل تۇرعىندارى ەلدٸ مەكەندەرٸن تاستاسا دا, ٶز وبلىسىنىڭ قالالارىنا قونىس اۋدارادى. بۇل ٷردٸس اقتٶبە, قاراعاندى, ماڭعىستاۋ, قوستاناي, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, شىعىس قازاقستان جەنە پاۆلودار وبلىستارىنا تەن.
ەڭ ايقىن مىسال – اقتٶبە وبلىسى. مۇندا اۋىلدان كەتكەن تۇرعىنداردىڭ تەك 10 پايىزى عانا باسقا ٶڭٸرلەرگە كٶشكەن. بۇل – بارلىق 17 وبلىس اراسىنداعى ەڭ تٶمەنگٸ كٶرسەتكٸش. ساراپشى مۇنى ٶڭٸردەگٸ ەڭبەك نارىعىنىڭ حالىقتى ۇستاپ تۇرا الاتىنىمەن بايلانىستىرادى.
قاراعاندى وبلىسىندا دا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ تەك 21 پايىزى عانا ٶڭٸردەن تىس جەرگە كٶشەدٸ. قاراعاندى مەن تەمٸرتاۋ قالالارىنداعى ٶنەركەسٸپ پەن تۇراقتى ەكونوميكا جەرگٸلٸكتٸ حالىققا باسقا وبلىسقا كەتپەي-اق جۇمىس تابۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
الماتى وبلىسىنىڭ ەرەكشەلٸگٸ
ٷشٸنشٸ مودەل – ارالاس كٶشٸ-قون. بۇل الماتى, جامبىل, جەتٸسۋ, اباي جەنە سولتٷستٸك قازاقستان وبلىستارىنا تەن.
ساراپشى الماتى وبلىسىن ەرەكشە اتاپ ٶتەدٸ. بۇل – اۋىلدىق جەرلەرٸندە كٶشٸ-قون سالدوسى وڭ بولىپ وتىرعان جالعىز ٶڭٸر. مۇندا حالىق نەگٸزٸنەن الماتى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى قاراساي, تالعار جەنە ٸلە اۋداندارىنا كٶشٸپ كەلەدٸ.
رەسمي تٷردە بۇل اۋىلدىق اۋماقتار سانالعانىمەن, ٸس جٷزٸندە ولار الماتى اگلومەراتسيياسىنىڭ بٸر بٶلٸگٸنە اينالعان. تۇرعىندار بۇل جەرلەردٸ مەگاپوليسكە جاقىندىعى, جۇمىس ورىندارىنىڭ كٶپتٸگٸ جەنە تۇرعىن ٷيدٸڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ ٷشٸن تاڭدايدى.
ٶڭٸرلٸك ورتالىقتاردىڭ ماڭىزى
ساراپشى اقمولا مەن قاراعاندى وبلىستارىن سالىستىرا وتىرىپ, ەكٸ ٶڭٸردٸڭ دە ەلورداعا جاقىن ورنالاسقانىنا قاراماستان, كٶشٸ-قون باعىتتارىنىڭ ەرتٷرلٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. اقمولا وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى نەگٸزٸنەن استاناعا كٶشسە, قاراعاندى وبلىسىندا حالىقتىڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ٶڭٸر ٸشٸندە قالىپ وتىر. بۇعان قاراعاندى مەن تەمٸرتاۋ سيياقتى قۋاتتى ەكونوميكالىق ورتالىقتاردىڭ بولۋى سەبەپ.
فاتيما گەرفانوۆا بۇل تۇجىرىمنىڭ بۇۇ-نىڭ World Urbanization Prospects 2025 بايانداماسىمەن دە ٷندەس ەكەنٸن ايتتى. قۇجاتتا قازاقستان سەكٸلدٸ ەلدەردٸڭ دامۋى تەك مەگاپوليستەردٸڭ تٶڭٸرەگٸندە عانا شوعىرلانباۋى تيٸس ەكەنٸ كٶرسەتٸلگەن.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, اۋىل مەن ٸرٸ قالا اراسىنداعى بايلانىستى قامتاماسىز ەتەتٸن شاعىن جەنە ورتا قالالاردى, قالا ماڭىنداعى اۋماقتاردى جەنە ٶڭٸرلٸك ورتالىقتاردى دامىتۋ ماڭىزدى. ٶيتكەنٸ كٷشتٸ ٶڭٸرلٸك ورتالىقتارى بار وبلىستاردا كٶشٸ-قون اعىنىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ سول ٶڭٸردٸڭ ٸشٸندە قالادى. ال مۇنداي ورتالىقتار ەلسٸز ٶڭٸرلەردە تۇرعىندار الماتى, استانا نەمەسە شىمكەنتكە كٶشۋدٸ جٶن كٶرەدٸ.
