اقپاراتتىق باسىلىمداردى قويعاندا, رەسەيدٸڭ مەملەكەتتٸك «پەرۆىي كانالىندا» رف مەملەكەتتٸك دۋماسىنىڭ بٸلٸم جەنە عىلىم جٶنٸندەگٸ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەرٸ «بولشايا يگرا» باعدارلاماسىنىڭ جٷرگٸزۋشٸسٸ ۆياچەسلاۆ نيكونوۆ «قازاقستاننىڭ تەرريتوريياسى – رەسەيدٸڭ سىيى» دەگەندٸ اشىق ايتتى. مۇنداي شوۆينيستٸك كٶزقاراستاعى پٸكٸرلەر كٶرشٸلەس ەلدٸڭ قاراپايىم تۇرعىنىنان باستاپ, بيلٸكتەگٸ شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ اۋزىنان شىعىپ جٷرگەنٸنە قۇلاعىمىز ٷيرەندٸ. جيرينوۆسكييدٸڭ قازاقستان تۋرالى ايتقان سٶزدەرٸنە تٸپتٸ مەن بەرمەيتٸن بولدىق. رەسەي تاراپىنان ايتىلعان مۇنداي ارانداتۋشىلىق پٸكٸرلەرگە قازاقستاننىڭ رەسمي بيلٸگٸ تۇڭعىش رەت نيكونوۆ مەلٸمدەسٸنەن سوڭ, نوتا جولداپ قۋانتقانى بار.
كٶبٸندە كٶرشٸلەس ەلدٸڭ تاراپىنان ايتىلعان مۇنداي داۋلى, ارانداتۋشىلىق پٸكٸرلەرگە ساناۋلى عانا شەنەۋنٸكتەر مەن قوعام بەلسەندٸلەرٸ اشىق پٸكٸر بٸلدٸرٸپ, قارسى ارگۋمەنتتەر ايتىپ جٷر.
وسى ورايدا Dalanews.kz رەداكتسيياسى قازاقستاندى رەسەي پروپاگانداسىنان قورعايتىن تۇلعالاردى تٷگەندەپ كٶردٸ.
ايدوس سارىم
بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى, پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى ايدوس سارىم كرەمل پروپاگانداسىنا ەكٸ تٸلدە دە, ساۋاتتى دا اشىق پٸكٸر بٸلدٸرٸپ جٷرگەندەردٸڭ بٸرٸ.
ايدوستىڭ پٸكٸرلەرٸن ۇناتا قويمايتىن رەسەيدٸڭ مەمسايتتارى ساياساتتانۋشىنى «ناتسپات» دەپ ايىپتاپ, امەريكانىڭ مەملەكەتتٸك دەپارتامەنتٸنەن «قارجى الادى», «باتىسشىل» دەپ سيپاتتاپ جٷر.
ال ساياساتتانۋشىنىڭ ٶزٸ قازاقستاندىق جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتتارىندا رەسەيدٸڭ شوۆينيستٸك كٶزقاراسىنا قارسى يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ قاجەتتٸگٸن جەنە مۇنداي ٷلكەن مەسەلەلەر كٶتەرٸلگەن تۇستا ٷندەمەي قالۋعا بولمايتىندىعىن ايتادى.
سقو-نى ساقتاپ قالۋ ٷشٸن سولتٷستٸكتٸ قازاقىلاندىرۋ مەسەلەسٸن دە دەپۋتات جيٸ كٶتەرەدٸ.
«ەڭ ٷلكەن پروبلەما سقو ورىستىڭ جەرٸ, قازاق دەگەن بەيشارا, ونداي ەل بولماعان» دەگەن سىندى ەڭگٸمەلەر. وسى تەكتەس پٸكٸرلەر تەك قانا ساياساتكەرلەردٸڭ ەمەس, قاراپايىم رەسەي تۇرعىندارىنىڭ يمپەرياليستٸك كٶڭٸل كٷيٸنەن, فيلوسوفيياسى مەن دٷنيەتانىمىنان تۋىندايدى. پروبلەما وسىندا. نيكونوۆ قازاقتىڭ قىتىعىنا تيەيٸن دەپ ايتقان جوق, ولار ٷشٸن بۇل ستاندارتتى دٷنيەگە اينالعان. كەيدە وسىنداي ٷلكەن شىندىقتار ٷشٸن ايتاتىن نەرسەنٸ ايتىپ, جاسايتىن نەرسەنٸ جاساپ قالۋ كەرەك», – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
دوسىم سەتپاەۆ
ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆ تا رەسەيلٸك مەمباسىلىمدار ٷشٸن «ۇلتشىل». قازاقستانداعى ورىستٸلدٸ اۋديتورييا كٶپ وقيتىن ساراپشى رەسەيدٸڭ ىقپالىنان قۇتىلۋ ٷشٸن ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعىنان شىعۋ قاجەتتٸگٸن جيٸ ايتىپ جٷر.
«ٶكٸنٸشكە قاراي, رەسەيدٸڭ سىرتقى ساياساتىنان ٸشكٸ ساياسي ترەندٸ ايقىن كٶرٸنەدٸ, مەن ونى «رەتروسپەكتيۆتٸ پاتريوتيزم» دەپ اتايمىن.
ول ٶتكەندٸ اڭسايتىن كٷشتٸ يدەولوگييالىق قوسپاعا نەگٸزدەلگەن. قازاقستان ەۋرازييا ەكونوميكالىق وداعىنىڭ (ەەو) مٷشەسٸ رەتٸندە ٶزٸنە كٶپ مٸندەتتەر العان. ٶز باسىم رەسپۋبليكامىز ٷشٸن سول جوبا ٷلكەن قاتەلٸك بولدى دەپ سانايمىن. بۇل ٸسكە اسپايتىن ٶلٸ جوبا, بٸراق رەسەي ەكونوميكالىق ەمەس, گەوساياسي مٷددەنٸ العا قويىپ, وعان جان بٸتٸرۋگە تىرىسىپ جاتىر», – دەپ سانايدى ساياساتتانۋشى.
ارمان شوراەۆ
ارمان شوراەۆ – جەر مەسەلەسٸ, تٸل مەسەلەسٸ كەزٸندە كرەمل شوۆينيستەرٸنە ۆيدەوسەلەمدەمە جولداپ, ولاردى اشىق پٸكٸرتالاسقا شاقىرىپ جٷرگەن قوعام بەلسەندٸسٸ.
قازاقتٸلدٸ جەنە ورىستٸلدٸ مەكتەپتەرگە قاتىستى دا شوراەۆ قوعامدا قىزۋ پٸكٸرتالاس تۋدىرىپ جٷر.
«دەل قازٸر مەسكەۋدٸڭ ورتالىعىندامىن. قاراپايىم عانا نەرسەنٸ تٷسٸنە الماي وتىرمىن, قۇرمەتتٸ رەسەيلٸكتەر! سٸزدەردٸڭ ٸنٸ-قارىنداستارىڭىز ٷشٸن بٸزدٸڭ ەلدە 1500 ورىس مەكتەبٸ بار. 1 مەكتەپتە 2400 سلاۆيان بٸلٸم الادى دەپ ەسەپتەسەك, 3 ملن 600 سلاۆيان ورىسشا وقىپ جاتىر. ەندٸ 900 مىڭ رەسەيدەگٸ قازاقتاردى ەسەپكە الىپ, ماتەماتيكالىق پروپورتسيياعا سالساق, وندا ەڭ از دەگەندە 360 قازاق مەكتەبٸ بولۋى شارت.
سٸزدەر بۇنداي قۇقىقتى قازاقتان باسقا رەسەيدە تۇرىپ جاتقان تاتار, كاۆكازدارعا دا بەرمەي وتىرسىزدار. قايدا سٸزدەردٸڭ كٶپۇلتتى مەملەكەت بولعاندارىڭىز?
مەن سٸزدەردٸڭ ٷكٸمەتكە 360 قازاق مەكتەبٸن اشۋدى سۇراي المايمىن. الايدا ٶز ەلٸمدەگٸ بيلٸكتەن قازاقستانداعى 1500 ورىس مەكتەبٸن جابۋدى تالاپ ەتە الامىن.
ەرينە, سٸزدەر ول كەزدە ماعان «فاشيست», «ۇلتشىل» دەپ اتىلاسىزدار. ەندٸ وسىدان كەيٸن ٶزدەرٸڭٸزدٸڭ كٸم ەكەندەرٸڭٸزدٸ ٶزدەرٸڭ ايتساڭىزدار. ۇلى ورىس شوۆينيزمٸ بولىپ قالساڭىزدار, سٸزدەردٸڭ بولاشاقتارىڭىز جوق. مەملەكەتتەرٸڭٸزدە وسىنداي ٷلكەن سۇراق تۇر!», – دەيدٸ ول.
مۇحتار تايجان
سوڭعى كەزدەرٸ قوعامدى دٷرلٸكتٸرگەن سبەر داۋى, جەر داۋىندا قازاقتىڭ مٷددەسٸ ٷشٸن كٷرەسٸپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە ٶز پٸكٸر جازىپ, قوعامدىق رەزونانس تۋدىرىپ جٷرگەندەردٸڭ بٸرٸ – مۇحتار تايجان.
قوعام بەلسەندٸسٸ قازاقتىڭ مٷددەسٸ تۋرالى سٶز قوزعاعاننىڭ بەرٸنە «ۇلتشىل» دەپ ايدار تاققان ورىستٸلدٸ باسىلىمداردىڭ ٶزدەرٸن نە سەبەپتٸ ۇناتپايتىنىن دا جاسىرماي ايتادى.
«بٸر كەزدەرٸ بٸزدٸ جازعىرعان ەدٸ. «ۇلتشىل, ۇلتشىلدىقتىڭ جولىندا جٷر» دەپ. رەسەيشٸلدەر, ورىسقۇلدار وسىلاي كٶكٸگەن-تۇعىن. ۇلتشىل دەپ ايىپتاي وتىرا بٸزدٸڭ كٸمگە, نەگە قارسى شىققانىمىزدى اڭداعىسى كەلمەگەن.
بٸرٸنشٸ. بٸز كەدەندٸك وداققا كەيٸننەن ەۋرازييالىق وداققا قوسىلۋعا قارسى شىقتىق. قارسى سٶيلەدٸك. بانكروتقا ۇشىراۋى, تاۋار الماسۋدىڭ قۇلدىراۋى سونىڭ ايعاعى.
ەكٸنشٸ. بٸز رەسەي پوليگوندارى مەن گەپتيلگە قارسى شىقتىق. رەسەيشٸلدەر, ورىسقۇلدار وسقىرىندى. بٸزدٸ جاماناتتى قىلماققا تىرىستى.
ٷشٸنشٸ. ۋكراينانى اقتاپ شىقتىق. جاقتاپ شىقتىق.
تٶرتٸنشٸ. جەڭٸستٸڭ بەلگٸسٸ دەپ جەلەۋلەتەتٸن – گەورگي لەنتاسىنا قارسى شىقتىق. ٶتٸرٸك. ويدان شىعارىلعان اڭىز ەدٸ بۇل.
بەسٸنشٸ. جەردٸ شەتەلدٸكتەرگە ساتۋعا قارسى شىقتىق. باسقان ٸزٸمٸزدٸ اڭدىپ وتىراتىن رەسەيشٸلدەر, ورىسقۇلدار تاعىسىن تاعىلار تاسادا قالدى بۇل جولى. جۇمعان اۋزىن اشقان جوق. قازاقستاننىڭ جەرٸ تەك «ناتسپاتتارعا» كەرەك ەكەن, تٷسٸنگەنٸمٸز.
التىنشى. ٷشتٸلدٸلٸكتٸ ەنگٸزۋگە ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ قارسى شىقتىق», – دەيدٸ تايجان. مۇحتاردى دا رەسەيلٸك باق «قازاق ۇلتشىلدارىنىڭ كٶشباسشىسى», «مەملەكەتتٸڭ رەسەيگە قارسى جوباسى» دەپ سيپاتتايدى.
قازىبەك يسا
بەلگٸلٸ جۋرناليست, پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى قازبەك يسا باق-تا بولسىن, دەپۋتاتتىق مٸنبەردە بولسىن, قازاق تٸلٸ مەسەلەسٸن جيٸ كٶتەرەدٸ. شەنەۋنٸكتٸڭ سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنداعى پەتروپاۆل, پاۆلودار قالالارىن قازاق حاندارىنىڭ اتىمەن الماستىرۋ تۋرالى ۇسىنىس بٸلدٸرٸپ كەلە جاتقانىنا بٸراز ۋاقىت بولدى.
سبەر داۋى كەزٸندە دە باعدات مۋسينگە دەپۋتاتتىق ساۋالناما جولداپ, رەسەيگە ٷكٸمەت بيۋدجەتٸن بەرۋگە قارسى پٸكٸر بٸلدٸرگەندەردٸڭ بٸرٸ.
«بٷكٸل 19 ملن قازاقستاندىقتاردىڭ جەكە مەلٸمەتٸ بار مەملەكەتتٸڭ ەلەكتروندىق ٷكٸمەتٸن تٷگەل شەت مەملەكەتكە - رەسەيدٸڭ سبەربانكٸنە بەرە سالۋدى قالاي تٷسٸندٸرەسٸز?!. بۇل بيىل 30 جىل تولىپ وتىرعان تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزگە نۇقسان ەمەس پە? سٸز «بۇل كەلٸسٸمشارت ەمەس, مەموراندۋم» دەيسٸز, بەرٸ مەموراندۋمنان باستالادى. داۋىلدىڭ الدىنداعى جەل تۇراتىنى سەكٸلدٸ.
ٶيتكەنٸ بۇل مەموراندۋمعا ٷكٸمەت باسشىسى اسقار مامين قول قويىپ وتىر عوي. ٶزٸڭٸز ايتقانداي, بۇل قوعامدا ٷلكەن قارسىلىق تۋعىزىپ, شۋ بولۋدا. بۇنى سٸزدٸڭ جاۋابىڭىز دا قاناعاتتاندىرا المادى», – دەدٸ دەپۋتات رەسمي ساۋالىندا.
بەرٸك ەبدٸعالي
مەسكەۋ توقاەۆتىڭ تۇسىندا بيلٸككە كەلگەن بٸراز ازاماتتان قاۋٸپ كٷتەتٸنٸن جاسىرمايدى.
سولاردىڭ بٸرٸ – بەرٸك ەبدٸعالي. مەجٸلٸس دەپۋتاتىنىڭ مەملەكەتتٸك تٸلگە قاتىستى باتىل ۇسىنىستارى كرەمل يدەولوگتارىنىڭ قۇلاعىنا تٷرپٸدەي تيسە كەرەك.
“قازاقتاندىرۋ ساياساتىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان بٸردەن-بٸر تۇلعا وسى كٸسٸ. ساياسي قۋعىن-سٷرگٸن قۇرباندارىن اقتاۋ كوميسسيياسىنىڭ بەلسەندٸ مٷشەسٸ. ونىڭ سٶزدەرٸندە رەسەيگە دەگەن ىزا, ىزعار بار. رەسەيدٸ باسقىنشى, وزبىر, استامشىل مەملەكەت رەتٸندە دەرٸپتەگٸسٸ كەلەدٸ. تٷركٸستان لەگيونىن اقتاۋ باستاماسىنىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن دە دەل وسى – بەرٸك ەبدٸعالي.
قازاقستانداعى ورىستٸلدٸ اۋديتورييا ۇلتشىلداردىڭ تەگەۋرٸنٸنە تٶتەپ بەرە الماۋدا. سوعىس كەزٸندە نەمٸستەردٸڭ سويىلىن سوققان “ناتسيست” مۇستافا شوقايدى اقتاۋ ناۋقانى سولاردىڭ قولىمەن جٷزەگە استى. وعان ەسكەرتكٸش قويعانى ازداي, قازاق ۇلتىنىڭ تەۋەلسٸزدٸگٸ ٷشٸن كٷرەسكەن تۇلعا رەتٸندە فيلم تٷسٸرۋدە. بۇل قالاي بولعانى?!”, – دەيدٸ رەسەيلٸك پروپاگاندا.
...
كرەملگە قاراستى اقپارات قۇرالدارىنىڭ نازارىنا ٸلٸككەن تاعى بٸر تۇلعا قازٸرگٸ اقپارات جەنە قوعامدىق دامۋ ۆيتسە-مينيسترٸ اسقار وماروۆ.
“ورىس مەدەنيەتٸنٸڭ ستراتەگييالىق قورى” بٶگدە ەلدٸڭ لاۋازىمدى قىزمەتتە وتىرعان ازاماتىن ۇلتشىل, “ورىستاندىرۋ ساياساتىن” تەرٸس تۇرعىدا كٶرسەتكەن ارانداتۋشى دەپ اشىق ايىپتايدى. ونىڭ بۇعان دەيٸن “تٷركٸ اكادەميياسىنىڭ” ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ بولعانىن, تٷركٸ ەلدەرٸن بٸر تۋدىڭ استىنا بٸرٸكتٸرۋگە اتسالىسقانىن بەتٸنە سالىق قىلادى.
رەسەيدٸڭ پروپاگانداسىنىڭ تۇسپالداۋىنشا, اقپارات سالاسىنا مۇنداي تۇلعانىڭ كەلۋٸ رەسەيمەن اراداعى اقپاراتتىق-يدەولوگييالىق جۇمىستىڭ تۇرالاۋىنا الىپ كەلەدٸ. وماروۆ مەسكەۋمەن ات قۇيرىعىن ٷزٸسٸپ, تٷركٸ ەلدەرٸمەن ارادا اقپاراتتىق كەڭٸستٸك قالىپتاستىرۋعا تىرىسادى.
“ونىڭ ورىستار تۋرالى لاس سٶيلەگەنٸن ۇمىتا قويعان جوقپىز. قازاقستانداعى ورىستٸلدٸ اۋديتورييانى دياسپوراعا تەڭەپ, دەرەجەسٸن تٷسٸرٸپ تاستاعان. قازاقستانداعى ورىستار ەشكٸمنەن قۇقاي كٶرمەي, بەيبٸت ٶمٸر سٷرگەنٸ ٷشٸن العىس ايتۋى كەرەكتٸگٸن تالاپ ەتكەن”, – دەيدٸ “ورىس مەدەنيەتٸنٸڭ ستراتەگييالىق قورى”.
...
اتالعان تٸزٸمدە ەلٸمٸزدەگٸ قازاق مەكتەپتەرٸن, قازاقتٸلدٸ وقۋلىقتار سانىن ارتتىرۋدى قولعا العان بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ اسحات ايماعامبەتوۆ پەن «تٸل پاترۋلدەرٸنٸڭ» پوزيتسيياسىن قاتتى سىناماۋعا شاقىرعان پرەزيدەنت كٶمەكشٸسٸ ەرلان قارين دە بار.
بۇعان دەيٸن اسحات ايماعامبەتوۆكە قاتىستى رەسەيلٸك باق-تىڭ پروپاگاندا مەن جالعان ايىپتاۋعا تولى ماتەريالدارىنا شولۋ جاساعان بولاتىنبىز. رەسەيدٸڭ بٸرقاتار ٸرٸ باسىلىمدارى اسحات ايماعامبەتوۆتٸ, جوعارىدا اتى اتالعان ايدوس سارىم, ەرلان قاريندٸ ەشقانداي «كلانعا» كٸرمەيدٸ دەي كەلە, اقش-تان «قارجى الىپ وتىرعان» باتىسشىل شەنەۋنٸكتەر دەپ ايىپتايدى.
