قازاقستانداعى كٶلٸك نارىعىنا قاتىستى كەزەكتٸ داۋلى دەرەك جارييا بولدى. جوعارى اۋديتورلىق پالاتا (جاپ) ەل بيۋدجەتٸنەن 71 ملرد تەڭگەدەن استام كٸرٸس تٷسٸمٸن جوعالتۋعا ەكەلۋٸ ىقتيمال «كٶلەڭكەلٸ يمپورت» جايىن ايتتى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz "فوند-بيۋرو راسسلەدوۆانييا كوررۋپتسيي" تەلەگرام ارناسىنا سٸلتەپ.
قازاقستاندىق مەديالاردىڭ حابارلاۋىنشا, جوعارى اۋديتورلىق پالاتا تٶراعاسى ەليحان سمايىلوۆ پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆكە جولداعان قۇجاتىندا 2021-2023 جىلدار ارالىعىنداعى تاۋار يمپورتىنىڭ كٷرت ٶسكەنٸنە نازار اۋدارعان. اتاپ ايتقاندا, جەكە تۇلعالار تولتىرعان دەكلاراتسييالار بويىنشا ەلگە كٸرگەن تاۋار يمپورتى 6,5 ەسەگە ٶسٸپتٸ. سونىڭ ٸشٸندە 94%-ى – كٶلٸك قۇرالدارى, ولاردىڭ جالپى قۇنى شامامەن 1,4 ترلن تەڭگە.
اتالعان كٶلٸكتەردٸڭ 21%-ى كوممەرتسييالىق ماقساتقا ارنالعان تەحنيكا بولىپ شىققان: وعان سەدەلدٸ تارتقىشتار, اۆتوبۋستار, جٷك كٶلٸكتەرٸ مەن ارنايى تەحنيكا كٸرەدٸ. الايدا بۇل باعىتقا نازار اۋدارىپ, تالداۋ جٷرگٸزگەندە, 3 076 ادام (تالداۋ جٷرگٸزٸلگەندەردٸڭ 61%-ى) كوممەرتسييالىق كٶلٸك ەكەلگەنٸمەن, جەكە كەسٸپكەر رەتٸندە تٸركەلمەگەنٸ انىقتالعان. سالدارىنان بيۋدجەتتٸڭ وسى كٶلٸكتەردٸ ساتۋدان تٷسۋٸ تيٸس زاڭدى سالىقتان قاعىلىپ جاتقانى ايتىلۋدا.
وعان قوسا, كٶپتەگەن جەڭٸل كٶلٸكتەر «جەكە پايدالانۋ ٷشٸن» دەپ رەسمي تٷردە تٸركەلگەنٸمەن, شىن مەنٸندە تاۋار دەكلاراتسيياسى ارقىلى يمپورتتالعان. جاپ دەرەگٸ بويىنشا, مۇنداي ەدٸس تەك 2021-2023 جىلدارى بيۋدجەتكە 71,2 ملرد تەڭگە تٷسٸرمەي قالۋعا سەبەپ بولۋى مٷمكٸن.
بۇل مەسەلە العاش رەت 2021 جىلدىڭ ناۋرىزىندا سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىندا (سقو) رەسەيدەن كونتراباندالىق جولمەن كٶلٸك كٸرگٸزٸپ, زاڭسىز تٸركەپ كەلگەن ترانسۇلتتىق توپ ۇستالعان كەزدە جۇرتشىلىقتىڭ نازارىنا ٸلٸكتٸ. ەكونوميكالىق تەرگەۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, تەرگەۋ بارىسىندا 54 جەڭٸل كٶلٸك, 6 جٷك كٶلٸگٸ, تٷرلٸ قۇجاتتار جەنە مەملەكەتتٸك تٸركەۋ نٶمٸرلەرٸ تەركٸلەنگەن.
ەۋەلگٸ كەزدە بۇل كٶلٸكتەر قازاقستانعا قوسالقى بٶلشەك رەتٸندە ەنگٸزٸلگەنٸ ايتىلعان. الايدا كەيبٸر دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, رەسەيدە مۇنداي ماشينالار جەكەلەگەن اۆتوسالوندار ارقىلى كٷمەندٸ شارتتارمەن نەسيەگە رەسٸمدەلٸپ, كەيٸن قازاقستانعا جەتكٸزٸلگەن نەمەسە ارمەنييادان كەدەندٸك رەسٸمدەۋسٸز تاسىمالدانعان.
2023 جىلدىڭ ناۋرىزىندا قوستانايدا ٶتكەن جيىندا فبرك (فوند بوربى س رەكەتوم ي كوررۋپتسيەي) نەگٸزٸن قالاۋشى كيريلل پاۆلوۆ سول ٶڭٸردە VIN-نٶمٸرلەرٸ ٶزگەرتٸلگەن 700 شامالى كٶلٸك بارىن مەلٸمدەگەن. ال پەتروپاۆلدا 400-500-گە جۋىق وسىنداي ماشينا جٷرگەنٸ ايتىلدى. كيريلل پاۆلوۆ مۇنداي زاڭسىز كٶلٸكتەردٸ انىقتاپ, كەدەگە اسىرۋ ٷشٸن ولاردى اۋىلداعى مۇعالٸمدەرگە, دەرٸگەرلەرگە جەنە ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورلارعا تاراتىپ بەرۋدٸ ۇسىنعان ەدٸ.
2024 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە كيريلل پاۆلوۆ YouTube ارناسىندا قازاقستانداعى «كٶلەڭكەلٸ كٶلٸك نارىعى» تۋرالى ۆيدەو جارييالادى. وندا كٶلٸكتەردٸ زاڭسىز ەكەلۋ جەنە شەكارادان ٶتكٸزگەن كەزدە تٸركەۋ سحەمالارىنىڭ قالاي جٷزەگە اساتىنى باياندالدى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ەرەكەتتەر ەلدەگٸ زاڭنامالىق ولقىلىقتار مەن باقىلاۋدىڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸنەن تۋىنداپ وتىر.
قازاقستاندا كٶلٸك يمپورتىنداعى كٶلەڭكەلٸ ەرەكەتتەر سالدارىنان مەملەكەتتٸك بيۋدجەت ەدەۋٸر شىعىنعا ۇشىراۋى مٷمكٸن ەكەنٸ رەسمي تٷردە راستالىپ وتىر. جاپ بايانداماسى ەلدٸڭ قارجى سالاسىنا تٶنگەن قاۋٸپ-قاتەردٸ اشىق كٶرسەتەدٸ. ال قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ جٷرگٸزگەن تەكسەرۋلەرٸ زاڭسىز تٸركەۋ ٸسٸنٸڭ كەڭٸنەن ەتەك العانىن دەلەلدەيدٸ.
كٶلەڭكەلٸ يمپورتتى تىيۋ, سالىقتان جالتارعانداردى انىقتاپ, جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتۋ – بيۋدجەتكە تٷسەتٸن كٸرٸستٸ ارتتىرىپ قانا قويماي, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا دا ىقپال ەتپەك. قازاقستان بيلٸگٸ بۇل ولقىلىقتاردى جويۋعا قانداي ناقتى شارالار قابىلدايتىنى الداعى ۋاقىتتا بەلگٸلٸ بولماق.
