بريتاندىق Global Banking & Finance Review باسىلىمى قازاقستانداعى ٶمٸر سٷرۋ دەڭگەيٸنٸڭ ارتۋىنا ارنالعان ماقالا جارييالاپ, وعان قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرگەن شارالاردى تٸزٸپ شىقتى,- دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
باسىلىم اتاپ ٶتكەندەي, قازاقستان دەستٷرلٸ تٷردە تابيعي رەسۋرستارىمەن تانىمال ەل بولعانىمەن, قازٸر ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ باعىتىنداعى كٷش-جٸگەرٸمەن دە تانىلىپ كەلەدٸ. رەسمي ستاتيستيكاعا سەيكەس, 2024 جىلعا قاراي ەلدەگٸ كەدەيلٸك دەڭگەيٸ 2001 جىلمەن سالىستىرعاندا 46,7%-دان 5%-عا دەيٸن تٶمەندەگەن. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ناقتى جالاقى 21%-عا ارتقان, بۇل ينكليۋزيۆتٸ ٶسۋدٸ كٶزدەيتٸن جان-جاقتى ترانسفورماتسييانىڭ نەتيجەسٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ.
كٶپتەگەن دامۋشى ەكونوميكالار كەدەيلٸكپەن كٷرەستە تٸكەلەي قارجىلاي تٶلەمدەرگە ارقا سٷيەسە, قازاقستان ەڭبەك نارىعىنا ينتەگراتسييا مەن جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باسىمدىق بەرەدٸ. بۇل باعىتتاعى نەگٸزگٸ باستامالاردىڭ بٸرٸ – ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ «جوبالاردىڭ يننوۆاتسييالىق ناۆيگاتورى» اتتى تسيفرلىق پلاتفورماسى. بۇل پلاتفورما ەڭبەك نارىعىنداعى ٷردٸستەردٸ باقىلاپ, ينۆەستيتسييالىق اعىنداردى تالداپ, جۇمىسپەن قامتۋ ەلەۋەتٸن بولجايدى. قازٸرگٸ تاڭدا پلاتفورما 73,7 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندەگٸ 1383 ينۆەستيتسييالىق جوبانى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر. بۇل جوبالار 220 000-نان استام جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋدى كٶزدەيدٸ. 2025 جىلعا قاراي 30 660 جۇمىس ورنى قۇرىلعان. ايماقتىق جۇمىسپەن قامتۋ جول كارتالارى 250 000-نان استام ازاماتتىڭ ەڭبەك نارىعىنا قوسىلۋىنا مٷمكٸندٸك بەردٸ. ونىڭ ٸشٸندە 115 900 ادام سۋبسيدييالانعان جۇمىس ورىندارىنا, 66 600 ادام اشىق نارىقتاعى جۇمىس ورىندارىنا, ال 62 900 ادام جەكەمەنشٸك باستامالار ارقىلى جۇمىسقا ورنالاستى, – دەپ اتاپ ٶتتٸ باسىلىمنىڭ باس رەداكتورى ۆاندا ريچ.
ول 2025 جىلى قۇرىلعان 90 000 جۇمىس ورنى تۇراقتى ەكەنٸن جەنە بۇل ۇزاق مەرزٸمدٸ ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىققا ىقپال ەتەتٸنٸن باسا ايتتى. سونىمەن قاتار, تٷلەكتەردٸ كەپٸلدەندٸرٸلگەن جۇمىسپەن قامتۋدى ماقسات ەتكەن قىسقا مەرزٸمدٸ كەسٸبي وقىتۋ باعدارلامالارى ۇسىنىلۋدا. بۇل باعدارلامالار ەسٸرەسە مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتار, بٸلٸم الماعان جاستار مەن جۇمىسسىز تٷلەكتەر سيياقتى وسال توپتارعا باعىتتالعان. سونداي-اق ٶڭٸرلەر اراسىنداعى ەڭبەك كٷشٸ تەڭسٸزدٸگٸن جويۋ ٷشٸن كٶشۋگە ارنالعان گرانتتار قاراستىرىلعان.
2025 جىلى قازاقستان 4,7 ميلليون وسال ازاماتقا – زەينەتكەرلەرگە, مٷگەدەكتٸگٸ بار ادامدارعا جەنە كٶپبالالى وتباسىلارعا قولداۋ كٶرسەتۋ ٷشٸن 6 ترلن تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلدٸ. ۋيازۆيموستتٸ باعالاۋ جٷيەسٸنە نەگٸزدەلگەن جاڭا تسيفرلىق پلاتفورما ازاماتتاردىڭ ناقتى قارجىلىق مۇقتاجدىعىن انىقتاۋعا كٶمەكتەسٸپ, رەسۋرستاردى ەدٸل جەنە تيٸمدٸ بٶلۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ. قازٸرگٸ ۋاقىتتا بۇل پلاتفورما كەيبٸر ٶڭٸرلەردە پيلوتتىق تٷردە سىناقتان ٶتكٸزٸلۋدە. قازاقستان سونداي-اق جىل سايىن 4,7 ميلليوننان استام ادام ٷشٸن زەينەتاقىلار مەن جەردەماقىلاردى يندەكساتسييالاپ وتىرادى. 2023 جىلى باستالعان كەزەڭ-كەزەڭٸمەن رەفورما نەتيجەسٸندە 2027 جىلعا قاراي بازالىق زەينەتاقى مٶلشەرٸ بازالىق ستاندارتتىڭ 70%-ىنا, ال ەڭ جوعارعىسى 120%-ىنا دەيٸن ٶسەدٸ. 2023 جىلى 2,3 ميلليون زەينەتكەردٸڭ زەينەتاقىسى ورتا ەسەپپەن 28%-عا ارتتى. 2025 جىلدىڭ باسىندا زەينەتاقى الماستىرۋ كوەففيتسيەنتٸ 45,5%-عا جەتٸپ, حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا سەيكەس كەلدٸ.
2024 جىلى قازاقستاندا ەڭ تٶمەنگٸ جالاقىنى ەسەپتەۋدٸڭ جاڭا ەدٸستەمەسٸ بەكٸتٸلدٸ. ول مەدياندىق جالاقى دەڭگەيلەرٸ مەن ەڭبەك ٶنٸمدٸلٸگٸنە نەگٸزدەلگەن. بۇل جٷيە جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن جۇمىسكەرلەردٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸن تەڭەستٸرە وتىرىپ, ەڭبەكاقى مٶلشەرٸنٸڭ بولجامدىلىعىن ارتتىرادى. 2020 جىلدان 2025 جىلعا دەيٸن 1,2 ميلليون مەملەكەتتٸك قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى ايتارلىقتاي ٶستٸ. اتاپ ايتقاندا, 600 000-عا جۋىق مۇعالٸم مەن 40 000 ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى 2020–2023 جىلدار ارالىعىندا ەكٸ ەسە ارتتى. دەرٸگەرلەردٸڭ جالاقىسى جىل سايىن 30%-عا, مەدبيكەلەردٸكٸ 20%-عا ٶستٸ. تاعى 600 000 مەملەكەتتٸك قىزمەتكەردٸڭ جالاقىسى كەزەڭ-كەزەڭمەن ارتتى. 2024 جىلى ەلدە قاۋٸپتٸ جاعدايدا جۇمىس ٸستەيتٸن قىزمەتكەرلەرگە ارنايى ەلەۋمەتتٸك تٶلەم ەنگٸزٸلدٸ. بۇل شارا جۇمىس ورنىنداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ارتتىرۋعا جەنە كەسٸپتٸك اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان, – دەپ اتاپ ٶتەدٸ اۆتور.
قازاقستاننىڭ قۇرىلىمدىق رەفورمالارى تەك ەلەۋمەتتٸك سالامەن شەكتەلمەيدٸ. 2025 جىلى 45 جاڭا ينۆەستيتسييالىق جوبانىڭ ٸسكە قوسىلۋى جوسپارلانىپ وتىر, ولار شامامەن 20 000 جۇمىس ورنىن اشادى. 2026 جىلى – 98 جوبا ارقىلى 24 900 جۇمىس ورنى, ال 2027 جىلى – 56 جوبا اياسىندا 27 700 جۇمىس ورنى قۇرىلادى. 2010 جىلدان بەرٸ ٷي شارۋاشىلىقتارىنىڭ ناقتى تابىسى 80%-عا ارتتى, بۇل تٸپتٸ داعدارىس كەزەڭدەرٸندە دە بايقالعان. بۇل ٶسٸم ەلەۋمەتتٸك شىعىنداردىڭ ۇلعايۋىمەن قاتار جٷردٸ: 2010 جىلدان 2025 جىلعا دەيٸن بٸرٸكتٸرٸلگەن بيۋدجەتتٸك شىعىندار 4,5 ترلن تەڭگەدەن 30,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن ٶستٸ, ال ەلەۋمەتتٸك قورعاۋعا ارنالعان شىعىندار 6,7 ەسە ارتىپ, 6 ترلن تەڭگەگە جەتتٸ. وسى كەزەڭ ٸشٸندە ەلەۋمەتتٸك شىعىندار ۇلتتىق بيۋدجەتتٸڭ شامامەن 20%-ىن تۇراقتى تٷردە قۇراپ وتىر.
