2022 جىلى قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلٸمٸز "جاڭا قازاقستانعا" اياق باسقانىن مەلٸمدەدٸ. بۇل ۇران ٶز كەزەگٸندە "ەسكٸ قازاقستان" ۇعىمىنىڭ تۋۋىنا سەبەپشٸ بولدى.
"ەسكٸ قازاقستان" ۇعىمى ەلٸمٸزدٸڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ونىڭ بيلٸككە باس سۇققان تۋىستارىنىڭ ەسٸمٸمەن تىعىز بايلانىستى. ەندەشە ەكس-مەملەكەت باسشىسىنىڭ قاي تۋىستارى كٶپتٸڭ كٶزٸنە تٷسٸپ, باسى داۋعا قالدى? بٷگٸن وسى تٶڭٸرەكتە ەڭگٸمە قوزعايمىز.
گٷلميرا ساتىبالدى
قازٸر الماتىدا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جيەنٸ قايرات ساتىبالدىۇلىنىڭ بۇرىنعى ەيەلٸ گٷلميرا ساتىبالدىعا قاتىستى سوت پروتسەسٸ جٷرٸپ جاتىر. وعان ادام ۇرالاۋعا قاتىستى جەنە وزبىرلىق جاسادى دەگەن ايىپ تاعىلدى. ناقتىراق ايتساق, ول تۋىسى ەرٸ كەسٸپكەر سەرٸكتەسٸ اباي جٷنٸسوۆتٸ 165 تەۋلٸككە قاماپ, قورقىتىپ, تٷرلٸ كومپانيياداعى اكتسييالارىن سەنٸمدٸ ادامدارىنا بەرگەن. كەلتٸرٸلگەن شىعىن 2,2 ميلليون دوللارعا (1,4 ميلليارد تەڭگە) باعالاندى.
ەسكە سالايىق, 2023 جىلى 4 مامىردا گٷلميرا ساتىبالدى بٸرەۋدٸڭ مٷلكٸن يەمدەنۋ جەنە جىمقىرۋ قىلمىستىق ٸسٸ بويىنشا 7 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. سونداي-اق سوت وعان 10 جىل بويى كوممەرتسييالىق ۇيىمداردا باسشىلىق لاۋازىمداردى اتقارۋعا تىيىم سالدى.
ساتىبالدىعا مىنا باپتار بويىنشا قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار جاساعانى ٷشٸن ايىپ تاعىلدى:
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 126-بابىنىڭ 3-تارماعى 3-تارماعى ("زاڭسىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋ");
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 194-بابىنىڭ 4-بٶلٸگٸ 2-تارماعى ("بوپسالاۋ");
قازاقستان رەسپۋبليكاسى قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 389-بابىنىڭ 4-بٶلٸگٸ ("ٶزەكسٸزدٸك").
قايرات ساتىبالدىۇلى
نازارباەۆتار ەۋلەتٸنەن شىققان تاعى بٸر بەلگٸلٸ تۇلعا – قايرات ساتىبالدىۇلى.
قايرات ساتىبالدىۇلى - 1981 جىلى جول اپاتىنان قايتىس بولعان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٸنٸسٸ ساتىبالدىنىڭ ۇلى. Forbes Kazakhstan مەلٸمەتٸ بويىنشا, نازارباەۆتىڭ بيلٸگٸ كەزٸندە قايراتتىڭ بايلىعى 163 ميلليون دوللارعا باعالانىپ, ەلدەگٸ ەڭ ىقپالدى ٸسكەر ادامدار تٸزٸمٸندە تٶبە كٶرسەتكەن.
قازاقستاندىق باق-تىڭ حابارلاۋىنشا, قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸنٸڭ جيەنٸ قازاقستاندىق "قازاقتەلەكوم" تەلەكوممۋنيكاتسييالىق كومپانيياسىنىڭ 24 پايىزدان استام اكتسيياسىنا يەلٸك ەتەتٸن Skyline Investment Company S.A. وففشورلىق فيرماسىنىڭ جالعىز قۇرىلتايشىسى رەتٸندە تٸركەلگەن. سونىمەن قاتار ول مەملەكەتتٸك قىزمەتتە, ونىڭ ٸشٸندە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸندە جۇمىس ٸستەۋمەن قاتار, استانا قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى بولدى, ۇلتتىق كومپانييالاردا باسشىلىق قىزمەتتەردٸ اتقاردى.
2022 جىلدىڭ ناۋرىزىندا "قازاقتەلەكوم" اق مەن "كٶلٸككە قىزمەت كٶرسەتۋ ورتالىعى" اق-نىڭ بيلٸگٸن اسىرا پايدالانىپ, ٸرٸ كٶلەمدە قارجى جىمقىردى دەگەن كٷدٸكپەن ۇستالعان ساتىبالدىۇلى سوتقا دەيٸن قاماۋدا بولدى.
سوتتا ساتىبالدىۇلى زارداپ شەككەن تاراپتارمەن مەدياتسييالىق كەلٸسٸمگە كەلٸپ, 40 ميلليارد تەڭگە (89,5 ميلليون دوللار) شىعىندى ٶتەپ بەردٸ. سونىمەن قاتار پروتسەسسۋالدىق پروتسەستٸك كەلٸسٸم جاساستى.
2022 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە ول التى جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. سوت ونىڭ مٷلكٸن تەركٸلەپ, ون جىلعا مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جۇمىس ٸستەۋگە تىيىم سالدى. ساتىبالدىۇلىن "قازاقستان ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ورگاندارىنىڭ گەنەرال-مايورى" اتاعىنان, سونداي-اق "قۇرمەت" جەنە "پاراسات" مەملەكەتتٸك وردەندەرٸنەن ايىرۋ تۋرالى قازاقستان پرەزيدەنتٸنە ۇسىنىس جاسالدى.
قر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتٸ ساتىبالدىۇلىنا قاتىستى سالىق پەن كەدەن تٶلەۋدەن جالتارۋ, قىلمىستىق كٸرٸستٸ زاڭداستىرۋعا قاتىستى قىلمىستىق ٸستەردٸ تەرگەپ جاتىر دەگەن اقپاراتقا قاراماستان, ولاردىڭ ەشقايسىسى سوتقا جولدانعان جوق.
سامات ەبٸش
كەلەسٸ شەنەۋنٸك ساتىبالدى نازارباەۆتىڭ كەنجە ۇلى, نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جيەنٸ – سامات ەبٸش. قازاق شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ اراسىندا رۋلىق بايلانىس مانساپ قۇرۋ جولىندا ايتارلىقتاي ارتىقشىلىق بەرەدٸ. وسىنداي وڭتايلى سەتتٸ ٶز ۋاقىتىندا ۋىسىنا تٷسٸرٸپ ٷلگەرگەن سامات ەبٸشتٸ دە ەرەكشە اتاپ ٶتۋگە بولادى.
45 جاستاعى سامات ەبٸش ەڭبەك جولىن 2000 جىلى قر ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ (ۇقك) قاتارىندا باستادى. قىلمىستىق سوت جٷيەسٸندە تٶرت جىل قىزمەت ەتكەننەن كەيٸن ول ۇقك تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى جەنە ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك گەنەرال-لەيتەنانتى بولىپ جالعاستىردى.
2022 جىلى قاڭتاردا قازاقستانداعى جاپپاي نارازىلىقتاردان كەيٸن ونىڭ نازارباەۆتىڭ تۋىسى رەتٸندە ۇستالعانى تۋرالى اقپارات تارادى. كەيٸنٸرەك بۇل اقپارات راستالمادى, بٸراق 2022 جىلدىڭ 17 قاڭتارىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ٶكٸمٸمەن سامات ەبٸش قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى لاۋازىمىنان بوساتىلدى.
سامات ەبٸشتٸڭ 8 جىلعا شارتتى جازامەن سوتتالعانى جايلى اقپاراتتى مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات بەپي ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە تاراتتى.
سوت سامات ەبٸشتٸ قىلمىستىق كودەكستەگٸ "قىزمەتٸن اسىرا پايدالانۋ" بابىمەن (362-باپتىڭ 4-تارماعى) ايىپتى دەپ تاۋىپ, 10 جىلعا لاۋازىمدى قىزمەت اتقارۋ قۇقىعىنان ايىرىپ, 8 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرعان. ال قىلمىستىق كودەكستٸڭ 63-بابىمەن ("شارتتى تٷردە سوتتاۋ") شارتتى جازاعا
بولات نازارباەۆ
ۇزاققا سوزىلعان دەرتتەن 70 جاسىندا كٶز جۇمعان قازاقستانىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٸنٸسٸ بولات ەبٸشۇلىنىڭ باسى ٷلكەن داۋدان امان قالدى.
الايدا 2022 جىلدىڭ 20 تامىزىندا ونىڭ جەنە بۇرىنعى ەيەلٸ مايرا قۇرمانعاليەۆانىڭ ٷستٸنەن رەيدەرلٸك ەرەكەتكە قاتىستى قىلمىستىق ٸس قوزعالعانى بەلگٸلٸ بولدى. مەلٸمەتتەرگە سەيكەس, سوتقا دەيٸنگٸ تەرگەۋ 17 ماۋسىمدا باستالعان.
ايتا كەتەيٸك, سول جىلدىڭ 14 شٸلدەسٸندە الماتىدا بەلگٸلٸ بيزنەس قۇرىلىمدارىن باسىپ الۋعا ەرەكەتتەنگەن رەيدتٸك توپتىڭ جولى كەسٸلدٸ. قارجى مونيتورينگٸ اگەنتتٸگٸنٸڭ (AFM) حابارلاۋىنشا, "شابۋىلداۋشىلار زورلىق-زومبىلىق, قوقان-لوققى جەنە بوپسالاۋ ارقىلى ەلدەگٸ تانىمال كەسٸپكەرلەردٸ مٷلكٸن تەگٸن بەرۋگە مەجبٷرلەگەن.
21 شٸلدەدە ۇستالعانداردىڭ سۋرەتتەرٸ مەن دەرەكتەرٸ جارييالانىپ, وسى ٸسكە قاتىستى قوسپاەۆ ەلدوس ايدىنعاليۇلىنا ٸزدەۋ جارييالاندى.
ۇستالعاندار مەن ەلدوس قوسپاەۆ بولات نازارباەۆپەن بايلانىسى بار, ەلدوس «بولات نازارباەۆتىڭ رەيدەرلٸك ٸسٸنٸڭ مامانى" ەكەنٸ انىقتالدى.
وسى تۇستا بولاتتىڭ ۇلى ەربول نازارباەۆتى دا اتاپ ٶتكەن جٶن. وسى جىلدىڭ اقپان ايىندا مەجٸلٸس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۋىستارى مەن باسقا دا ىقپالدى ادامدار تاراپىنان ساياسي جەنە ٶزگە دە نەگٸزدەر بويىنشا زاڭسىز قولدان جاسالعان قىلمىستىق ٸستەردٸ قاراۋ جٶنٸندەگٸ كوميسسييا قۇرۋدى ۇسىنىپ, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتٸڭ جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتكەرٸ ەربول نازارباەۆتى مىسالعا كەلتٸردٸ.
ەربول نازارباەۆ قازاقستاننىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ٸس-قيمىل اگەنتتٸگٸنە 2015 جىلى كەلگەن. قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن التى اي ٶتكەن سوڭ, انتيكوردىڭ ٶزٸ مەلٸمدەگەندەي, ول وتستاۆكاعا كەتتٸ.
ەنيپا نازارباەۆا
قىركٷيەكتە تۇڭعىش پرەزيدەنتتٸڭ تۋعان قارىنداسى ەنيپا نازارباەۆانىڭ ەسٸمٸ ەل اۋزىندا جٷردٸ. 2023 جىلدىڭ مامىر ايىنىڭ سوڭىندا الماتى ٸرگەسٸندەگٸ نازارباەۆتاردىڭ تۋعان جەرٸ شامالعانداعى ٷشقوڭىر سۋ شارۋاشىلىعى كوللەدجٸن مەملەكەت مەنشٸگٸنە قايتارۋ بويىنشا سوت وتىرىسى ٶتتٸ.
2022 جىلى قىركٷيەكتە الماتى وبلىسىنىڭ قارجى باسقارماسى "ەنيپا ەبٸشقىزى نازارباەۆاعا تيەسٸلٸ" دەلٸنگەن "ەنيپا" جەكە كەسٸپكەرلٸكتٸ سوتقا بەرگەن. اقپاراتقا قاراعاندا, كوللەدج وسى كومپانيياعا ساتىپ الۋ قۇقىعىمەن بٸرگە سەنٸمدٸ باسقارۋعا بەرٸلگەن.
وسى جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا الماتىدا ٶتكەن "ەسكٸ قازاقستاننىڭ قۇرباندارى" قوزعالىسى ٶكٸلدەرٸنٸڭ بريفينگٸندە ەنيپا نازارباەۆانىڭ ەسٸمٸ تاعى دا اتالدى. وعان الماتىداعى "كەنجەحان" بازارىن باسىپ الدى دەگەن ايىپ تاعىلدى. ەنيپا نازارباەۆانىڭ قىزمەتٸنەن شىعىنعا باتقان كەسٸپكەرلەر بازاردى باسىپ الۋدىڭ مەن-جايىن ەگجەي-تەگجەيلٸ تەكسەرۋدٸ تالاپ ەتتٸ.
ەلييا نازارباەۆا
"ەسكٸ قازاقستان قۇرباندارى" نازارباەۆتىڭ كەنجە قىزى ەلييانى رەيدەرلٸك شابۋىل جاسادى دەپ ايىپتادى.
ەلييا نازارباەۆا "وپەراتور روپ" جشس ٷستٸنەن قوزعالعان قىلمىستىق ٸستەن اينالىپ ٶتكەنٸ راس. دەگەنمەن مەجٸلٸسمەن ەرمۇرات باپي باستاعان قازاقستان جۇرتشىلىعى ونىڭ قىزمەتٸن تەكسەرۋگە زاڭ تۇرعىسىنان ەرەكەت ەتۋٸن جالعاستىرا بەرمەك.
ولاردىڭ بۇل ەرەكەتٸنە باتىس باسپاسٶزٸ دە دەم بەردٸ. 2022 جىلى بريتاندىق The Telegraph باسىلىمى ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ كەنجە قىزى ەلييا نازارباەۆا قازاقستاننان 300 ميلليون دوللار شىعارىپ, 2006 جىلى لوندوننىڭ حايگەيت اۋدانىنان 8,75 ميلليون فۋنت ستەرلينگكە زەۋلٸم ٷي, دۋبايدان – 14 ميلليون دوللارعا باسپانا, 18 ميلليون فۋنت ستەرلينگكە Bomnardier Challenger ۇشاعىن جەنە شۆەيتساريياداعى CBH Bank-تٸڭ 51 پايىز ٷلەسٸن 108 ميلليون دوللارعا ساتىپ العانىن جازعان بولاتىن.
قايرات بورانباەۆ
نازارباەۆ كلاندارىنىڭ اراسىندا اۋىردىڭ ٷستٸمەن, جەڭٸلدٸڭ استىمەن جٷرٸپ, جەڭٸل جازاعا يە بولعاندار دا بار. سونىڭ بٸرٸ – نازارباەۆتىڭ بۇرىنعى قۇداسى كەسٸپكەر قايرات بورانباەۆ.
2022 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ول "كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردا اسا ٸرٸ مٶلشەردە قارجى جىمقىردى" دەگەن كٷدٸكپەن ۇستالدى. اتاپ ايتقاندا, QazaqGaz ۇلتتىق كومپانيياسىنان سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ساتىپ الۋ كەزٸندە 14,5 ملرد تەڭگە ۇرلاعان.
بٸر جىلدان كەيٸن, 2023 جىلدىڭ ناۋرىزىندا پروكۋرور بورانباەۆتى 8 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى سۇرادى, سونىمەن قاتار كەسٸپكەردٸ بارلىق مەملەكەتتٸك ناگراداسىنان ايىرۋدى, مٷلكٸ مەن قاراجاتىن بۇعاتتاۋدى تالاپ ەتتٸ. سوت پروكۋروردىڭ ٶتٸنٸشٸن تولىق قاناعاتتاندىردى. بٸراق بٸرنەشە ايدان كەيٸن, قىركٷيەكتە استانانىڭ اپەللياتسييالىق سوتى جازاسىن جالپى رەجيمدەگٸ كولونييادا ٶتەۋ جازاسىن التى جىلعا دەيٸن قىسقارتتى.
بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ مەلٸمەتتەرٸنە سٷيەنسەك, بورانباەۆ مەملەكەتكە قوماقتى اكتيۆتەردٸ, سونىڭ ٸشٸندە استاناداعى قوناق ٷي كەشەنٸن, فيتنەس-ورتالىقتار جەلٸسٸن, مۇناي ٶندٸرۋشٸ كومپانييانى جەنە باتىس قازاقستانداعى مۇناي كەن ورنىن قايتارعان. سونىمەن قاتار, ونىڭ "بٸلٸم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋعا مەملەكەتتٸك قورىنا 30 ميلليارد تەڭگە اۋدارعانى" حابارلاندى.
بەرٸك يماشەۆ, قايرات شەرٸپباەۆ, ديماش دوسانوۆ
جوعارىدا ەسٸمدەرٸ اتالعان "ەسكٸ قازاقستاننىڭ" كٶرنەكتٸ ٶكٸلدەرٸ باسقالارعا قاراعاندا اۋىر جازادان وڭاي سىتىلىپ شىقتى.
15 قاڭتاردا نازارباەۆتىڭ ەكٸ كٷيەۋ بالاسى – "قازترانسويل" اق باسقارما تٶراعاسى ديماش دوسانوۆ پەن "قازترانسگاز"ۇك" اق باسقارما تٶراعاسى قايرات شەرٸپباەۆ اتقارىپ وتىرعان قىزمەتتەرٸنەن بوساتىلدى. دوسانوۆ – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كٸشٸ قىزى ەلييا نازارباەۆانىڭ, ال شەرٸپباەۆ – اعا قىزى داريعا نازارباەۆانىڭ كٷيەۋٸ. سونىمەن قاتار قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن بەرٸك يماشەۆ ورتالىق سايلاۋ كوميسسيياسىنىڭ تٶراعاسى قىزمەتٸنەن بوساتىلدى
اسقار قۇلىباەۆ
كەلەسٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قۇداسى, ەكس-پرەزيدەنتتٸڭ ورتانشى قىزى دينارا قۇلىباەۆانىڭ قايىن اتاسى جەنە ميللياردەر تيمۋر قۇلىباەۆتىڭ ەكەسٸ اسقار قۇلىباەۆ تۋرالى بولماق.
جاقىندا الماتى پروكۋرورىنىڭ تالاپ ارىزى بويىنشا اسقار قۇلىباەۆقا تيەسٸلٸ مۇناي تەرمينالى مەملەكەتكە قايتارىلدى. باس پروكۋراتۋرانىڭ مەلٸمەتٸنشە قازٸر 87 جاستاعى اسقار قۇلىباەۆ شەتەلدٸك ينۆەستوردىڭ مٷلكٸن 13 جىل بۇرىن زاڭسىز جولمەن الىپ قويعان. قۇنى - 66 ملن اقش دوللار. ال اۋماعى 134 گەكتار بولاتىن مۇناي تەرمينالى اقتاۋ حالىقارالىق تەڭٸز ساۋدا پورتىنىڭ اكۆاتوريياسىندا ورنالاسقان.
