2026 جىلدىڭ باسىندا قازاقستان رەسمي تۇردە الەمدەگى ەڭ ءىرى 50 ەكونوميكانىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل تۋرالى The Economist ەسەبىنە سۇيەنگەن قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي مالىمدەدى. ونىڭ ايتۋىنشا، 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمى شامامەن 306 ملرد دوللارعا جەتكەن. ال جان باسىنا شاققانداعى ءجىو كولەمى 15 مىڭ دوللاردى قۇراپ، قازاقستان تمد ەلدەرى اراسىندا كوش باستادى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ دەرەگىنشە، بىلتىر ەل ەكونوميكاسى 6،5 پايىز وسكەن.
“بۇل وتە جاقسى كورسەتكىش. ءبىراق ەكونوميكانى تەك سانمەن ەمەس، ونىڭ قۇرىلىمىمەن باعالاۋ كەرەك. ءوسىم بار، ءبىراق ول قايدان كەلدى، قانشالىقتى ۇزاققا جەتەدى؟ قازىرگى نەگىزگى سۇراق وسى”، - دەيدى ول.
ونىڭ سوزىنشە، ەكونوميكا قۇرىلىمىنا قاراعاندا، 2025 جىلى تاۋار ءوندىرىسى 8،7 پايىزعا، قىزمەت كورسەتۋ سالاسى 5،2 پايىزعا ارتقان. جالپى ىشكى ءونىمنىڭ 36 پايىزى تاۋارلاردان، 58 پايىزى قىزمەت كورسەتۋ سەكتورىنان قۇرالعان.
“ەڭ ۇلكەن سالا بۇرىنعىداي ونەركاسىپ بولىپ تۇر. ونىڭ ۇلەسى 26 پايىزدان اسادى. ونىڭ ىشىندە كەن ءوندىرۋ 11،9 پايىز، وڭدەۋ ونەركاسىبى 12،7 پايىز”، - دەدى ول.
ايبار ولجاي سوڭعى جىلدارى قازاقستان بيۋدجەتى مۇنايعا تاۋەلدىلىكتەن بىرتىندەپ الىستاپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
“وسىدان 10 جىل بۇرىن ءبىزدىڭ شوعىرلانعان بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىستىڭ 40–50 پايىزى تىكەلەي مۇنايدان كەلەتىن. ياعني مۇناي باعاسى كوتەرىلسە بيۋدجەت بايىپ، مۇناي ارزانداسا قازىنا جۇقارا قالاتىن. ال 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سالىق تۇسىمدەرى 26،9 تريلليون تەڭگە بولسا، سونىڭ ىشىندە مۇنايعا قاتىستى سالىقتار 6،9 تريلليون تەڭگە عانا بولدى. ياعني ۇلەسى 25،6 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا وزگەرىس ءجۇرىپ جاتقانىن بىلدىرەدى”، - دەپ قوستى ول.
ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، ەل ەكونوميكاسى بىرتىندەپ شيكىزات ساتۋدان دايىن ءونىم شىعارۋعا بەت بۇرىپ كەلەدى.
“قاراپايىم مىسالمەن ايتقاندا، بۇرىن ءبىز مۇنايدى ساتىپ كۇن كوردىك، ەندى بىرتىندەپ مۇنايدان جاسالعان ونىمدەردى، مەتاللدان جاسالعان دايىن تاۋارلاردى، حيميا ونىمدەرىن شىعارۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولىپ جاتىرمىز. گاز-حيميا جوبالارىنىڭ دامۋى دا وسىنىڭ دالەلى. ولار مۇناي سالاسىنا جاتپايدى، وڭدەۋ ونەركاسىبىنە كىرەدى. ياعني ەلدىڭ ەكونوميكاسى شيكىزاتتان ونىمگە قاراي اۋىسىپ كەلەدى”، — دەيدى ول.
ايتۋىنشا، بيۋدجەت كىرىسىنىڭ تورتتەن ءبىرى ءالى دە وسى مۇناي مەن مەتالل سەكتورىنا تاۋەلدى.
“جاقىن جىلدارى مۇناي ءوندىرۋ سالاسىندا ءىرى جاڭا جوبالار جوسپارلانباعاندىقتان، مۇناي ءوندىرىسى بۇرىنعىداي قارقىنمەن وسەدى دەپ ايتۋ قيىن. ءبىزدىڭ پوتولوگىمىز جىلىنا 100 ميلليون توننا مۇناي ءوندىرۋ بولىپ قالاتىن سياقتى. ەندى وسى مۇنايدى شيكى ەمەس، وڭدەلگەن تۇرىندە ەكسپورتتاۋ ءۇشىن كۇرەس باستالدى”، - دەيدى ول.
بيىلعى ەكونوميكالىق ءوسىم وتكەن جىلعى دەڭگەيگە جەتپەۋى مۇمكىن. ۇكىمەت 2026 جىلى ءجىو ءوسىمى 5،4 پايىز بولادى دەپ بولجاسا، حالىقارالىق ينستيتۋتتار بۇل كورسەتكىشتى 4،5 پايىز شاماسىندا دەپ باعالاپ وتىر.
“سەبەبى بىلتىرعى ءوسىم بازاسى تىم ۇلكەن جانە جىل باسىندا مۇناي وندىرۋدەن توقىراۋعا ۇشىراپ، كەمىندە 1،5 ميلليارد دوللار جوعالتىپ الدىق. ءبىراق ءبىز ءۇشىن وڭدەۋ سەكتورىنىڭ بيىل ءوزىن قالاي كورسەتەتىنى ماعىزدى. ەگەر بىلتىرعى سەرپىندى بيىل دا دالەلدەسەك، وندا شيكىزاتتان كەتۋ ترەندىمىز تۇراقتى قۇبىلىسقا اينالدى دەپ ەسەپتەيتىن بولامىز. ونىمەن بىرگە، جىل سوڭىندا جاڭا سالىق رەفورماسىنىڭ ەففەكتىسىن الدىن-الا باعالاپ كورۋگە مۇمكىندىك اشىلادى”، - دەپ تۇيىندەدى ساراپشى.
