2026 جىلدىڭ باسىندا قازاقستان رەسمي تٷردە ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ 50 ەكونوميكانىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل تۋرالى The Economist ەسەبٸنە سٷيەنگەن قارجى ساراپشىسى ايبار ولجاي مەلٸمدەدٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلٸمٸزدٸڭ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمٸ شامامەن 306 ملرد دوللارعا جەتكەن. ال جان باسىنا شاققانداعى جٸٶ كٶلەمٸ 15 مىڭ دوللاردى قۇراپ, قازاقستان تمد ەلدەرٸ اراسىندا كٶش باستادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ دەرەگٸنشە, بىلتىر ەل ەكونوميكاسى 6,5 پايىز ٶسكەن.
“بۇل ٶتە جاقسى كٶرسەتكٸش. بٸراق ەكونوميكانى تەك سانمەن ەمەس, ونىڭ قۇرىلىمىمەن باعالاۋ كەرەك. ٶسٸم بار, بٸراق ول قايدان كەلدٸ, قانشالىقتى ۇزاققا جەتەدٸ? قازٸرگٸ نەگٸزگٸ سۇراق وسى”, - دەيدٸ ول.
ونىڭ سٶزٸنشە, ەكونوميكا قۇرىلىمىنا قاراعاندا, 2025 جىلى تاۋار ٶندٸرٸسٸ 8,7 پايىزعا, قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى 5,2 پايىزعا ارتقان. جالپى ٸشكٸ ٶنٸمنٸڭ 36 پايىزى تاۋارلاردان, 58 پايىزى قىزمەت كٶرسەتۋ سەكتورىنان قۇرالعان.
“ەڭ ٷلكەن سالا بۇرىنعىداي ٶنەركەسٸپ بولىپ تۇر. ونىڭ ٷلەسٸ 26 پايىزدان اسادى. ونىڭ ٸشٸندە كەن ٶندٸرۋ 11,9 پايىز, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ 12,7 پايىز”, - دەدٸ ول.
ايبار ولجاي سوڭعى جىلدارى قازاقستان بيۋدجەتٸ مۇنايعا تەۋەلدٸلٸكتەن بٸرتٸندەپ الىستاپ كەلە جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ.
“وسىدان 10 جىل بۇرىن بٸزدٸڭ شوعىرلانعان بيۋدجەتكە تٷسەتٸن كٸرٸستٸڭ 40–50 پايىزى تٸكەلەي مۇنايدان كەلەتٸن. ياعني مۇناي باعاسى كٶتەرٸلسە بيۋدجەت بايىپ, مۇناي ارزانداسا قازىنا جۇقارا قالاتىن. ال 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سالىق تٷسٸمدەرٸ 26,9 تريلليون تەڭگە بولسا, سونىڭ ٸشٸندە مۇنايعا قاتىستى سالىقتار 6,9 تريلليون تەڭگە عانا بولدى. ياعني ٷلەسٸ 25,6 پايىزعا دەيٸن تٶمەندەدٸ. بۇل قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمىندا ٶزگەرٸس جٷرٸپ جاتقانىن بٸلدٸرەدٸ”, - دەپ قوستى ول.
ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸنشە, ەل ەكونوميكاسى بٸرتٸندەپ شيكٸزات ساتۋدان دايىن ٶنٸم شىعارۋعا بەت بۇرىپ كەلەدٸ.
“قاراپايىم مىسالمەن ايتقاندا, بۇرىن بٸز مۇنايدى ساتىپ كٷن كٶردٸك, ەندٸ بٸرتٸندەپ مۇنايدان جاسالعان ٶنٸمدەردٸ, مەتاللدان جاسالعان دايىن تاۋارلاردى, حيمييا ٶنٸمدەرٸن شىعارۋعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸپ جاتىرمىز. گاز-حيمييا جوبالارىنىڭ دامۋى دا وسىنىڭ دەلەلٸ. ولار مۇناي سالاسىنا جاتپايدى, ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸنە كٸرەدٸ. ياعني ەلدٸڭ ەكونوميكاسى شيكٸزاتتان ٶنٸمگە قاراي اۋىسىپ كەلەدٸ”, — دەيدٸ ول.
ايتۋىنشا, بيۋدجەت كٸرٸسٸنٸڭ تٶرتتەن بٸرٸ ەلٸ دە وسى مۇناي مەن مەتالل سەكتورىنا تەۋەلدٸ.
“جاقىن جىلدارى مۇناي ٶندٸرۋ سالاسىندا ٸرٸ جاڭا جوبالار جوسپارلانباعاندىقتان, مۇناي ٶندٸرٸسٸ بۇرىنعىداي قارقىنمەن ٶسەدٸ دەپ ايتۋ قيىن. بٸزدٸڭ پوتولوگىمىز جىلىنا 100 ميلليون توننا مۇناي ٶندٸرۋ بولىپ قالاتىن سيياقتى. ەندٸ وسى مۇنايدى شيكٸ ەمەس, ٶڭدەلگەن تٷرٸندە ەكسپورتتاۋ ٷشٸن كٷرەس باستالدى”, - دەيدٸ ول.
بيىلعى ەكونوميكالىق ٶسٸم ٶتكەن جىلعى دەڭگەيگە جەتپەۋٸ مٷمكٸن. ٷكٸمەت 2026 جىلى جٸٶ ٶسٸمٸ 5,4 پايىز بولادى دەپ بولجاسا, حالىقارالىق ينستيتۋتتار بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 4,5 پايىز شاماسىندا دەپ باعالاپ وتىر.
“سەبەبٸ بىلتىرعى ٶسٸم بازاسى تىم ٷلكەن جەنە جىل باسىندا مۇناي ٶندٸرۋدەن توقىراۋعا ۇشىراپ, كەمٸندە 1,5 ميلليارد دوللار جوعالتىپ الدىق. بٸراق بٸز ٷشٸن ٶڭدەۋ سەكتورىنىڭ بيىل ٶزٸن قالاي كٶرسەتەتٸنٸ ماعىزدى. ەگەر بىلتىرعى سەرپٸندٸ بيىل دا دەلەلدەسەك, وندا شيكٸزاتتان كەتۋ ترەندٸمٸز تۇراقتى قۇبىلىسقا اينالدى دەپ ەسەپتەيتٸن بولامىز. ونىمەن بٸرگە, جىل سوڭىندا جاڭا سالىق رەفورماسىنىڭ ەففەكتٸسٸن الدىن-الا باعالاپ كٶرۋگە مٷمكٸندٸك اشىلادى”, - دەپ تٷيٸندەدٸ ساراپشى.
