2026 jyldyń basynda Qazaqstan resmi túrde álemdegi eń iri 50 ekonomikanyń qataryna qosyldy. Bul týraly The Economist esebine súiengen qarjy sarapshysy Aibar Oljai málimdedi. Onyń aitýynsha, 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha elimizdiń ishki jalpy ónimi shamamen 306 mlrd dollarǵa jetken. Al jan basyna shaqqandaǵy JIÓ kólemi 15 myń dollardy qurap, Qazaqstan TMD elderi arasynda kósh bastady, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Sarapshynyń dereginshe, byltyr el ekonomikasy 6,5 paiyz ósken.
“Bul óte jaqsy kórsetkish. Biraq ekonomikany tek sanmen emes, onyń qurylymymen baǵalaý kerek. Ósim bar, biraq ol qaidan keldi, qanshalyqty uzaqqa jetedi? Qazirgi negizgi suraq osy”, - deidi ol.
Onyń sózinshe, ekonomika qurylymyna qaraǵanda, 2025 jyly taýar óndirisi 8,7 paiyzǵa, qyzmet kórsetý salasy 5,2 paiyzǵa artqan. Jalpy ishki ónimniń 36 paiyzy taýarlardan, 58 paiyzy qyzmet kórsetý sektorynan quralǵan.
“Eń úlken sala burynǵydai ónerkásip bolyp tur. Onyń úlesi 26 paiyzdan asady. Onyń ishinde ken óndirý 11,9 paiyz, óńdeý ónerkásibi 12,7 paiyz”, - dedi ol.
Aibar Oljai sońǵy jyldary Qazaqstan biýdjeti munaiǵa táýeldilikten birtindep alystap kele jatqanyn atap ótti.
“Osydan 10 jyl buryn bizdiń shoǵyrlanǵan biýdjetke túsetin kiristiń 40–50 paiyzy tikelei munaidan keletin. Iaǵni munai baǵasy kóterilse biýdjet baiyp, munai arzandasa qazyna juqara qalatyn. Al 2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha jalpy salyq túsimderi 26,9 trillion teńge bolsa, sonyń ishinde munaiǵa qatysty salyqtar 6,9 trillion teńge ǵana boldy. Iaǵni úlesi 25,6 paiyzǵa deiin tómendedi. Bul Qazaqstan ekonomikasynyń qurylymynda ózgeris júrip jatqanyn bildiredi”, - dep qosty ol.
Sarapshynyń pikirinshe, el ekonomikasy birtindep shikizat satýdan daiyn ónim shyǵarýǵa bet buryp keledi.
“Qarapaiym mysalmen aitqanda, buryn biz munaidy satyp kún kórdik, endi birtindep munaidan jasalǵan ónimderdi, metalldan jasalǵan daiyn taýarlardy, himiia ónimderin shyǵarýǵa kóbirek kóńil bólip jatyrmyz. Gaz-himiia jobalarynyń damýy da osynyń dáleli. Olar munai salasyna jatpaidy, óńdeý ónerkásibine kiredi. Iaǵni eldiń ekonomikasy shikizattan ónimge qarai aýysyp keledi”, — deidi ol.
Aitýynsha, biýdjet kirisiniń tórtten biri áli de osy munai men metall sektoryna táýeldi.
“Jaqyn jyldary munai óndirý salasynda iri jańa jobalar josparlanbaǵandyqtan, munai óndirisi burynǵydai qarqynmen ósedi dep aitý qiyn. Bizdiń potologymyz jylyna 100 million tonna munai óndirý bolyp qalatyn siiaqty. Endi osy munaidy shiki emes, óńdelgen túrinde eksporttaý úshin kúres bastaldy”, - deidi ol.
Biylǵy ekonomikalyq ósim ótken jylǵy deńgeige jetpeýi múmkin. Úkimet 2026 jyly JIÓ ósimi 5,4 paiyz bolady dep boljasa, halyqaralyq institýttar bul kórsetkishti 4,5 paiyz shamasynda dep baǵalap otyr.
“Sebebi byltyrǵy ósim bazasy tym úlken jáne jyl basynda munai óndirýden toqyraýǵa ushyrap, keminde 1,5 milliard dollar joǵaltyp aldyq. Biraq biz úshin óńdeý sektorynyń biyl ózin qalai kórsetetini maǵyzdy. Eger byltyrǵy serpindi biyl da dáleldesek, onda shikizattan ketý trendimiz turaqty qubylysqa ainaldy dep esepteitin bolamyz. Onymen birge, jyl sońynda jańa salyq reformasynyń effektisin aldyn-ala baǵalap kórýge múmkindik ashylady”, - dep túiindedi sarapshy.
