2026 jyldyń basynda Qazaqstan resmı túrde álemdegi eń iri 50 ekonomıkanyń qataryna qosyldy. Bul týraly The Economist esebine súıengen qarjy sarapshysy Aıbar Oljaı málimdedi. Onyń aıtýynsha, 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha elimizdiń ishki jalpy ónimi shamamen 306 mlrd dollarǵa jetken. Al jan basyna shaqqandaǵy JİÓ kólemi 15 myń dollardy qurap, Qazaqstan TMD elderi arasynda kósh bastady, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
Sarapshynyń dereginshe, byltyr el ekonomıkasy 6,5 paıyz ósken.
“Bul óte jaqsy kórsetkish. Biraq ekonomıkany tek sanmen emes, onyń qurylymymen baǵalaý kerek. Ósim bar, biraq ol qaıdan keldi, qanshalyqty uzaqqa jetedi? Qazirgi negizgi suraq osy”, - deıdi ol.
Onyń sózinshe, ekonomıka qurylymyna qaraǵanda, 2025 jyly taýar óndirisi 8,7 paıyzǵa, qyzmet kórsetý salasy 5,2 paıyzǵa artqan. Jalpy ishki ónimniń 36 paıyzy taýarlardan, 58 paıyzy qyzmet kórsetý sektorynan quralǵan.
“Eń úlken sala burynǵydaı ónerkásip bolyp tur. Onyń úlesi 26 paıyzdan asady. Onyń ishinde ken óndirý 11,9 paıyz, óńdeý ónerkásibi 12,7 paıyz”, - dedi ol.
Aıbar Oljaı sońǵy jyldary Qazaqstan búdjeti munaıǵa táýeldilikten birtindep alystap kele jatqanyn atap ótti.
“Osydan 10 jyl buryn bizdiń shoǵyrlanǵan búdjetke túsetin kiristiń 40–50 paıyzy tikeleı munaıdan keletin. Iaǵnı munaı baǵasy kóterilse búdjet baıyp, munaı arzandasa qazyna juqara qalatyn. Al 2025 jyldyń qorytyndysy boıynsha jalpy salyq túsimderi 26,9 trıllıon teńge bolsa, sonyń ishinde munaıǵa qatysty salyqtar 6,9 trıllıon teńge ǵana boldy. Iaǵnı úlesi 25,6 paıyzǵa deıin tómendedi. Bul Qazaqstan ekonomıkasynyń qurylymynda ózgeris júrip jatqanyn bildiredi”, - dep qosty ol.
Sarapshynyń pikirinshe, el ekonomıkasy birtindep shıkizat satýdan daıyn ónim shyǵarýǵa bet buryp keledi.
“Qarapaıym mysalmen aıtqanda, buryn biz munaıdy satyp kún kórdik, endi birtindep munaıdan jasalǵan ónimderdi, metaldan jasalǵan daıyn taýarlardy, hımıa ónimderin shyǵarýǵa kóbirek kóńil bólip jatyrmyz. Gaz-hımıa jobalarynyń damýy da osynyń dáleli. Olar munaı salasyna jatpaıdy, óńdeý ónerkásibine kiredi. Iaǵnı eldiń ekonomıkasy shıkizattan ónimge qaraı aýysyp keledi”, — deıdi ol.
Aıtýynsha, búdjet kirisiniń tórtten biri áli de osy munaı men metal sektoryna táýeldi.
“Jaqyn jyldary munaı óndirý salasynda iri jańa jobalar josparlanbaǵandyqtan, munaı óndirisi burynǵydaı qarqynmen ósedi dep aıtý qıyn. Bizdiń potologymyz jylyna 100 mıllıon tonna munaı óndirý bolyp qalatyn sıaqty. Endi osy munaıdy shıki emes, óńdelgen túrinde eksporttaý úshin kúres bastaldy”, - deıdi ol.
Bıylǵy ekonomıkalyq ósim ótken jylǵy deńgeıge jetpeýi múmkin. Úkimet 2026 jyly JİÓ ósimi 5,4 paıyz bolady dep boljasa, halyqaralyq ınstıtýttar bul kórsetkishti 4,5 paıyz shamasynda dep baǵalap otyr.
“Sebebi byltyrǵy ósim bazasy tym úlken jáne jyl basynda munaı óndirýden toqyraýǵa ushyrap, keminde 1,5 mıllıard dollar joǵaltyp aldyq. Biraq biz úshin óńdeý sektorynyń bıyl ózin qalaı kórsetetini maǵyzdy. Eger byltyrǵy serpindi bıyl da dáleldesek, onda shıkizattan ketý trendimiz turaqty qubylysqa aınaldy dep esepteıtin bolamyz. Onymen birge, jyl sońynda jańa salyq reformasynyń effektisin aldyn-ala baǵalap kórýge múmkindik ashylady”, - dep túıindedi sarapshy.
