اممان, يوردانييا, 17 قاڭتار 2025 ج. – ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ جٶنٸندەگٸ يسلام ۇيىمىنىڭ (اقيۇ) باس ديرەكتورى, ەلشٸ بەرٸك ارىن مىرزا يوردانييادان گازاعا «ادامزاتقا ۇن – گازاداعى جاعدايعا بايلانىستى شۇعىل ٷندەۋ» اتتى العاشقى گۋمانيتارلىق كٶمەك جٶنەلتۋ شاراسىنا قاتىستى.
ەز-زارقا ايماعىنىڭ عاباۋي قالاسىنداعى يوردانييا حاشيميت قايىرىمدىلىق ۇيىمىنىڭ (يحقۇ) قويماسىندا ٶتكەن رەسٸم قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ يوردانيياداعى ەلشٸسٸ تالعات شالدانباي مىرزانىڭ دا قاتىسۋىمەن ٶتتٸ. گازاعا 12 جٷك كٶلٸگٸنە تيەلگەن – 200 توننا بٸرٸنشٸ سۇرىپتى بيداي ۇنى جٶنەلتٸلدٸ.
بۇل شارا اقيۇ ماڭىزدىلىعىن قۋاتتاۋمەن قاتار, ۇيىمنىڭ گۋمانيتارلىق قىزمەتٸنٸڭ, سونىڭ ٸشٸندە اتالعان باستامانى جٷزەگە اسىرۋدا شەشۋشٸ رٶلٸنٸڭ كۋەسٸ بولدى. سونداي-اق, قازاقستاننىڭ دٷنيە جٷزٸندەگٸ ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸن ٸلگەرٸلەتۋ مەن گۋمانيتارلىق داعدارىستاردى شەشۋگە دەگەن ۇستانىمىن كٶرسەتەدٸ.
2023 جىلدىڭ قازان ايىنان باستاپ جٷرگٸزٸلگەن شابۋىلدار گازا سەكتورىندا ادامداردىڭ تٸرشٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتەتٸن ينفراقۇرىلىمداردىڭ-ٷيلەر مەن اۋرۋحانالاردىڭ جاپپاي قيراۋىنا ەكەلٸپ, ميلليونداعان ادامداردى باسپاناسىز قالدىردى. وسىعان بايلانىستى قاجەتتٸ گۋمانيتارلىق كٶمەكتەردٸڭ قاجەتتٸلٸگٸ 2023 جىلدىڭ 11 قاراشاسىندا بٸرٸككەن اراب ەمٸرلٸگٸندە ٶتكەن يسلام سامميتٸندە اتاپ ٶتٸلٸپ, نەتيجەسٸندە ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋ ٷشٸن شۇعىل كٶمەك كٶرسەتۋ تۋرالى ٷندەۋ جاسالدى. اقيۇ ارنايى جارعى بەكٸتٸپ, بۇل داعدارىسقا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ (يىۇ) ٶتٸنٸشٸ بويىنشا گۋمانيتارلىق باعدارلامالارعا قاتىسۋعا نيەت بٸلدٸردٸ.
بۇدان بٶلەك, 2024 جىلدىڭ باسىندا اقيۇ گازاداعى اشتىق قاۋپٸمەن كٷرەسۋ ٷشٸن شۇعىل ٷندەۋ جارييالاپ, «ادامزاتقا ۇن» باعدارلاماسىن ٸسكە قوستى. گازا سەكتورىنا 1000 توننا بيداي ۇنىن جەتكٸزۋدٸ كٶزدەيتٸن بۇل باستاما بۇۇ تاياۋ شىعىستاعى پالەستينالىق بوسقىندارعا كٶمەك كٶرسەتۋ جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸگٸنٸڭ (UNRWA) شۇعىل كٶمەك بەرۋ تۋرالى ٷندەۋٸنە قولداۋ. قازاقستان رەسپۋبليكاسى, تەجٸكستان رەسپۋبليكاسى, بانگلادەش حالىق رەسپۋبليكاسى جەنە ەزٸربايجان رەسپۋبليكاسى سەكٸلدٸ يىۇ-نا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ جومارت كٶمەگٸمەن, سونداي-اق يوردانييا حاشيميت قايىرىمدىلىق ۇيىمىنىڭ سەرٸكتەستٸگٸمەن جٷزەگە اسىرىلعان باعدارلامانىڭ بٸرٸنشٸ كەزەڭٸندە 200 توننا جٷك جٸبەرٸلدٸ.
سالتاناتتى رەسٸم بارىسىندا يوردانييا حاشيميت قايىرىمدىلىق ۇيىمىنىڭ ٶكٸلدەرٸ يوردانييا ارقىلى تۇراقتى گۋمانيتارلىق قولداۋ كٶرسەتۋ بويىنشا جٷرگٸزٸپ جاتقان جۇمىستارى تۋرالى باياندادى. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇعان دەيٸن بەيبٸت كەلٸسٸم ورناماعان ۋاقىتتا, يزرايل بيلٸگٸنٸڭ ورناتقان شەكتەۋلەرٸ گازاعا جٷك تاسىمالداۋدى ايتارلىقتاي قيىنداتقان بولاتىن. يحقۇ باستامالارىنا ازىق-تٷلٸك كٶمەگٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, مەديتسينالىق كٶمەك جەنە قاقتىعىس كەزٸندە وسال ادامدارعا باسپانا بەرۋ جەنە ت.ب قولداۋلار كٸرەدٸ. باس ديرەكتور بەرٸك ارىن مەن قازاقستان ەلشٸسٸ تالعات شالدانباي ۇيىمنىڭ قويمالارىمەن تانىسىپ, يحقۇ مٷمكٸندٸكتەرٸ تۋرالى مەلٸمەت الدى, ودان كەيٸن گازاعا بەت العان كٶلٸكتەرگە جٷك تيەۋ رەسٸمٸ ٶتتٸ.
اتالعان كٶلٸكتەر ەكٸ كٷننٸڭ ٸشٸندە كەرەم شالوم/كارام ابۋ سالەم شەكارا ٶتكەلٸنە جەتەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. ول جەردە بۇۇ دٷنيەجٷزٸلٸك ازىق-تٷلٸك باعدارلاماسىنىڭ (World Food Programme, WFP) جەنە بۇۇ-نىڭ باسقا اگەنتتٸكتەرٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ جٷكتٸ قابىلداۋدى ٷيلەستٸرەدٸ, قاجەتتٸ زاتتار قاۋٸپسٸز جەتكٸزٸلەتٸن بولادى. بۇل ٸس-شارا اقيۇ-نىڭ اتالعان ايماقتاعى العاشقى تٸكەلەي باستاماسى ەمەس, ۇيىم سونىمەن قاتار مۇسىلمان ەلدەرٸنٸڭ قىزىل جارتى اي, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدارىمەن جەنە ت.ب قايىرىمدىلىق اگەنتتٸكتەرٸمەن ٶتكٸزٸلەتٸن يگٸ شارالارعا بەلسەندٸ قاتىسادى.
سالتاناتتى رەسٸم 46 000-نان استام ادامنىڭ ٶمٸرٸن قيعان 465 كٷندٸك سوعىستان كەيٸن گازادا ۋاقىتشا اتىستى توقتاتۋ كەلٸسٸمٸمەن تۇسپا-تۇس كەلدٸ. بۇل قاقتىعىس نەگٸزگٸ ينفراقۇرىلىمنىڭ بۇزىلۋى جەنە قىستىڭ قاتال جاعدايىندا ميلليونداعان ادامداردىڭ قونىس اۋدارۋىنا ەكەلدٸ. گازادا بالالار ازىق-تٷلٸك تاپشىلىعىنا ۇشىرادى. 2024 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي گازادا شامامەن 1,84 ميلليون ادامعا ازىق-تٷلٸك جەتٸسپەگەن. ولاردىڭ 133 مىڭعا جۋىعى اشتىقتىڭ الدىندا تۇر. ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸ كەزەڭدەرٸنٸڭ كەشەندٸ تٸزبەسٸنە (IPC) سەيكەس, 2024 جىلدىڭ قىركٷيەگٸندە حالىقتىڭ شامامەن 96 پايىزى, ياعني 2,15 ميلليوننان استام ادام – ازىق-تٷلٸككە زەرۋ بولعان.
باس ديرەكتور بەرٸك ارىن بۇۇ سەرٸكتەستەرٸنە, يحقۇ-عا جەنە قايىرىمدىلىق جاساعان مٷشە مەملەكەتتەرگە شىنايى ريزاشىلىعىن بٸلدٸردٸ. سونداي-اق اقيۇ-نىڭ بەيتاراپتىلىق, قايىرىمدىلىق, ادامگەرشٸلٸك پرينتسيپتەرٸن ۇستاناتىنىن اتاپ ٶتٸپ, ۇيىم ەردايىم وسىنداي كٶمەكتەر لەبٸن جالعاستىراتىنىنا نازار اۋداردى. باس ديرەكتور سونىمەن قاتار يىۇ-نا مٷشە ەلدەردٸڭ گازانى قولداۋىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتتى. اقيۇ ۇزاق مەرزٸمدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىن, گازانىڭ اۋىلشارۋاشىلىق سەكتورىن جانداندىرۋدى جەنە نەگٸزگٸ ينفراقۇرىلىمداردى قالپىنا كەلتٸرۋدٸ ٸلگەرٸلەتۋگە قول ۇشىن سوزاتىن بولادى.
