وسى بارىستا بٸز ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتى مەن ورتا تەحنيكۋمنان جوعارى بٸلٸمٸ بار تٶزٸمدٸ دە قاجىرلى, مەيٸرٸمدٸ حالقىمىزدىڭ ارقاسىندا بارلىق قيىنشىلىقتاردى ەڭسەرٸپ, العا جىلجىدىق. جەتٸستٸگٸمٸزگە دوس سٷيٸندٸ, دۇشپان كٷيٸندٸ.
[caption id="attachment_17120" align="aligncenter" width="1024"]
ەلباسى بيىل جىل باسىندا حالىققا جولداۋىندا قازاقستاننىڭ ٷشٸنشٸ جاڭعىرۋ كەزەڭٸ باستالعانىن جارييالادى. سودان كەيٸن ٸلە-شالا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «ەلەم بٸزدٸ قارا التىنمەن نەمەسە سىرتقى ساياساتتاعى ٸرٸ باستامالارىمىزبەن عانا ەمەس, مەدەني جەتٸستٸكتەرٸمٸزبەن دە تانۋى كەرەك» دەپ اتاپ ٶتتٸ.
ويدان وي تۋادى دەگەندەي, بٸز رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ قىر-سىرىنا ٷڭٸلٸپ, بولاشاققا باعدار جاساعانىمىزدا بۇل ستراتەگييالىق باعدارلامالاردىڭ تٷپ قاينارى ەلباسى 2013 جىلى حالىققا جولداۋىندا ورتاعا قويىپ, 2014 جىلى تاعى دا تولىقتىرا تٷسكەن دامىعان 30 ەلدٸڭ قاتارىنا قوسىلۋ – مەڭگٸلٸك قازاقستان جوباسىنان باستاۋ الاتىنىن, سونىمەن بٸرگە ودان بۇرىنعى باسقا دا جوبالارمەن ٷندەسٸپ جاتاتىنىن بايقايمىز.
«ارمانسىز ادام – قاناتسىز قۇسپەن تەڭ» دەگەندەي, ەرقانداي ەلدٸڭ قيىندىقتان الىپ شىعىپ, بيٸكتەرگە باستايتىن ارمانى, ياعني ستراتەگييالىق باعدارلاماسى بولادى. نارىققا ٶتٸپ, جەكەمەنشٸك قالىپتاسقان, زايىرلى مەملەكەتتٸڭ بارلىق پرينتسيپتەرٸ مەن ينستيتۋتتارى ورنىعا باستاعان, بايىرعى ساق, عۇندار مەن كٶك تٷركٸلەردٸڭ, التىن وردانىڭ, اق وردانىڭ مۇراگەرٸ, قازاق حاندىعىمەن, الاشوردانىڭ رۋحىمەن سۋعارىلعان بٸزدٸڭ جاس رەسپۋبليكامىزدىڭ ارمانى – مەڭگٸلٸك ەل.
مەڭگٸلٸك ەل ارمانى قۋ تاقىردا پايدا بولعان جوق. بٸز شيرەك عاسىر ٸشٸندە ٶتكەنگە ساراپتاما جاساپ, تٶرتكٷل دٷنيەگە ٶز كٶزٸمٸزبەن قاراي باستادىق. قاعاناتتاردىڭ مەرەيٸنە شومساق, تايپالاردىڭ بەرەكەسٸزدٸگٸن تٷسٸندٸك, دەستٷر مەن دٸننٸڭ وزىعى مەن توزىعىن پايىمدادىق, وتارلىق تاڭبانىڭ ەتتەن ٶتٸپ, سٷيەككە تاياعانىن سەزٸندٸك, قىرعي قاباق سوعىس اياقتالىپ, يدەولوگييالىق قايشىلىق بەسەڭدەگەنٸمەن, دٸن مەن دٸن, مەدەنيەت پەن مەدەنيەت, ٶركەنيەت پەن ٶركەنيەت اراسىنداعى جاڭا تەكەتٸرەستەردٸڭ باستالعانىنا, عىلىم مەن تەحنيكانىڭ قارىشتاپ دامۋى جاھاندىق گلوباليزاتسييانىڭ جاڭا بٸر ٶرلەۋٸن دٷنيەگە ەكەلگەنٸنە كۋە بولدىق.
بٸز عيبرات الاتىن, ٷلگٸ تۇتاتىن ەلەمدٸك تەجٸريبەلەر دە جوق ەمەس. دٷنيەجٷزٸلٸك بٸرٸنشٸ سوعىستان كەيٸن ەلەمدٸك داعدارىس باستالىپ, بٷكٸل ەۋروپا, امەريكا قيىندىق قىسپاعىندا قالعاندا امەريكالىق جازۋشى دجەيمس ترۋسلوۋ ادامس «امەريكا ارمانى» دەگەن رومان جازىپ, «امەريكا ارمانى» دەگەن ۇعىمدى حالىق ساناسىنا سٸڭٸردٸ. مٸنە, بۇل قازٸرگە دەيٸن دٷنيەجٷزٸنە ەرەكشە ىقپال ەتكەن, ەكٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستان كەيٸن اقش-تى ەلەمدٸك ەكٸ ٷلكەن دەرجاۆانىڭ بٸرٸنە اينالدىرعان ۇلى ارمان ەدٸ. كٸتاپتىڭ ٶزەكتٸ يدەياسى مىناداي: «بارلىق جٸكتەگٸ ازاماتتاردى بۇدان دا باقىتتى, باياندى ٶمٸرگە باستاپ باراتىن ارمان بار, ول – امەريكا ارمانى. مٸنە, بۇل ەلٸمساقتان بەرٸ ادامزاتتىڭ اقىل-وي قامباسى مەن زاتتىق قاجەتٸنە قوسقان ۇلى ٷلەسٸمٸز». بۇل ارمان قىرىق تەمٸردٸڭ قۇراۋىنان قۇرالعان بارلىق ۇلىستار مەن ۇلتتاردى بٸر تاۋدىڭ استىنا جيىستىرىپ, كٸسٸلٸك قۇقىق, دەموكراتييا سالتانات قۇرعان, جەكە تۇلعانىڭ جارقىراپ كٶرٸنۋٸنە بارلىق جاعداي جاسالعان الىپ مەملەكەتتٸ دٷنيەگە ەكەلدٸ. ەلەمدە جاڭا تەرتٸپ ورنادى. مەملەكەتتەر اراسىندا «جۇمساق كٷشتٸڭ» رٶلٸ نەمەسە مەدەنيەتتٸڭ ىقپالى باسىم ورىنعا شىقتى. امەريكانىڭ مەدەنيەت سالاسىنا بٶلگەن قارجىسى ەسكەري ٶنەركەسٸپتەن كەيٸن ەكٸنشٸ ورىنعا شىعىپ, ەل بيۋدجەتٸنٸڭ 25 پايىزىن قۇرادى. بۇل كٷندە «سوروس» قورى, «كارنەگ» قورى, امەريكا مەدەنيەت الماسۋ قوعامى دٷنيەنٸڭ بارلىق جەرٸندە جەمٸستٸ جۇمىس جاساسا, «فاست فۋد», «كوكا كولا» دەگەن ۇعىمدار بٷكٸل جاستاردىڭ ساناسىن جاۋلاپ الدى. گولليۆۋد كينو ٶندٸرٸسٸ ەلەمدٸك كينونىڭ التى دا جەتٸ پايىزىن ۇستاسا, قويىلىم جەنە ساتىلىم جاعىنان كينويندۋستريياسىنان تٷسەر پايدانىڭ تەڭ جارتىسىن ۇستايدى.
بٸز جوعارىداعى ويدان-اق ەلباسىنىڭ نە ٷشٸن عىلىم مەن مەدەنيەتكە ايرىقشا كٶڭٸل بٶلٸپ وتىرعانىن تٷسٸنەمٸز. اشىپ ايتساق, امەريكا ارمانى حالىقتىڭ دٸنگە دەگەن سەنٸمٸن, زاتتىق مەدەنيەتكە دەگەن قاجەتٸن تولىقتاي قاناعاتتاندىرىپ, جەكە تۇلعانىڭ ەرقانداي وبەكتيۆ سەبەپتٸڭ كەدەرگٸسٸنە ۇشىراماي, ماقسات-مۇراتىن ٸسكە اسىرۋىنا جول اشتى.
قىتاي يدەولوگتارىنىڭ پايىمداۋىنشا, جوعارى بيلٸكتٸڭ1-شٸ بۋىنى ماو تسزەدۋن العاشقى 30 جىلدا قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىن قۇرىپ, اياعىنان تۇرعىزدى, 2-شٸ بۋىن دەن سياوپين 30 جىل رەفورما, اشىق ەسٸك ساياساتىن قولدانىپ, قىتاي ەلٸن بايىتتى. ەندٸ, مٸنە, 5-شٸ بۋىن تسي تسزين پين 30 جىل مەرزٸمدە نەمەسە 2050 جىلعا دەيٸن قىتايدى قۇدٸرەتتٸ ەلگە اينالدىرادى.
ەلەمدٸك تەرتٸپتٸ قاداعالاپ وتىرعان ەكٸ ەلدٸڭ ماقسات-مۇراتى مەن مٷددەلەرٸ كەي جەردە تٷيٸسسە, كەي جەردە الشاقتاپ كەتەدٸ. سونىڭ كەسٸرٸنەن وتقا ورانىپ, تىنىشتىعى كەتكەن ەلدەر قانشاما?
بٸزدٸڭ ارمانىمىز – مەڭگٸلٸك ەل. ارماننىڭ ٷلكەن-كٸشٸسٸ, ەرتە-كەشٸ بولمايتىن شىعار. تاريحي شارت جاعداي پٸسٸپ-جەتٸلگەندە, ٶمٸرلٸك سۇرانىسى ارتقاندا عانا دٷنيەگە كەلٸپ, ٶز ارناسىنا تٷسٸپ, اعىسىمەن اعادى.
بٸز وسى جىلدار ٸشٸندە ٸشكٸ ساياساتتا ەرٸ-سەرٸ بولماستان نارىق جولىنا تٷسٸپ, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتتىق. تاريحي سەبەپتەرگە بايلانىستى كٶپۇلتتى ەلگە اينالعان ەلٸمٸزدەگٸ بارلىق ۇلتتاردىڭ ورتاق مٷددەسٸن ساقتاپ, بەرەكە-بٸرلٸگٸن ارتتىردىق. كٶپتەگەن ۇلتتار ٶز انا تٸلٸندە بٸلٸم الىپ, دەستٷرٸن ساقتاپ, تٶل مەدەنيەتٸن دامىتۋعا مٷمكٸندٸك الىپ وتىر. قازاقستان حالىقتار اسسامبلەياسى ادامزاتتىڭ ساياسي ٶمٸرٸنە الىپ كەلگەن بٸزدٸڭ ەلدٸڭ ەڭ ٷلكەن جاسامپازدىعى دەسەك تە بولادى. تەۋەلسٸزدٸك جىلدارى 14 ميلليونعا قۇلدىراپ كەتكەن جان سانىمىز قايتادان 18 ميلليونعا جەتتٸ. ۋنيتارلى مەملەكەتتٸ قۇراۋشى باستى ۇلتتىڭ جان سانى 42 پايىزدان 70 پايىزعا كٶتەرٸلدٸ. ەلەمدە شاشىراپ جٷرگەن ميلليونعا تاياۋ قانداستارىمىز اتامەكەنگە ورالىپ, ٸرگە تەۋٸپ, بيزنەس پەن عىلىمنىڭ كٶرٸگٸن قىزدىرا تٷستٸ. ورالعان باۋىرلارىمىزدىڭ ەڭبەككە قابٸلەتتٸلٸگٸ 70 پايىزدان اسسا, ەلٸمٸزدٸڭ ورتاشا جاسى 25 جاس بولىپ, بولاشاعى نۇرلى ەلدەردٸڭ قاتارىنا ٶتتٸك.
شىت جاڭا استانا سالىندى. الماتى ورتا ازيياداعى ەڭ ٷلكەن قارجى, بيزنەس ورتالىعىنا اينالدى. ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن ەكٸ رەت ٶتكٸزٸلگەن قارجى مەن جىلجىمايتىن مٷلٸكتٸ زاڭداستىرۋ, ەكٸ رەتكٸ بيزنەستٸ قورعاۋعا ارنالعان موراتوريي ەلٸمٸزدە شاعىن, ورتا كەسٸپتٸڭ تىنىسىن اشىپ, ادىمىن جەدەلدەتتٸ. وسىنىڭ نەتيجەسٸندە مۇناي-گازى, قازبا بايلىعى جوق الماتى قالاسىنىڭ ٸشكٸ ٶنٸمٸ قىرعىزستاننىڭ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸنٸڭ 5 ەسەسٸنە پارا-پار بولدى.
سىرتقى ساياساتتا شەكارامىز قيىلىساتىن بارلىق كٶرشٸلەرٸمٸزبەن قىزىل سىزىقتى ايقىنداپ الدىق. ەۋروپا قاۋٸپسٸزدٸك ۇيىمىنا تٶراعالىق ەتٸپ, يسلام كونفەرەنتسيياسىنا قاتىناسىپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن قۇرۋشىلاردىڭ بٸرٸ بولدىق. ەلەمدٸك دٸندەر سەزٸن, مەديافورۋمدار ٶتكٸزٸپ, بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ 2017-2018 جىلدار ارالىعىنداعى تۇراقتى ەمەس مٷشەسٸ بولىپ سايلاندىق. قىسقى ازيادا, ەلەمدٸك ۋنيۆەرسيادا جەنە ەكسپو-نى ابىرويمەن ٶتكٸزٸپ, ەكونوميكالىق, سپورتتىق كٷش-قۋاتىمىزدى ەيگٸلەدٸك.
ەلباسىمىز وسى باعىت جولىندا ەلٸمٸز قۇرىلا سالا ارماي-تالماي, ايعاي-اتتانعا ەرمەي, سابىرلى, ساليقالى جۇمىس جاساپ كەلەدٸ. قاسيەتتٸ قالامىز تٷركٸستاندا ق.ا.ياساۋي اتىنداعى حقتۋ, استاناداعى تٷرٸك اكادەميياسى, الماتىداعى س.دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت, مٸنە, وسىنىڭ دەلەلٸ. جالپىحالىقتىق تالقىلاۋدان كەيٸن ەلباسى لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋدٸڭ ەكٸنشٸ جوباسىن بەكٸتتٸ, ەندٸ اشىلعان ارامىز جاقىنداي تٷسەدٸ. تٷركٸ جۇرتىن بٸرٸكتٸرەتٸن بولاشاقتىڭ كەرۋەنٸ ماقساتىنا قاراي بەت تٷزەدٸ. ونىڭ يگٸلٸگٸن كٶرەر كٷندەر ەلٸ الدا دەگەن سٶز.
ەلباسى بيىلعى قاڭتاردا مەملەكەتتٸك بيلٸك تارماقتارى اراسىنداعى ٶكٸلەتتٸلٸكتەردٸ قايتا بٶلۋ مٸندەتٸن كٷن تەرتٸبٸنە شىعاردى.ٷكٸمەت پەن پارلامەنتتٸڭ ٶكٸلەتتٸلٸگٸن كەڭەيتٸپ, جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ ٸسٸن ۋاقىت تالابىنا ساي جەتٸلدٸرۋگە باعىتتالعان بۇل رەفورمانى حالىق قىزۋ قولدادى. سونداي-اق, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ جۇمىسى قانات جايىپ, ازاماتتىق قوعامنىڭ دامىعان ەلدەر قولدانعان پرينتسيپتەرٸ ٶمٸرٸمٸزگە ەنە باستادى, كٶپپارتييالى سايلاۋدىڭ قىر-سىرىن حالقىمىز ەپتەپ سەزٸنۋدە, جەكەمەنشٸك قالىپتاسىپ, ۇلتتىق بۋرجۋازييا ٶمٸرٸمٸزدٸڭ بٸر بٶلشەگٸنە اينالدى. قازبا بايلىقتىڭ پايداسىن ەربٸر قازاقستاندىق سەزٸنۋ ٷشٸن قارجى كٶزٸن جوعارى تەحنولوگييا مەن تۋريزمدٸ دامىتۋعا بۇرۋ, قىزمەت ٶتەۋ سالاسىنداعى «بٸر تەرەزە» تٷزٸمٸن بارىنشا جالپىلاستىرۋ, كەدەن, سالىق جٷيەسٸنە زامان تالابىنا ساي جالعاستى رەفورما جاساۋ باستى باعىتىمىز بولماق.
بٸزدٸڭ ارمان – ۇيىعان بەرەكەمٸز بۇزىلماي, حالقىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋى, زامانا كٶشٸنەن قالماي مەدەني قۇندىلىقتار جاراتۋ, تارىداي شاشىراعان الاشتىڭ بٸر شاڭىراق استىندا باس قوسۋى, كەرەگەسٸ اعاش, تۋىرلىعى كيٸز تٷبٸ بٸر تٷرٸكتٸڭ ەمەن-جارقىن قول ۇستاسىپ, ەلەمدٸك ٶركەنيەتتٸڭ بيٸگٸنەن ٶز ورنىن تابۋى.
سارالاپ كٶرسەك, مەڭگٸلٸك ەلگە باستار جولدىڭ تاعانى قالانىپ, بەس قارۋى سايلانىپ كەلەدٸ ەكەن. بٸزدٸڭ مۇرات-ەلەمگە ەمٸر جٷرگٸزٸپ, ٶز تەرتٸبٸمٸزدٸ ورناتۋ ەمەس, جوعىمىزدى تٷگەندەپ, بارىمىزدى مارقايتۋ ەكەن. ونىڭ ايقىن دەلەلٸ – يادرولىق قارۋدان ٶز ەركٸمٸزبەن باس تارتۋىمىز. بٸزدٸڭ ارمان – ۇيىعان بەرەكەمٸز بۇزىلماي, حالقىمىزدىڭ ەل-اۋقاتىنىڭ ارتۋى, زامانا كٶشٸنەن قالماي مەدەني قۇندىلىقتار جاراتۋ, تارىداي شاشىراعان الاشتىڭ بٸر شاڭىراق استىندا باس قوسۋى, كەرەگەسٸ اعاش, تۋىرلىعى كيٸز تٷبٸ بٸر تٷرٸكتٸڭ ەمەن-جارقىن قول ۇستاسىپ, ەلەمدٸك ٶركەنيەتتٸڭ بيٸگٸنەن ٶز ورنىن تابۋى.
«تٷركسويدىڭ» جۇمىسى ەلٸ دە جاندانۋى كەرەك. تٷرٸك اكادەميياسى, ياساۋي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە, س.دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە مەملەكەتتٸك گرانتتى كٶبەيتٸپ, بارلىق ەلدەردەگٸ تٷرٸك حالىقتارىنىڭ جاستارىن, ەسٸرەسە, تاتار, باشقۇرت جاستارىن كٶپتەن تارتۋىمىز كەرەك. ولار ٷشٸن وقۋ, قىزمەت ٸستەۋ, نەكەگە تۇرۋ, ازاماتتىق الۋى جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸپپەن جٷرگٸزٸلسە, نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ.
جوعارىدا بٸز سارالاپ ٶتكەن جاعدايلار ەلباسىنىڭ ەل جٷرەگٸنە ورناتقان ۇلى قورعانى دەپ بٸلەمٸز. ەندٸگٸ ماقساتىمىز – ۇزاققا كٶز سالعاندا سىرتقى ساياساتتا قازٸرگٸ قالىپتاسقان تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاي وتىرىپ, ەۋروپا وداعىنا قاراي جىلجۋ. جالپى باتىستىڭ وزىق تەحنيكاسى, سىننان ٶتكەن ەل باسقارۋ ٷردٸسٸن ەلٸمٸزگە جالپىلاستىرۋ باستى باعىت بولماق. ەرينە, ٸشەك-قارنىمىز ارالاسىپ كەتكەن رەسەيمەن بارىنشا جاقىن قارىم-قاتىناس جاساۋ, ولاردىڭ قورعانىستاعى ەلەۋەتٸن ٶز مٷددەمٸزگە پايدالانۋ بٸز ٷشٸن ەلٸ دە ماڭىزدى ورىندا تۇرادى. گرۋزييانىڭ, ۋكراينانىڭ قاتەلٸگٸن قايتالاماۋ ٷشٸن بٸزگە قانشالىق سابىر مەن شەبەرلٸك كەرەك ەكەنٸن تٷسٸنگەنٸمٸز ابزال.
رەسەي ەسٸمٸزگە اۋىق-اۋىق سالىپ تۇراتىن «قىتاي قاۋپٸ» بۇل كٷندە پارلامەنتتەن باستاپ, بازاردا زاتى ٶتپەي, ٸشٸ پىسىپ وتىرعان ەيەلدەرگە دەيٸن كٷنٸنە بٸرنەشە رەت قايتالايتىن جاراپازانعا اينالىپ كەتتٸ. كەزٸندە ناپالەون بونوپارت ۇيقىسىنان ويانباسىن دەپ تٸلەگەن «ارىستان» بۇل كٷندە قول-اياعىن جازىپ, سٸلكٸنۋدە. ەنەرگەتيكالىق رەسۋرسقا, ەكولوگييالىق تازا ازىق-تٷلٸككە ىقىلاسى, سۇرانىسى كٷن ساناپ ارتۋدا. بٸز ٶز زاڭدارىمىزدى, ەسٸرەسە ميگراتسييا تۋرالى زاڭدارىمىزدى كەمەلدەندٸرٸپ, ٸشكٸ بەرەكە, بٸرلٸگٸمٸزدٸ كٷشەيتسەك, ەكسپورتتى كٶبەيتٸپ, ۇلتتىق ٸشكٸ ٶنٸمدٸ ەسەلەپ ارتتىراتىن تاماشا وراي الدىمىزدان كٷتٸپ تۇر. ول جاقتا جاساپ جاتقان 2 ميلليونعا تاياۋ قانداستارىمىز ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنا التىن كٶپٸر رٶلٸن اتقارارى سٶزسٸز.
رەسەي ٶندٸرٸستە, تەحنيكا جاڭالاۋدا كەنجەلەپ وتىر. حالىقتى جايلاعان ماسكٷنەمدٸك, ناشاقورلىق, جوعارعى بيلٸك ەشولونىن كەمٸرگەن كوررۋپتسييا, شەشەن, تاتار, باشقۇرت سيياقتى حالىقتاردىڭ تەۋەلسٸزدٸك الۋعا تالپىنىسى, قىرىم وقيعاسىنان كەيٸنگٸ باتىستىڭ قاتاڭ سانكتسيياسى – وسى قيىندىقتار قاباتتاسىپ كەلگەندە بايتال تٷگٸل, باس قايعى زامان بولىپ, ورتا ازييا ەلدەرٸ ەركٸن تىنىستاپ قالادى.
ال قىتايدىڭ دا ٸشكٸ-سىرتقى قيىنشىلىعى جەتٸپ ارتىلادى. تەڭٸزبەن شەكارالاسقان ەلدەرمەن كٷننەن-كٷنگە كٷشەيگەن شەكارا داۋى قىتايدىڭ كٶپتەن بەرگٸ باس اۋرۋى, ەسٸرەسە, ەجەلگٸ دۇشپاندارى جاپونييا, ۆەتنام, ٷندٸستان – بۇل ٷش ەل دە قالپاقپەن ۇرىپ الاتىن ەل ەمەس. ازۋىن ايعا بٸلەگەن ەرقانداي استام ەلدٸڭ قولىن ماتاپ, اياعىن تۇسايدى. ٸشكٸ جاقتا تيبەت, ۇيعىر, جالپى مۇسىلماندار مەسەلەسٸ, بايلىقتىڭ ەدٸلەتسٸز بٶلٸنٸپ, ٶڭٸرلٸك, ەلەۋمەتتٸك پارىقتىڭ ۇلعايۋى, باي مەن كەدەيدٸڭ اراسىندا جٸكتٸڭ اشىلۋى, پارتييا بەدەلٸنٸڭ قۇلدىراپ, كوررۋپتسيياعا قارسى كٷرەس كلاندار اراسىنداعى ەسەپ ايىرىسۋعا اينالىپ كەتۋٸ, مٸنە, مۇنىڭ بەرٸ دە جۋىقتا شەشٸلە قويماس كٷرمەۋٸ قيىن تٷيٸنشەككە اينالىپ بارادى. ونىڭ ٷستٸنە قىتاي جان سانىنىڭ ٶسۋٸ سايابىرلاپ, توقتاۋ الدىندا تۇر. ساراپشىلاردىڭ مەجەسٸنە قاراعاندا 2100 جىلدارى قىتاي جان سانى 600 ميلليونعا تٷسٸپ قالۋى مٷمكٸن.
اينالاعا قازاقتىڭ كٶزٸمەن قاراپ ٷيرەنسەك بٸراز نەرسەگە قانىعامىز.
«ٶز ٶلتٸرمەيدٸ, جات جارىلقامايدى» دەگەندەي, تۋىسقان تٷركٸ حالىقتارىنىڭ ٶزارا ساياسي, ەكونوميكالىق, مەدەني بايلانىستارىن جاقسارتۋ – مەڭگٸلٸك ەلدٸڭ كەلەشەگٸن كٶركەيتٸپ, بولاشاعىن نۇرلاندىراتىن بٸردەن بٸر تٶتە جول. لاتىن جازۋى ارامىزدى جاقىنداتىپ, رۋحاني ەلەمٸمٸزدٸ جاڭعىرتسا, بولاشاق ەكونوميكالىق وداق كٷشٸمٸزدٸ ەسەلەيدٸ. «تٷركسويدىڭ» جۇمىسى ەلٸ دە جاندانۋى كەرەك. تٷرٸك اكادەميياسى, ياساۋي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە, س.دەميرەل اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتكە مەملەكەتتٸك گرانتتى كٶبەيتٸپ, بارلىق ەلدەردەگٸ تٷرٸك حالىقتارىنىڭ جاستارىن, ەسٸرەسە, تاتار, باشقۇرت جاستارىن كٶپتەپ تارتۋىمىز كەرەك. ولار ٷشٸن وقۋ, قىزمەت ٸستەۋ, نەكەگە تۇرۋ, ازاماتتىق الۋى جەڭٸلدەتٸلگەن تەرتٸپپەن جٷرگٸزٸلسە, نۇر ٷستٸنە نۇر بولار ەدٸ.
مٸنە, بۇل – عۇنداردىڭ قايقى قىلىشىمەن ەلەمدٸ جالت قاراتقان, تٷرٸكتەر مەڭگٸلٸك بالبال تاستارعا ويىپ اماناتتاعان, شىڭعىسحاننىڭ جاساق زاڭىندا كٶرٸنٸس تاپقان, التىن وردانىڭ تۇلپارىنىڭ تۇياعىندا ٷمٸت بولىپ جانعان, ەسٸم حاننىڭ ەسكٸ جولى, قاسىم حاننىڭ قاسقا جولىندا ارمان بولىپ قالعان مەڭگٸلٸك ەلدٸڭ مەڭگٸلٸك مۇراتى. بۇل ارمان ەلەس بولىپ تۇران دالاسىن كەزٸپ جٷر. ٷكٸلەگەن ٷمٸتٸمٸز, اسقاق ارمانىمىز بەرٸ-بەرٸ دە وسىنىڭ اياسىنا سىيىپ كەتەدٸ.
ومارەلٸ ەدٸلبەكۇلى
