"قارجىلىق ساۋات" تەلەگرام ارناسىنىڭ ساراپشىلارى قايتىس بولعان ادامنىڭ نەسيەسٸنە قاتىستى ماڭىزدى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە "ٶلسەڭ دە كرەديت كەشٸرٸلمەيدٸ" دەگەن جازبا تاراعان. ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە جازىلعان پوست اۆتورى باسىنان ٶتٸپ جاتقان وقيعاسىن بايانداپتى. قىسقاشا تٷيسەك, بىلاي دەپ جازعان ەدٸ:
"سٸڭٸلٸم ٷي جٶندەۋگە 2,6 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, ونى ەكٸ جىل بويى تٶلەپ كەلگەن ەكەن. بٸراق ول قايتىس بولعاندا قارىز سوماسى مٷلدەم ازايماعانىن بٸلدٸك. تٶلەنگەن اقشانىڭ بەرٸ تەك بانكتٸڭ پايىزىن جاۋىپ تۇرعان. بانك الدىنداعى قارىزى مۇراگەرٸ رەتٸندە اتا-انامنىڭ موينىندا قالدى. سول ٷشٸن امالسىز 2,6 ملن تەڭگەنٸ تولىق تٶلەپ, نەسيەنٸ جابۋعا مەجبٷر بولدىق. ٶزٸ دە (سٸڭلٸسٸ) ساقتاندىرۋدان باس تارتقان ەكەن, بٸراق "اياق استى ٶلٸپ قالام" دەپ ەشكٸم دە ويلامايدى عوي..."
جالپى ماعىناسى وسى. جازبانىڭ كٶپ ادامعا ەسەر ەتكەنٸن جۇرت رەاكتسيياسىنان بايقادىق. سوسىن بۇل اقپاراتتى كٶپشٸلٸك بٸلٸپ جٷرسٸن دەگەن نيەتپەن "قارجىلىق ساۋات" قر قارجى نارىعىن رەتتەۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنە جۋرناليستٸك ساۋال جولداعان.
اگەنتتٸكتٸڭ رەسمي پوزيتسيياسىنىڭ 4 نەگٸزگٸ پۋنكتٸ:
1. مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋ ەنگٸزٸلە مە?
جوق. حالىقارالىق تەجٸريبەگە قاراماستان, اگەنتتٸك قازٸرگٸ ۋاقىتتا "نەسيەنٸ مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋ" تەتٸگٸن ەنگٸزۋدٸ قاراستىرىپ وتىرعان جوق. زاڭ بويىنشا (ازاماتتىق كودەكس, 806-باپ), ازاماتقا ٶز ٶمٸرٸن ساقتاندىرۋدى مٸندەتتەۋگە بولمايدى. بۇل رەسٸم تەك ەرٸكتٸ تاڭداۋعا جاتادى. بانكتەر ساقتاندىرۋدى ۇسىنا الادى, بٸراق كليەنتتەن ونى تالاپ ەتە المايدى.
2. قارىزدى ەسەپتەن شىعارۋ (سپيسانيە) تالابى قويىلا ما?
جوق. بانكتەرگە مارقۇمنىڭ قارىزىن تولىق نەمەسە ٸشٸنارا ەسەپتەن شىعارۋ تۋرالى نورماتيۆتٸك تالاپتار قويۋ جوسپاردا جوق. كرەديتورلار ەر جاعدايدى (مۇراگەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن) جەكە تەسٸل قولدانا وتىرىپ, ٶزدەرٸنٸڭ ٸشكٸ ساياساتىنا سەيكەس قارايدى.
3. 6 اي كٷتۋ كەزٸندە پايىز بەن ٶسٸمپۇل ەسەپتەلە مە?
يە. زاڭنامادا مۇرانى قابىلداۋ كەزەڭٸندە (6 اي) پايىزدار مەن ٶسٸمپۇلداردى ەسەپتەۋدٸ توقتاتا تۇرۋدى مٸندەتتەيتٸن تٸكەلەي نورما جوق. بۇل - بٷگٸنگٸ زاڭناماداعى ەڭ ٷلكەن مەسەلەنٸڭ بٸرٸ. ەسەپتەۋدٸ توقتاتۋ-توقتاتپاۋ - بانكتٸڭ ٶز ەركٸندەگٸ شارۋا.
4. نەلٸكتەن بانكتەر ەرتٷرلٸ ساياسات ۇستانادى?
ەلگٸ جازبادا اۆتور ەكٸ بانكتٸ مىسال ەتٸپ, پايىز بەن ٶسٸمپۇلعا قاتىستى ەكەۋٸ ەكٸ تٷرلٸ شارت ۇسىنعانىن جازعان ەدٸ. ياعني, بٸرەۋٸ ونىڭ بەرٸن توقتاتسا, ەكٸنشٸسٸ تٷگەل ٶندٸرٸپ السا كەرەك. وسىعان قاتىستى سۇراعىمىزعا وراي اگەنتتٸك تە بانكتەردە بۇل مەسەلەدە بٸرىڭعاي تەسٸل جوق ەكەنٸن راستاپ وتىر. بٸرٸزدەندٸرۋ تۋرالى ناقتى جوسپار تۋرالى دا ايتىلمادى. ياعني, ەر بانك ٶزٸنە تٶنگەن قاتەردٸ (ريسك مەسەلەسٸن) ٸشكٸ ەرەجەلەرٸنە ساي رەتتەيدٸ. مۇراگەرلەر بەرەشەكتٸ رەتتەۋ ٷشٸن بانككە ٶز اياعىمەن بارىپ, كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋٸ كەرەك.
مۇراگەر نەنٸ بٸلۋٸ كەرەك?
جاۋاپكەرشٸلٸك شەگٸن بٸلۋ كەرەك. مۇراگەر مارقۇمنىڭ قارىزىن تەك ٶزٸنە ٶتكەن مٷلٸكتٸڭ قۇنى شەگٸندە عانا قايتارۋعا مٸندەتتٸ. مىسالى, ەگەر مۇراعا قالعان مٷلٸك قۇنى 1 ملن, ال قارىز 10 ملن بولسا, بانك سٸزدەن 1 ملن-نان ارتىق تالاپ ەتە المايدى.
بانكپەن بايلانىسۋ كەرەك. تۋىسىنىڭ قايتىس بولعانى تۋرالى كۋەلٸكتٸ بانككە بٸردەن ٶتكٸزٸپ, پايىزداردى توقتاتۋ تۋرالى ٶتٸنٸش جازعان دۇرىس. بۇل قادام كەم دەگەندە ٶسٸمپۇلدى (پەنييا) ٶسٸرمەۋگە نەمەسە پايىزداردى قايتا قاراۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋٸ مٷمكٸن.
مۇرادان باس تارتۋعا بولاتىنىن بٸلۋ كەرەك: ەگەر قارىز مٷلٸكتەن كٶپ بولسا, مۇرادان تولىق باس تارتۋ - زاڭدى جول.
قانداي قورىتىندىعا كەلۋگە بولادى?
نەسيە الاردا ساقتاندىرۋدان قاشپاعان دۇرىس سيياقتى. پوليس ارتىق شىعىن بولماس. شىنداپ كەلگەندە, ول باسىڭا كٷن تۋعاندا اتا-اناڭ مەن بالا-شاعاڭدى بانككە تەلمٸرتپەيتٸن جالعىز قورعان بولىپ تۇر. ەيتپەسە, اجال ايتىپ كەلمەيدٸ, ارتىمىزدا قارىز قالاتىن بولسا, ونىڭ زاردابىن جازىقسىز جاقىندارىمىز تارتادى. ال, ساقتاندىرىلساق, قارىزدى كومپانييا جابادى دا, ماڭداي تەرمەن جيعان ٷي/مٷلكٸمٸز تۋىستاردىڭ قولىندا قالادى. بانك - كوممەرتسييالىق ۇيىم. ول بەرٸبٸر تيىنىن تٷگەندەپ الۋعا بارىن سالادى. سوندىقتان, نەسيەنٸ ساقتاندىرۋعا مەن بەرە جٷرگەن دۇرىس سەكٸلدٸ. شەشٸم ٶزٸڭٸزدەن.
