قارين قازاقستاننىڭ قازٸرگٸ جٷيەسٸ شىن مەنٸندە قانداي جٷيە ەكەنٸنە ەگجەي-تەگجەيلٸ توقتالىپ ٶتتٸ:
"قوس بيلٸك" تٶڭٸرەگٸندەگٸ ەڭگٸمەلەرگە قاتىستى ويىمدى بٸلدٸرە كەتۋدٸ جٶن كٶردٸم.
وسى اپتادا, وسى كٷندەرٸ كٶپ تالقىلانعان, جيٸ ايتىلعان تاقىرىپتىڭ بٸرٸ – قوس بيلٸك. بٸردەن باسىن اشىپ ايتايىن, قوس بيلٸك تۋرالى قاۋەسەت نەگٸزسٸز, الىپ-قاشپا ەڭگٸمەلەر. نەگە? ٶيتكەنٸ اتا زاڭىمىزدىڭ ٸرگەتاسى سانالاتىن نەگٸزگٸ ۇستىندارى مەن ۇستانىمدارى ٶزگەرگەن جوق, ٶزگەرمەيدٸ دە.
اتا زاڭىمىزدىڭ 2 بابىنا سەيكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتتٸك باسقارۋ نىسانىنداعى بٸرتۇتاس مەملەكەت.
كونستيتۋتتسييامىزدىڭ 40 بابى 1 تارماعىنا ٷڭٸلەر بولساڭىز مۇندا بىلاي دەپ جازىلعان:
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ – مەملەكەتتٸڭ باسشىسى, مەملەكەتتٸڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى ساياساتىنىڭ نەگٸزگٸ باعىتتارىن ايقىندايتىن, ەل ٸشٸندە جەنە حالىقارالىق قاتىناستاردا قازاقستاننىڭ اتىنان ٶكٸلدٸك ەتەتٸن ەڭ جوعارى لاۋازىمدى تۇلعا.
بىلايشا ايتقاندا بٸزدەگٸ بيلٸكتٸڭ بارلىق قۇزٸرەتٸن قولىندا ۇستاعان, يەلەنگەن, حالىق تاراپىنان سايلانعان پرەزيدەنت, مەملەكەت باسشىسى, جوعارعى باس قولباسشى جەنە بارشامەن بٸراۋىزدان مويىندالعان ۇلتتىق ليدەر.
مۇنىڭ ارا-جٸگٸن ايىرۋ اسا قيىن ەمەس. اتا زاڭىمىزعا ٷڭٸلەر بولساڭىز, بارلىعى تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان, بيلٸكتٸڭ ساياسي قۇرىلىم مەن اتقارۋ جٷيەسٸ كونستيتۋتتسييامىزدا نىق, انىق كٶرسەتٸلگەن.
ەلباسى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٶزٸ دە "بارشامىزعا ورتاق ماقسات-مٸندەت – جاڭادان سايلانعان پرەزيدەنتتٸ قولداپ, دەمەپ, كٶمەك كٶرسەتۋ" ەكەندٸگٸن بٸر ەمەس, بٸرنەشە رەت ايتقان بولاتىن.
اتاپ ايتقاندا مامىردا ٶتكەن استانا ەكونوميكالىق فورۋمىندا نازارباەۆ: "بٸزدە بٸر عانا پرەزيدەنت بار جەنە بارلىعىمىز سونىڭ تٶڭٸرەگٸندە توپتاسۋىمىز كەرەك" دەپ كەسٸپ ايتتى.
جاقىندا مەجٸلٸستە ٶتكەن نۇر وتان پارتيياسى فراكتسيياسىنىڭ وتىرىسىندا ەلباسى ەليتانى, ينتەلليگەنتسيياسى, بۇقارانى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اينالىسىنا جۇمىلدىرۋ قاجەتتٸگٸن تاعى دا بٸر رەت قايتالاپ ايتتى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت, ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا پرەزيدەنتتٸڭ باعىت-باعدارىنا قوعامنىڭ جەنە ەليتانىڭ كەڭ قولداۋىن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن وسى كٷنگە دەيٸنگٸ بارلىق تەجٸريبەسٸ مەن ساياسي قاجىر-قايراتىن پايدالانۋدا.
ياعني, پرەزيدەنتتٸك بيلٸك قازاقستاندىق ساياسي جٷيەنٸڭ ٶزەگٸ بولدى, بولىپ قالا بەرەدٸ دە.
ورتالىقتاندىرىلعان ۆەرتيكال مەن ۋنيتارلىق بٸزدٸڭ مەملەكەتتٸڭ ساياسي قۇرىلىمىنىڭ مىزعىمايتىن ساياسي قاعيداسى.
ال ەندٸ مەملەكەتتٸك بيلٸك ورگاندارى جٷيەسٸندەگٸ كادر ساياساتى كەيبٸر مەسەلەلەرٸ تۋرالى پرەزيدەنتتٸك جارلىققا كەلەتٸن بولساق,
بۇل جارلىق پرەزيدەنت پەن ەلباسى ينستيتۋتتارىنا ەمەس, ول كٶبٸنە پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ اپپاراتتارى اراسىنداعى ٸشكٸ ەرەكەتتەسۋ جٷيەسٸن بٸرىڭعايلاۋعا قاتىستى, دەمەك بۇل جەي عانا پروتسەدۋرالىق, تەحنيكالىق مەسەلە.
بۇل مەحانيزمدەر اياق استىنان, كەنەتتەن قابىلدانىپ وتىرعان جوق. ول قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸ تۋرالى جاڭا زاڭنىڭ ەرەجەلەرٸ 2018 جىلى جازىلعان بولاتىن.
قازٸر بار بولعانى قابىلدانعان نورمالاردى سەيكەستەندٸرۋگە باعىتتالعان جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. بٸراق كادرلىق ساياساتتىڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپتەرٸ, مەحانيزمدەرٸ ٶزگەرمەيدٸ, ساقتالادى.
سەيكەسٸنشە قازٸرگٸ پراكتيكا پرەزيدەنتكە ٶز بەتٸمەن قانداي دا بولماسىن دەربەس شەشٸم قابىلداۋعا كەدەرگٸ كەلتٸرمەيدٸ. قازاقستاننىڭ بيلٸك جٷيەسٸ ناقتى قۇرىلىمدانعان جەنە بٸرتۇتاس. ەشقانداي قوس بيلٸك, ەكٸگە جارىلۋ, بٶلٸنۋ جوق.
مەملەكەتتٸك اپپارات ورتاق تەرتٸپكە سەيكەس تيياناقتى, جٷيەلٸ جۇمىس ٸستەۋدە. مۇنى شەتەلدٸك ەرٸپتەستەر دە مويىنداپ وتىر.
مىسالى جۋىردا اقش-تىڭ قازاقستانداعى ەلشٸسٸ ۋيليام موزەر مىرزا "ازاتتىق" راديوسىنا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستاندا قوس بيلٸك ورناماعانىن ناقتى ايتقان بولاتىن.
"پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكٸمشٸلٸگٸمەن قارىم-قاتىناسىمىز ٶتە جاقسى. ونىڭ قازاقستانداعى جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا ۇسىنعان باستامالارىن جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن بٸرٸگٸپ جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز. بٸز قازاقستاندا قوس بيلٸك بار دەپ ەسەپتەمەيمٸز", – دەدٸ اقش ەلشٸسٸ.
بۇل شەتەلدٸك ەرٸپتەستەرٸمٸزدٸڭ پٸكٸرٸ. جالپى مەملەكەتتٸك ساياسات سول تەرتٸپپەن جٷزەگە اسىرىلۋدا. بۇرىن باستالعان رەفورمالار جالعاسىپ, جاڭا باعدارلامالار ەزٸرلەنۋدە. وسىنىڭ بەرٸن بۇرمالاپ, باسقاشا ەتٸپ كٶرسەتۋگە تىرىساتىن ەلدەبٸرەۋلەر بار. بٸراق ونىڭ بەرٸ دە بەكەر.
بٸزدە ورتاق ستراتەگييا, ورتاق جوسپار جەنە ورتاق باسىمدىقتار ايقىندالعان. سولارعا سەيكەس قازٸرگٸ بەتالىس باعدارىنان اۋىسپاي, جۇمىستار جالعاسادى", – دەدٸ ەرلان قارين.
ايتا كەتەلٸك بۇدان بۇرىن اقپارات قۇرالدارىندا توقاەۆتىڭ 2019 جىلعى 9 قازانداعى “قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸنٸڭ كەيبٸر اكتٸلەرٸنە ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى” جارلىعى جارييالانعان.
وعان سەيكەس, قازٸرگٸ پرەزيدەنت بٸرقاتار تاعايىنداۋلاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸ ەلباسىمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى نۇرسۇلتانوۆ نازارباەۆپەن الدىن الا كەلٸسٸپ, جاسايدى دەلٸنگەن.
اتاپ ايتقاندا, ەلباسى, قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ باسشىسى, پرەزيدەنتتٸڭ تاعايىندايتىن نەمەسە ولارمەن ٶزارا كەلٸسٸلٸپ, پرەزيدەنتتٸڭ ۇسىنىسى بويىنشا, سونداي-اق ونىڭ ەكٸمشٸلٸگٸمەن كەلٸسٸلٸپ تاعايىندالاتىن ساياسي مەملەكەتتٸك قىزمەتكەرلەردٸڭ تٸزٸمٸ جاڭارتىلدى.
"ماڭىزدى قىزمەتتەر بويىنشا تاعايىنداۋلاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتٸمەن قازٸرگٸ مەملەكەت باسشىسى كەلٸسٸپ وتىرىپ, جاسايتىن بولادى.
ولارعا باس پروكۋرور, ۇلتتىق بانكتٸڭ تٶراعاسى, ۇقك باسشىسى جەنە مينيسترلەر جاتادى. مٸنە, بۇلاردى مەملەكەت باسشىسى قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسىمەن كەلٸسە وتىرىپ تاعايىندايدى. بۇل تٸزٸمگە سىرتقى ٸستەر, قورعانىس جەنە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸك باسشىلارى كٸرمەيدٸ.
ودان بٶلەك وبلىستاردىڭ, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ جەنە استانا ەكٸمدەرٸنٸڭ, سونداي-اق تٸكەلەي پرەزيدەنتكە باعىناتىن جەنە ەسەپ بەرەتٸن ورگان باسشىلارى دا وسى تەسٸلمەن تاعايىندالادى", – دەپ جازىلعان ەدٸ جارلىقتا.
https://youtu.be/iVeR4XUCBSg
