دوسىمنىڭ ەگدە تارتقان قارت اناسى بار-تۇعىن. قارت ادامدى اۋىرۋ-سىرقاۋ يەكتەيتٸنٸ بەلگٸلٸ عوي. قوڭىر كٷز كەلگەن بەتتە دوسىم تٷركٸستاندا اعاسىنىڭ قولىندا تۇراتىن اناسىن الماتىعا الدىرىپ ەمحاناعا جاتقىزىپ, ەم قابىلداتقىزاتىن. بيىل دا ەدەتتەگٸدەي اناسىن تٷركٸستاننان الدىرىپ, الماتىداعى ەمحانالاردىڭ بٸرٸنە جاتقىزدى. دوسىم "بٸر پالاتادا ٷش قارت انا جاتتى, ەكەۋٸ قازاق, بٸرەۋٸ ورىس" دەدٸ.
– انامىزعا كٷن سايىن بارىپ, حال-جاعدايىن سۇراپ, دەرٸ-دەرمەگٸن جەتكٸزٸپ تۇردىم. سوندا بٸر بايقاعانىم, پالاتاعا قاشان كٸرسەم دە بٸر بٶلمەدە جاتقان ٷش كەيۋانا ورىس تٸلٸندە شٷيٸركەلەسٸپ وتىردى. بٸزدٸڭ تٷركٸستاندا قازٸر ورىس تا قالماعان عوي. بٸراق انام ەسكٸ ورىسشاسىن ەسٸنە تٷسٸرٸپ, تٸلٸن بۇراپ ەڭگٸمە سوعىپ وتىرعانىن كٶرگەندە تاڭقالدىم. قازاقتىڭ ەكٸ كەيۋاناسى ارالارىنداعى ورىس كەمپٸر ٷشٸن ورىس تٸلٸندە سٶيلەيدٸ. ولاردى ورىسشا سٶيلەڭدەر دەپ قىستاپ, قيناپ جاتقان ەشكٸم جوق. بٸر بارعانىمدا مۇنىڭ "جٶن" ەمەس ەكەنٸن اناما ايتىپ ەدٸم. ول كٸسٸ "ارامىزدار ورىس كەمپٸر جاتقاننان كەيٸن "ٶزدٸگٸمٸزدەن" ورىسشا سٶيلەپ كەتەمٸز" دەپ تٷسٸندٸرگەن بولدى, – دەدٸ دوسىم. يە, قالاڭ قازاقتىڭ اراسىنا بٸر ورىس كەلٸپ كٸرسە, تٸلٸمٸزدٸ بۇراپ, بەرٸمٸز ورىسشا سٶيلەپ كەتەتٸنٸمٸز راس. بۇل نە سوندا? قۇلدىق سانانىڭ قانعا ەبدەن سٸڭگەنٸنٸڭ بەلٸسٸ مە?
پرەزيدەنتتٸڭ ٶزٸ "الدىمەن قازاقتار بٸر-بٸرٸڭمەن قازاق تٸلٸندە سٶيلەسٸڭدەر" دەپ ايتتى عوي. نەگە قازاقتار بٸر-بٸرٸمەن قازاقشا سٶيلەمەيدٸ? ەلباسىنىڭ بۇل سٶزٸن ەر جەردە ايتىپ, جازعان ماقالامىزعا دەيەكسٶز قىلۋدان ەرٸگە اسقان ەمەسپٸز. وسى بٸر سٶزدٸ قاشان ٸسكە اسارامىز? قالىڭ ورتادا قازاقتار ٶز ارالارىندا نەگە قازاقشا سٶيلەمەيمٸز?
ەگەر بٸزدەر بەرٸمٸز قازاق تٸلٸندە سٶيلەي باستاساق, ورىستار بۇلار نە دەپ جاتىر دەپ قازاق تٸلٸن ٶزدٸگٸنەن ٷيرەنبەي مە? مەنٸڭشە, قازاقتاردىڭ بٸر-بٸرٸمەن قازاق تٸلٸندە سٶيلەۋٸ ەلٸمٸزدەگٸ ٶزگە ۇلت ٶكٸلدەرٸنە قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋدٸڭ تٶتە, ەرٸ ەڭ تيٸمدٸ جولى ەمەس پە? بۇل ٷشٸن مەملەكەت قازىناسىنان قارجى بٶلۋدٸڭ دە قاجەتٸ جوق. تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 26 جىلىندا وسى دٷنيەنٸ تٷسٸنە الماي كەلە جاتقان كٸمدٸ بولسا دا ٶكٸنتەتٸنٸ انىق.
ەندٸ باستاپقى ەڭگٸمەمٸزدٸ قايتا ورالساق, دوسىم بٷي دەيدٸ:
– اناما وتا جاسايتىن كٷن تاياعان سەتتە ول ماعان "وتا جاسايتىن دەرٸگەرگە 15 مىڭ تەڭگە بەرٸپ قوي. وتاسىن جاقسى جاساسىن. نارحوز بەرەتٸن انەستەزيولوگ بالانىڭ قولىنا دا بٸر 10 تەڭگە ۇستات" دەدٸ. امال نە, انامىزدىڭ دەنساۋلىعىنان اقشا ارتىق ەمەس قوي. سوندىقتان ايتاقانىن ەكٸ ەتپەي, ەكٸ دەرٸگەردٸڭ دە قالتاسىنا اقشاسىن سالدىم. ەيتەۋٸر وتا سەتتٸ ٶتٸپ, دەنساۋلىعى قالىپ كەلدٸ. اناما بارىپ جٷرگەندە بٸر بايقاعانىم ورىس كەمپٸر ٶزٸن ەمدەگەن مەدبيكەدەن باستاپ, باس دەرٸگەرگە دەيٸن ٶزٸن جاقسىلاپ قاراۋدى تالاپ ەتٸپ, تٸپتٸ كەيدە جەكٸپ, ۇرسقان كەزدەرٸن دە كٶردٸم. بٸز سەكٸلدٸ ٶزٸن قاراعان دەرٸگەرلەردٸڭ قولىنا بٸر تيىندا ۇستاتقان جوق. وسى بٸر جايتتار سوڭعى جىلدارى قازاقتاردىڭ جالتاق, بار مەسەلەسٸن پارا بەرٸپ شەشۋدٸ جٶن كٶرۋگە ەتٸ ەبدەن ٷيرەنگەنٸنە كٶزٸم جەتە تٷستٸ. وسىنداي دٷنيەگە جۋرناليست رەتٸندە جان-تەنٸممەن قارسى بولسام دا, وسى بٸر كەساپات ٶزٸمنٸڭ ەت جاقىن ادامدارىمدى بايلاپ, ماتاپ العانىن بايقادىم. انامنىڭ ەمحانادان شىعاتىن ۋاقىتى دا تاياپ قالعان ەدٸ. بٸر كٷنٸ اناما بارىپ, سٶيلەسٸپ حال-جاعدايىن بٸلگەن سوڭ, جۇمىسقا اسىعىپ شىعىپ بارا جاتقانىمدا. ٶتكەندە اناما دۇرىس قاراسىن دەپ 10 مىڭ تەڭگە بەرگەن انەستەزيولوگ جٸگٸت الدىمنان شىعىپ, "بٸردەڭە" ايتىقىسى كەلەتٸن بٸلدٸرٸپ كەڭ زالدىڭ بٸر بۇرىشىنا قاراي باستادى. سوندا ول ماعان نە ايتتى دەيسٸز عوي? "اعا, اناڭىزدىڭ جانىندا جاتقان قازاق اپاعا بٷگٸن-ەرتەڭ وتا جاسايمىز. ول كٸسٸنٸڭ سوڭىنان حال-جاعدايىن سۇراپ كەلگەن ەشكٸمدٸ كٶرمەدٸم. ٶزٸنە تٸكە ەشتەڭ ايتا المادىم... ٷلكەن... كٸسٸ عوي. اناڭىزعا بٸر اۋىز ايتىڭىزشى بٸزگە 10-15 مىڭ تەڭگەسٸن بەرسٸن دەپ ايتسىنشى", – دەگەن دە تالعىم تارس ايىرىلدى. جاپ-جاس جٸگٸتتەن مۇنداي سٶز ەستيمٸن دەپ ويلاماپ ەدٸم.
"ەي وڭباعان, مەن ساعان ٶتكەندە 10 مىڭ تەڭگە بەرسەم مەن ونى ٶزٸمنٸڭ ساعان دەگەن ريزاشىلىعىم ٷشٸن بەردٸم. سەن مۇنى پارا دەپ ويلادىڭ با? ٶزٸڭنٸڭ لاس تٸرلٸگٸڭە مەنٸڭ انامدى ارالاستىرما. سول پالاتادا قازاقتىڭ ەكٸ كٸمپٸرٸ مەن ورىستىڭ بٸر كەمپٸرٸ جاتىر. مىقتى بولساڭ, انا ورىس كەمپٸردەن اشقا سۇراپ كٶرشٸ. قاس-قاباعىڭا قاراپ جەۋتەڭدەگەن قازاقتىڭ قارت اناسىنا قىزمەتٸڭدٸ بۇلداپ, اقشا سۇراعاننان ۇيالامايسىڭ با? ول كٸسٸنٸڭ ارتىنان ەشكٸم كەلمەسە, ٸزدەيتٸن ەت جاقىن تۋىسى جوق شىعار. سول ٷشٸن دۇرىس قىزمەت كٶرسەتپەيسٸڭ بە? بۇل نە دەگەن سۇمدىق? باۋىرىم, ەسٸڭدٸ جي! بويىڭداعى جامان ەدەتٸڭنەن ارىل! مەن بۇل سٶزدٸ ەستٸمەگەن بولايىن, سەن ايتماعان بول, – دەپ تەرٸس اينىلىپ كەتٸپ قالدىم, – دەپ دوسىم باسىنان ٶتكەن وقيعاسىن ايتىپ بەردٸ.
بۇل ەڭگٸمە مەنٸ تٷرلٸ ويعا جەتەلدٸ. جەمقورلىق تا بٷلٸنگەن, وتارلانعان ساناعا تەز ۇيا سالاتىنىن تٷسٸنگەندەي بولدىم. وسى بٸر قاراپايىم عانا مىسالدان جەمقورلىقتان قۇتىلىپ, قازاق تٸلٸنٸڭ سالتانات قۇرۋى ٷشٸن بٸرٸنشٸ كەزەكتە سانامىز تەۋەلسٸز بولۋى كەرەك ەكەنٸن تٷسٸندٸم.
نۇرلان جۇماحان
