1984 جىلعى كٷزدە, ينستيتۋتتىڭ ەكٸنشٸ كۋرسىن باستاعاندا ەسكەرگە الىندىم. 1985 جىلدىڭ كٶكتەمٸنە دەيٸن ۋكراينانىڭ چەرنيگوۆ وبلىسىندا تانكٸنٸڭ قىر-سىرىن وقىتتى. تەوريياسى بار, پراكتيكاسى بار دەگەندەي... بٸراق وقىعانىمىزدان گٶرٸ كٶشەنٸڭ قارىن كٷرەگەن كٷنٸمٸز كٶپ بولدى. «حاركوۆ دەگەن «قار كٶپ» دەگەن سٶزدەن شىققان» دەپ ۋكرايندىق تاريحشى, ارحەولوگ پروفەسسور كرۋپا تاتيانا نيكولاەۆنا ايتقانداي, كەشكە باستالعان قار تاڭ اتا ەرەڭ تولاستايدى. كٶكتەم شىققانشا قارمەن الىستىق.
تانكٸ دەگەنٸ كەدٸمگٸ تراكتور سيياقتى. ت-55 دەگەنٸ ەسكٸ-قۇسقى ەبەدەيسٸز ەلدەنە. ەيتەۋٸر جٷرگٸزۋدٸ ٷيرەندٸك.
ەمتيحان تاپسىراتىن شاق تۋدى. بٸر ورىس سولدات «تانكٸنٸڭ ٸشٸنە سۋ جينالىپ قالسا نە ٸستەيسٸڭ?» دەگەن سۇراققا جاۋاپ بەرە الماي قالعانى بار. اۋىلدا موتوتسيكلدٸڭ بەسٸگٸن (ليۋلكا) تولتىرىپ بالىق ەكەلۋشٸ ەدٸك. بالىقتى تٷسٸرٸپ العان سوڭ ٸشٸن سۋمەن جۋاتىنبىز. بەسٸكتٸڭ تٷبٸندە بارماقتىڭ باسىنداي تەسٸك بار. جينالعان سۋ سول تەسٸكتەن جەرگە اعىپ كەتەتٸن.
سول ەسٸمە تٷسٸپ: «مەن ايتام» دەدٸم قولىمدى كٶتەرٸپ. مۇرتى ەدٸرەيگەن ورىس كاپيتان ماعان جالت قاراپ: «ال, ايت!» دەدٸ. مەن «باشنيانىڭ» تابانىندا تەسٸك بار, سودان اعىزىپ جٸبەرەم» دەدٸم.
– قالاي? ول تەسٸك بٸتەۋ عوي?
– بولتپەن بەكٸتٸلگەن. بولتتى كٸلتپەن بۇراپ الىپ تاستايمىن.
– بولدى! ٶتتٸڭ ەمتيحاننان! –دەدٸ.
مۇرتتى كاپيتان «قازاقتىڭ بٸلگەنٸن بٸلمەدٸڭ» دەپ, ورىس بالانىڭ جەر-جەبٸرٸنە جەتٸپ ۇرىستى. ماعان بەس قويدى. ەمتيحانىنان سٶيتٸپ قۇتىلدىم. ەيتپەسە, بيلەتتەگٸ سۇراقتى تٷسٸنبەي وتىر ەدٸم.
سونىمەن «ۋچەبكانى» بٸتٸرٸپ, قازٸرگٸ لۋگانسكٸگە كەلدٸك. ول كەزدە اتاۋى ۆوروشيلوۆوگراد بولاتىن.
بارعان بەتتە 9-شى مامىرداعى ەسكەري شەرۋگە بٸر اي دايىندالدىق. باسقا شارۋانى بىلاي ىسىرىپ تاستاعان. بٸر جارىم جىل ۋاقىتتا بٸرەر مەرتە اۆتومات اتتىرعان, بٸرەر مەرتە جورىققا شىققان كەزٸمٸز بولدى.
قالعان ٶمٸر سالپ-سالپ, سالپ-سالپ... قاراۋىلدا تۇرۋ, اسحانادا قالايى تەرەلكە جۋۋ... كٷنٸمٸز بوسقا ٶتتٸ.
ەگەر سول كەزدە پۋتين مەن لاۆروۆ ايتىپ قويمايتىن ۆوەننىي وپەراتسيياعا اپارسا, بەت-بەتٸمٸزگە قاشاتىن ناعىز بٸز بولار ەدٸك. ٶيتكەنٸ سول كەزدە سوۆەت ارميياسى شىن مەنٸندە بارداك بولاتىن. سولدات تٷگٸلٸ وفيتسەرلەردٸڭ ٶزدەرٸ قاشىپ-پىسىپ, ەيتەۋٸر كٷنٸن ٸلدالدامەن ٶتكٸزٸپ جٷرگەندەي كٶرٸنەتٸنبٸز.
سوعىس ٶنەرٸن ٷيرەتۋ دەگەن اتىمەن جوق. تانكٸلەر بوكستەن ٶمٸرٸ شىعىپ كٶرگەن ەمەس. مۇراجايدىڭ مٷلكٸ سيياقتى, ماڭقيىپ تۇرعانى تۇرعان. باسقا دا تەحنيكالار سولاي. استىنا اعاش قويىپ, جەردەن كٶتەرٸپ تاستاعان. سولاي تۇرىپ-اق كٷن جەپ, كٶنەرٸپ بٸتەتٸنٸنە سٶز جوق-تىن.
بٸزدەر اندا-ساندا شاڭىن سٷرتكەن بولىپ, سول جاقتا ۇيىقتاپ قايتامىز. قاراۋىلدا جٷرٸپ تە ۇيىقتايتىن قۋىستارىمىز بولاتىن.
وسىلاي ەكٸ جىل ەسٸل ۋاقىت ەرەڭ ٶتتٸ. ايبىندى دەپ سانالاتىن كەڭەس ارميياسىنىڭ 1984-1986 جىلعى سيقى, مٸنە, وسىنداي-تۇعىن.
ودان بەرٸدە 90-شى جىلدار باستالدى. بۇل, سٶز جوق, ەسكەردٸڭ جاعدايى ودان سايىن قۇلدىراعان كەز. سول قۇلدىراۋدان كەڭەس ارميياسىنىڭ مۇراگەرٸ رەسەي ارميياسىنىڭ قايتىپ اياققا تۇرماعانى انىق.
رەسەي قارۋلى كٷشتەرٸندە قىزمەت ەتەتٸن كٸشٸ وفيتسەردەن گەنەرالعا دەيٸنگٸ كومانديرلەر تٷگەل جەمقورلىققا باتقان. ەڭ باستىسى ەسكەري تەحنيكا باياعى موتورلار سوعىسى كەزٸندەگٸ دەڭگەيدەن الىسقا ۇزاماعان.
رەسەي جاستارىنىڭ ەسكەر قاتارىنا بارعىسى كەلمەيتٸنٸ ٶز الدىنا بٶلەك ەڭگٸمە. باياعى گەرمانييا فاشيستەرٸمەن بولعان سوعىستى بەينەلەيتٸن كينولار مەن رومان, پوۆەستەر كەيٸنگٸ جاستار ٷشٸن قىزىقسىز.
سٶيتكەن رەسەي ەسكەرٸ قازٸر مىڭ-مىڭداپ ۋكراينانىڭ دالاسى مەن ورماندارىندا شىبىنداي قىرىلىپ جاتىر.
نۇرلىبەك ساماتۇلى
