مەملەكەت باسشىسى «Turkistan» گازەتٸنە كٶلەمدٸ سۇحبات بەرٸپ, قاڭتار قىرعىنىنا قاتىستى سۇراقتارعا جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
– تاعى بٸر ٶزەكتٸ تاقىرىپ. قاڭتار وقيعاسىنا قاتىسقان بٸرقاتار ازاماتقا بايلانىستى سوت پروتسەسٸ تۋرالى اقپارات باق بەتتەرٸندە بىلتىر ارا-تۇرا جارييالانىپ تۇردى. تەرگەۋ امالدارى ەلٸ جٷرٸپ جاتىر ما?
– بۇل تاقىرىپقا قاتىستى نەگٸزگٸ مەن-جايدىڭ بەرٸ ەلدەقاشان بەلگٸلٸ بولدى. سول وقيعالار بويىنشا تەرگەۋ جٷرگٸزۋ كەزٸندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸمەن تىعىز بايلانىستا جۇمىس ٸستەدٸ. بٸرقاتار قوعامدىق كوميسسييا قۇرىلىپ, وعان بەلگٸلٸ زاڭگەرلەر جەتەكشٸلٸك ەتتٸ. مۇنداي قادام جۇمىستىڭ بەيتاراپ ۇستانىممەن جٷرگٸزٸلۋٸنە, سول ارقىلى بارلىق وقيعانىڭ اق-قاراسىن انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەردٸ. وسى ورايدا, ازاماتتىق جاۋاپكەرشٸلٸك تانىتىپ, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸن كٶرسەتكەنٸ ٷشٸن ولارعا ريزاشىلىعىمدى بٸلدٸرگٸم كەلەدٸ.
2022 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا پارلامەنتتە ارنايى قوعامدىق تىڭداۋ ٶتٸپ, بۇل وقيعاعا جەنە ەلٸمٸزدٸڭ كونستيتۋتسييالىق قۇرىلىمىن بۇزباق بولعان قىلمىسكەرلەردٸڭ ەرەكەتٸنە ەگجەي-تەگجەيلٸ باعا بەرٸلدٸ.
يە, كەيبٸر سوت پروتسەستەرٸ, سونداي-اق, قاڭتاردا ۇرلانعان كٶپتەگەن قارۋدى ٸزدەستٸرۋ جۇمىستارى ەلٸ جالعاسىپ جاتىر. سول كٷندەرٸ قىلمىسكەرلەر ٷش مىڭنان استام قارۋ-جاراقتى يەمدەنٸپ كەتكەن ەدٸ. بٸراق كٷشتٸك قۇرىلىمداردىڭ ارقاسىندا قارۋ-جاراق جاسىرىلعان قويمالاردىڭ كٶبٸ تابىلدى.
قاڭتار وقيعاسىن تالقىلايتىندار كٶبٸنەسە سول كەزدەگٸ داعدارىستىڭ تٷپكٸ مەنٸن تٷسٸنۋگە ەش پايداسى جوق دٷنيەلەردٸ قازبالاپ كەتەدٸ. سول ٷشٸن ولاردى كٸنەلاۋعا دا بولماس. دەگەنمەن, اقيقات جولىندا ەشقاشان قىزبالىققا سالىنباۋ كەرەك. الماتىداعى الاساپىران تۋرالى جيٸ ايتىلىپ جاتادى, مۇنى تٷسٸنۋگە دە بولادى. بٸراق, زۇلىمنىڭ سيقىرلى تاياقشاسىمەن جاسالعانداي ادام سەنگٸسٸز جاعدايلار بولعانىن دا ەستەن شىعارماۋ كەرەك. ناقتىراق ايتقاندا, بٷلٸكتٸ ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ەمٸرٸمەن بٸر مەزەتتە ون ەكٸ قالادا جاپپاي تەرتٸپسٸزدٸك بەلەڭ الدى. ونىڭ ارتى قاسكٶيلەردٸڭ كٶپتەگەن وبلىس ەكٸمدٸكتەرٸ مەن قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ عيماراتتارىن باسىپ الۋىنا ەكەپ سوقتىردى.
«تٶڭكەرٸس» جاساۋعا ەبدەن ماشىقتانعان مامانداردىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن تەرتٸپسٸزدٸكتٸ ۇيىمداستىرۋشىلار ٷكٸمەتتٸڭ جانار-جاعارماي باعاسىن ٶسٸرۋ تۋرالى شەشٸمٸن جەلەۋ ەتٸپ, ادامداردى جاپپاي شەرۋگە شىعۋعا يتەرمەلەدٸ. سوسىن ازاماتتاردىڭ, مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ, بٸر تاڭعالارلىعى, كٷشتٸك قۇرىلىم قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸنٸڭ اراسىندا دٷربەلەڭ تۋعىزدى. ولار قارۋ-جاراق پەن قۇپييا قۇجاتتاردى قاراۋسىز قالدىرىپ, جۇمىس ورىندارىن تاستاپ, كەتە باستادى. ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ جەنە ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ كەيبٸر باسشىلارى سىن ساعاتتا وتان الدىنداعى ادالدىعىن ساقتاپ قالا المادى, كەسٸبي دەڭگەيٸ دە تٶمەن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
وسىنداي جاعداي, ەسٸرەسە, بٷلٸكشٸلەردٸڭ باستى نىساناسى بولعان الماتىدا انىق بايقالدى. ەسكەري قىزمەتشٸلەر مەن قالا تۇرعىندارى قاتتى قورلىققا ۇشىرادى. ەكٸمشٸلٸك عيماراتتار, ساۋدا ورتالىقتارى, دٷكەندەر مەن بانكتەر قيراپ, ٶرتكە ورانىپ, تونالىپ جاتتى. مۇنداي جٷگەنسٸزدٸككە قارسى تٶتەنشە شارالار قابىلداۋ قاجەت بولدى. قازٸر, ارادا بٸراز ۋاقىت ٶتكەن سوڭ, پيعىلى ارام ەرٸ سانا-سەزٸمٸ تاياز كەيبٸر ادامدار مەملەكەتٸمٸزدٸڭ ەلدٸ قۇردىمعا جٸبەرە جازداعان سۇمدىق بەرەكەسٸزدٸكتەن امان قالعانى جايلى ەڭگٸمەنٸ ەدەيٸ اينالىپ ٶتٸپ, قاساقانا ويىنا كەلگەندٸ ايتىپ جٷر.
– قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن سٸز وليگوپوليياعا قارسى كٷرەستٸ قولعا الىپ, زاڭسىز يەمدەنگەن اكتيۆتەردٸ مەملەكەتكە قايتارۋ جٶنٸندە باستاما كٶتەردٸڭٸز. سول ٷشٸن باس پروكۋراتۋرانىڭ جانىنان ارنايى كوميتەت قۇرىلدى. بٸراق, بىلتىرعى جولداۋىڭىزدا بۇل قۇرىلىمنىڭ اتاۋىن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جٶنٸندەگٸ كوميتەت دەپ ٶزگەرتۋ تۋرالى تاپسىرما بەردٸڭٸز. جۇرت بۇل شەشٸمدٸ جەتە تٷسٸنٸڭكٸرەمەي وتىر. مۇنداي قادام زاڭسىز اكتيۆتەردٸ ەلگە قايتارۋ تاقىرىبى وسىمەن جابىلدى دەگەندٸ بٸلدٸرە مە?
– ەرينە, جوق. باس پروكۋراتۋرانىڭ مەلٸمەتتەرٸنە توقتالىپ ٶتەيٸن. زاڭسىز اكتيۆتەردٸ ەلگە قايتارۋ جٶنٸندەگٸ كوميتەت ٷلكەن جۇمىس اتقارىپ, وليگوپولييا ٶكٸلدەرٸنەن 1,3 تريلليون تەڭگەدەن استام قارجى ٶندٸرٸپ الدى. سونىڭ 1 تريلليون تەڭگەدەن استامى مەملەكەت قازىناسىنا تٷستٸ. ارنايى مەملەكەتتٸك قورداعى قاراجات ەسەبٸنەن ەلٸمٸزدە جالپى قۇنى 482 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 434 ەلەۋمەتتٸك جەنە كوممۋنالدىق نىسان سالىنىپ جاتىر. ونىڭ قاتارىندا 227 سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ, 183 دەنساۋلىق ساقتاۋ, 11 بٸلٸم بەرۋ, 5 سپورت, 8 ينفراقۇرىلىم نىسانىنىڭ قۇرىلىسى بار. سونداي-اق, پاۆلودار, ارقالىق, بالقاش قالالارىنداعى ەۋەجايلار جاڭعىرتىلىپ جاتىر.
جۇمىس جالعاسا بەرەدٸ. اكتيۆتەردٸ ساراپتاپ, ونىڭ زاڭدىلىعىن انىقتاۋ قۇزىرلى ورگانداردىڭ كٷندەلٸكتٸ قىزمەتٸنٸڭ بٸر باعىتىنا اينالدى. ەڭ باستىسى, بارلىق جۇمىس اشىق ەرٸ ەدٸل بولۋعا تيٸس. ەندٸ بۇل شارۋانى بٸر ورتالىقتان ٷيلەستٸرٸپ جٷرگٸزۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. جۇمىس بٸر قالىپقا تٷستٸ. سوندىقتان, العا قادام باسىپ, ينۆەستورلاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا باسا مەن بەرەتٸن كەز كەلدٸ.
اكتيۆتەرٸ كٷمەن تۋدىرىپ, كٷدٸككە ٸلٸنگەن ادامداردىڭ كٶبٸ قارجىسىن ەلگە ينۆەستيتسييا رەتٸندە سالۋعا نيەت بٸلدٸردٸ. ولارمەن جالپى سوماسى بەس تريلليون تەڭگەدەن اساتىن كەلٸسٸمدەر جاسالدى. بۇل قاراجاتتىڭ ەسەبٸنەن ينۆەستيتسييالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ونىڭ ٸشٸندە تۋريستٸك, كٶلٸك-لوگيستيكالىق ورتالىقتار, تاۋ-كەن, مەتاللۋرگييا, ەنەرگەتيكا سەكتورلارىنا قاتىستى جوبالار بار. ەلبەتتە, بٸلٸم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, مەدەنيەت, سپورت سالالارىنا, سونداي-اق, مۇقتاج جانداردى وڭالتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك ورتاعا بەيٸمدەۋ باعدارلامالارىن قارجىلاندىرۋعا ايرىقشا نازار اۋدارىلادى.
باس پروكۋراتۋرا مەن ٷكٸمەتتٸڭ الدىندا بارلىق جوسپارلاردى جەنە ۋاعدالاستىقتاردى ورىنداۋ مٸندەتٸ تۇر. بۇل – اسا ماڭىزدى جۇمىس.
زاڭسىز اكتيۆتەردٸ ەلگە قايتارۋ ارقىلى ەلەۋمەتتٸك ەدٸلدٸكتٸ قالپىنا كەلتٸرۋ – كونيۋكتۋرا نە بولماسا جۇرتقا جاعۋ ٷشٸن جاسالعان ساياسي ناۋقان ەمەس, بۇل – مەملەكەتتٸڭ مىزعىماس ۇستانىمى. ەڭگٸمە يندۋلگەنتسييا نەمەسە ىمىرالاسىپ, استىرتىن كەلٸسٸم جاساۋ تۋرالى بولىپ وتىرعان جوق, ولاي بولۋى مٷلدەم مٷمكٸن ەمەس.
قازاقستان ەلەم قاۋىمداستىعىنا حالىقارالىق قۇقىقتى قاتاڭ ساقتايتىن ەل ەكەنٸن كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. بٸراق, كەيبٸر «كەسٸپكەرلەر» قوعامدىق پٸكٸردٸ ٶز مٷددەسٸنە قاراي بۇرمالاۋعا تىرىسادى, شەتەلدە جاتىپ الىپ, ٶزدەرٸن ساياسي رەجيمنٸڭ قۇربانى ەتٸپ كٶرسەتەدٸ, «ينۆەستور» رەتٸندەگٸ قۇقىعى تاپتالىپ جاتقانىن ايتادى. بٸز زاڭ اياسىندا ادال ديالوگ جٷرگٸزۋگە دايىنبىز. ٶيتكەنٸ, ۇستانىمدارىمىزدىڭ دۇرىس ەكەنٸنە سەنٸمدٸمٸز. قازاقستان الداعى ۋاقىتتا دا زاڭدارى ينۆەستورلارعا قولايلى مەملەكەت رەتٸندەگٸ مەرتەبەسٸن نىعايتا بەرەدٸ.
