قالتالىلاردىڭ قارىزىن كٸم تٶلەيدٸ?
ٷكٸمەت ەلدەگٸ بانكتەردٸڭ ەكونوميكانى تولىققاندى قارجىلاندىرۋداعى قابٸلەتتٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بانك سەكتورىن ودان ەرٸ ساۋىقتىرۋ ٷشٸن بٸرنەشە جىل قاتارىنان جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. مەسەلەن, بيلٸك بانكتەرگە سالىق جاعىنان سان الۋان جەڭٸلدٸكتەر بەرە وتىرىپ, ەلگٸندەي ٷمٸتسٸز نەسيەلەردٸڭ بٸرازىن سىزىپ تاستاۋعا ىڭعاي تانىتقان بولاتىن. ەكونوميكا مينيسترٸ ەربولات دوساەۆتىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, زاەم رەتٸندە بەرٸلگەن قايتارىلۋى ٷمٸتسٸز قارجىنىڭ بٸرشاما بٶلٸگٸ «ۇمىت بولادى». بۇل قانداي ھەم كٸمدەردٸڭ قارىزى? ەڭ اقىرى سوناۋ جىلدارى ەلٸنە قاراماي نەسيە الىپ, كەيٸن بارماق تٸستەگەن قاراپايىم حالىق بۇدان ۇتا ما?
سٶزدٸڭ شىنى كەرەك, بٷگٸندە بانكتٸك قاراجاتتى بەي-بەرەكەت يەلەنٸپ, نەسيەگە بەلشەسٸنەن باتقان, سوسىن قازٸر بار تاپقان تايانعانىن قارىزدان قۇتىلۋعا سارپ ەتٸپ جٷرگەن قازاقستاندىقتار از ەمەس. بٸرەۋٸ باسپانالى بولامىن دەپ كرەديتكە كٸرسە, ەكٸنشٸسٸ تۇرمىستىق تەحنيكانىڭ تٷر-تٷرٸن قارىزعا الۋدى ەدەتكە اينىلدىرعان. اۆتوكٶلٸك ٷشٸن, بيزنەس ٷشٸن دەگەندەردٸ بىلاي قويىڭىز, توي-تومالاققا نەسيە العانداردىڭ قاتارى قانشاما? مٸنە, وسىنداي تۇتىنۋ نەسيەلەرٸنٸڭ كٶلەمٸ 2 تريلليون 200 ميلليارد تەڭگە بولعان. قازاقستاندا تۇتىنۋشى نەسيەلەرٸنٸڭ بەرۋ كٶرسەتكٸشٸ 700 ميللياردقا ٶسكەن. وسىلايشا, ەل ازاماتتارىنىڭ بانكتەر الدىنداعى قارىزى 2 تريلليون تەڭگەدەن اسىپتى. مۇنىڭ بارلىعى بانككە قايتا ورالاتىنىنا دا سەنٸم از. كٷنٸ كەشە عانا ەكونوميكا جەنە بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋ مينيسترٸ ەربولات دوساەۆ ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەردٸڭ ەسەبٸندەگٸ «جۇمىس ٸستەمەيتٸن» زاەمداردىڭ, ياعني قايتارۋدان ٷمٸتسٸز نەسيەلەردٸ سىزىپ تاستاۋعا جاعداي جاسايتىنىن مەلٸمدەدٸ. ەرينە, ٷكٸمەتتٸڭ ٶزٸ بانكتەن سۇراپ وتىرىپ, بارلىق قارىزداردى ەسەپتەن شىعارتا المايدى. بۇل ٷشٸن بانكتەرگە سالىق جاعىنان بٸرشاما جەڭٸلدٸك بەرۋ ارقىلى بٸراز شىعىنداردى جاپتىرىپ تاستاۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸلگەن.
ەرينە, زاەمدار تۋرالى ايتقان كەزدە قاراپايىم تۇتىنۋشىنىڭ توي-تومالاق ٷشٸن العان نەسيەلەرٸنەن بٶلەك سان الۋان ٸرٸ جوبالارعا بٶلٸنگەن قاراجاتتى دا ۇمىتپاۋ قاجەت. ەندەشە, دەل وسىنداي «قۇمعا سٸڭگەن» قارىزدىڭ قاراپايىم حالىققا بەرٸلگەن نەسيەلەردەن (2 ترلن. 200 ملرد. تەڭگە) بٸرنەشە ەسەگە ارتىق بولعانى قاتتى قىنجىلتادى. وسىنشاما قارجىنى سىزىپ تاستاپ وتىرعاندا, ەۋپٸرٸمدەپ جٷرٸپ نەسيەگە باسپانا العان, كەيٸننەن جولى بولماي بانكتەگٸ كەپٸلدە تۇرعان جالعىز باسپاناسىنان ايىرىلۋعا دەيٸن بارعان قاتارداعى قاراپايىم جۇرتشىلىقتىڭ مەسەلەسٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە قارالماي ما? جۇمىسىنان ايىرىلىپ, كٷنكٶرٸسٸنٸڭ ناشارلاۋىنان نەسيە تٶلەمەگەندەردٸ دالادا قالدىرىپ, ميللياردتاردى تٷگٸمەن جۇتقانداردىڭ قارىزىن سىزىپ تاستاۋ ەدٸلەتسٸز كٶرٸنەدٸ, بٸزگە. ەندەشە وسىنىڭ ٶزٸ بانكتەردەگٸ ٷمٸتسٸز سانالاتىن قىرۋار قارىزداردى سىزىپ تاستاۋ ناۋقاننىڭ قاراپايىم حالىق ٷشٸن ەمەس, نەسيەنٸ ميللياردتاپ ماتاپ وتىرعان قالتالىلار ٷشٸن جاسالاتىنداي. ٷكٸمەت بانككە جاعداي جاسادى. ال بانك كٸمدٸ كەشٸرٸپ, كٸمدٸ كەشٸرمەۋدٸ ٶزٸ شەشەدٸ.
انۋار ايتۋلەپ
