ساراپشى اقنۇر حاميتبەكقىزى ۋكرايناداعى سوعىس تٶڭٸرەگٸندە ويىن ايتتى. Dalanews.kz ساراپشىنىڭ پٸكٸرٸن ۇسىنادى.
ول “ۋكراينا سوعىسى نە بولادى? ۆلاديمير پۋتين ارى قاراي نە ٸستەيدٸ?» دەگەن سۇراق قويىلاتىنىن, بۇل سۇراق ونىڭ ٶزٸن دە ويلاندىراتىنىن ايتتى.
"ٶيتكەنٸ بۇل اپتا (ٶتكەن اپتادا-ەسك) پۋتين يادرولىق قارۋىن قولدانۋ شەگٸن تٶمەندەتكەن اپتا بولاتىن. مەندە سٸزدەر سيياقتى يۋتۋبتەن كٶرٸپ, سارالاپ وتىرمىن. بۇل اپتا اقش پەن ۇلىبريتانييا پۋتيننٸڭ قىزىل سىزىعىن كەسٸپ ٶتٸپ, ۋكرايناعا باتىس جەتكٸزگەن ۇزاق قاشىقتىقتاعى زىمىرانداردى رەسەيگە اتۋعا رۇقسات بەرگەن اپتا بولدى.
سونداي-اق رەسەي پرەزيدەنتٸ پۋتين ۇلىبريتانييانى, امەريكانى جەنە ۋكراينانى وسىنداي قارۋمەن جەنە وسىنداي ماقساتپەن قامتاماسىز ەتكەن باسقا ەلدەردٸ قورقىتقان اپتا بولدى.
پۋتين جولداۋ جاساپ «بٸز ٶز قارۋىمىزدى بٸزدٸڭ نىساندارىمىزعا قارسى قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ەلدەردٸڭ ەسكەري نىساندارىنا قارسى قولدانۋعا قۇقىلى سانايمىز», - دەدٸ رەسەي باسشىسى بەيسەنبٸ كٷنٸ كەشكە حالىققا جولداۋىندا. سونىمەن «ۆلاديمير پۋتين ەرٸ قاراي نە ٸستەيدٸ?» دەگەن ماعان قويىلعان ساۋال ەڭ ٶزەكتٸ سۇراق بولىپ تابىلادى. مۇنىڭ جاۋابىن پۋتيننٸڭ ٶزٸ دە بٸلمەۋٸ مٷمكٸن, بۇل مىنا جاعدايدى ودان سايىن ماڭىزدى ەتە تٷسەدٸ)".
ەسكالاتسييانى قابىلداۋ
"وسى اپتادا (پۋتيننٸڭ ٶتكەن اپتاداعى مەلٸمدەمەسٸندە) كرەمل «توپتاسقان ۇجىمدىق باتىستى» “ۋكرايناداعى سوعىستى ۋشىقتىردى” دەپ ايىپتادى. بٸراق شىندىعىندا ۆلاديمير پۋتين ۋكرايناداعى ٷش جىلعا جۋىق سوعىستى شيەلەنٸستٸرۋدٸ ٶز ماقساتتارىنا جەتۋ قۇرالى رەتٸندە قابىلدايتىن ەل ەكەنٸن ٶزٸ كٶرسەتتٸ.
پۋتيننٸڭ ۋكرايناعا تولىققاندى باسىپ كٸرۋٸ, تٶرت ۋكراينالىق اۋماقتى رەسەيدٸڭ بٸر بٶلٸگٸ دەپ جارييالاۋ تۋرالى شەشٸمٸ, كۋرسك وبلىسىنا سولتٷستٸك كورەيا ەسكەرٸن ورنالاستىرۋ, بەيسەنبٸ كٷنٸ ۋكراينانىڭ دنەپر قالاسىن جاڭا ورتا قاشىقتىققا ۇشاتىن گيپەر دىبىستى بالليستيكالىق زىمىرانمەن نىساناعا الۋ تۋرالى شەشٸمٸ, كەيٸننەن باتىسقا سوققى بەرەمٸز دەۋٸ - مۇنىڭ بەرٸ وسى قاقتىعىستىڭ شيەلەنٸسۋ سەتتەرٸن بٸلدٸرەدٸ.
ەڭ العاش ۋكرايناعا سوعىستى باستاعاندا ۆلاديمير پۋتيندٸ “ارتقا جٷرٸسٸ جوق جەنە تورموزى جوق, تاس جولدا جٷرٸپ كەلە جاتقان, گاز پەدالٸ جەرگە جابىسىپ قالعان كٶلٸك” دەپ ايتقان ەدٸم. قازٸر بايقاسام سودان بەرٸ ٶزگەرگەنٸ شامالى ەكەن. پۋتين شەگٸنبەيدٸ, جاعدايدى ٶرشٸتە تٷسەدٸ".
الايدا ەسكالاتسييا - بۇل باسقا مەسەلە. بۇل ەرەكشە مٷمكٸندٸك.
"ۋكراينا رەسەيدٸڭ كٶبٸرەك شابۋىلدارىنا, تٸپتٸ اۋىر بومبالاۋلارىنا دايىن بولادى.
باتىس ٷكٸمەتتەرٸ قاۋٸپ دەڭگەيٸن پۋتيننٸڭ ەسكەرتۋلەرٸنە قاراي باعالايتىن بولادى. كرەمل كٶشباسشىسىنىڭ تەلەديدارلىق ٷندەۋٸنە دەيٸن باتىستا گيبريدتٸ رەسەيلٸك سوعىستىڭ ٶرشۋٸ تۋرالى قورقىنىش بولعان.
ٶتكەن ايدا MI5 باسشىسى رەسەيلٸكتەردٸڭ ەسكەري بارلاۋى «بريتاندىق جەنە ەۋروپالىق كٶشەلەردە دٷربەلەڭ تۋدىرۋ» ناۋقانىمەن اينالىسىپ جاتقانىن ەسكەرتتٸ. «بٸز ٶرت قويۋدى, سابوتاجدى جەنە ت.ب. ەرەۋٸلدەردٸ كٶردٸك», - دەپ قوستى ول. ماۋسىم ايىندا پۋتين ەگەر ۋكرايناعا باتىس ۇزاق قاشىقتىقتاعى زىمىراندارىمەن رەسەيگە تەرەڭ سوققى بەرۋگە رۇقسات ەتسە, مەسكەۋ باتىستىڭ قارسىلاستارىن قارۋلاندىراتىن بولادى” دەپ بولجاعان".
يادرولىق قارۋ قولدانۋ
«پۋتين بۇدان ەرٸ نە ٸستەيدٸ?» دەگەن سۇراق. ەدەتتە «پۋتين ۋكراينا سوعىسىندا يادرولىق قارۋدى قولدانار ما ەدٸ?». پۋتين كەيبٸر تٷسٸنٸكسٸز كەڭەستەردەن باس تارتتى. ول ٶزٸنٸڭ «ارنايى ەسكەري وپەراتسيياسىنىڭ» - ۋكرايناعا جاپپاي باسىپ كٸرۋٸنٸڭ باستالعانىن جارييالاي وتىرىپ, ول «سىرتتان ارالاسۋعا ازعىرىلۋى مٷمكٸن ادامدارعا» ەسكەرتۋ جاسادى.
«بٸزدٸڭ جولىمىزعا كٸم كەدەرگٸ جاساسا نەمەسە ەلٸمٸز بەن حالقىمىزعا قاۋٸپ تٶندٸرۋگە تىرىسسا دا, - دەدٸ كرەمل باسشىسى, - ولار رەسەيدٸڭ دەرەۋ جاۋاپ بەرەتٸنٸن بٸلۋٸ كەرەك.
«جەنە ونىڭ سالدارى سٸزدٸڭ تاريحىڭىزدا ەشقاشان بولماعانداي بولادى» دەپ ىسقىردى ول.
باتىس جەتەكشٸلەرٸ “يادرولىق قارۋدى قولدانۋ” دەگەن ايىپتاۋلاردى جوققا شىعاردى. سوعىس باستالعالى باتىس ٷكٸمەتتەرٸ بٸرنەشە رەسەيلٸك «قىزىل سىزىقتاردى» كەسٸپ ٶتتٸ: ۋكراينانى تانكتەرمەن, جەتٸلدٸرٸلگەن زىمىران جٷيەلەرٸمەن, سودان كەيٸن F-16 جويعىش ۇشاقتارىمەن عانا قامتاماسىز ەتكەن بولاتىن.
كرەملدٸڭ كٶرسەتكەن قوقان-لوققىسى, كٶرسەتكەن «سالدارى» ەشقاشان جٷزەگە اسپادى.
قىركٷيەك ايىندا پۋتين يادرولىق قارۋدى قولدانۋ شەگٸن تٶمەندەتەتٸنٸن مەلٸمدەدٸ - جارلىق وسى اپتادا جارييالانعان. ەۋروپا مەن امەريكاعا رەسەي تەرريتوريياسىنا ۇزاق قاشىقتىقتاعى زىمىراندىق سوققىلارعا جول بەرمەۋ تۋرالى ناقتى ەسكەرتكەن. ەندٸ ٶزٸ بۇل قىزىل سىزىقتى دا كەسٸپ ٶتتٸ. پۋتين حالىققا جولداۋىندا ۋكراينانىڭ رەسەيدەگٸ نىساناعا اقش-تان جەتكٸزٸلگەن اتاكمس جەنە ۇلىبريتانييادا جاسالعان «شتورم كٶلەڭكەسٸ» زىمىراندارىمەن اتقىلاعانى تۋرالى باتىستىڭ حابارىن راستادى.
«موسكوۆسكيي كومسومولەتس» وتستاۆكاداعى گەنەرال-لەيتەنانتتان بريانسك وبلىسىنا اتاكمس شابۋىلىنا رەسەي قالاي جاۋاپ بەرۋ كەرەك دەپ سۇراعاندا, ول بىلاي دەپ جاۋاپ بەردٸ:
«ٷشٸنشٸ دٷنيەجٷزٸلٸك سوعىستى بريانسك وبلىسىنداعى قارۋ-جاراق قويماسىنا سوققى بەرۋ ارقىلى باستاۋ اقىلعا سىيمايتىن نەرسە بولار ەدٸ». كرەملدٸڭ دە وسىنداي پٸكٸردە ەكەنٸن ويلاۋدىڭ ٶزٸ جۇبانىش بولار ەدٸ. بٸراق ۆلاديمير پۋتيننٸڭ حالىققا جولداۋىندا بۇعان ەشقانداي دەلەل جوق. ونىڭ ۋكراينانىڭ باتىستاعى جاقتاستارىنا جولداۋى مىنانداي بولدى: «قىزىل سىزىقتى كەسٸپ ٶتۋگە باتىلىم بار”.
«تٸپتٸ پۋتين يادرولىق قارۋدى قولدانا الاتىنىن نەمەسە قولدانا المايتىنىن بٸلمەيدٸ. بۇل ونىڭ ەموتسيياسىنا بايلانىستى», -دەپ جازدى «نوۆايا گازەتانىڭ» شولۋشىسى اندرەي كولەسنيكوۆ.
«بٸز ونىڭ ٶتە ەموتسيونالدى ادام ەكەنٸن بٸلەمٸز. بۇل سوعىستى باستاۋ تۋرالى شەشٸم دە ەموتسيونالدى قادام بولدى. سوندىقتان بٸز ونىڭ يادرولىق دوكترينانى ٶزگەرتۋ تۋرالى يدەياسىن بايىپپەن قابىلداۋىمىز كەرەك. ولار سوعىس قورقىنىشى قايتا ورالۋى كەرەك جەنە ەكٸ تاراپتى دا قامتيدى دەيدٸ.بٸراق بۇل دا شيەلەنٸستٸڭ قۇرالى. بۇل ينتەرپرەتاتسييادا بٸز پۋتيننٸڭ كەيبٸر جاعدايلاردا شەكتەۋلٸ يادرولىق سوعىس اياسىندا كەم دەگەندە تاكتيكالىق يادرولىق قارۋدى قولدانا الاتىنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. بۇل مەسەلەنٸ شەشپەيدٸ. بٸراق بۇل بٷكٸل ەلەم ٷشٸن سۋيتسيدتٸك شيەلەنٸستٸڭ باستاماسى بولادى” دەيدٸ كولەسنيكوۆ.
ترامپ فاكتورى
ۆلاديمير پۋتين ەموتسييالارعا قاراپ ەرەكەت ەتۋٸ مٷمكٸن. ونىڭ دا رەنٸشتٸڭ جەتەگٸندە كەتكەنٸ انىق. پۋتيننٸڭ رەنٸشٸ باتىستىڭ رەنٸشٸنەن تۋىنداعانى انىق جەنە شەگٸنبەۋگە بەل بۋعان سيياقتى. پۋتين ەلەم جاقىن ارادا مٷلدەم باسقا جەرگە اينالۋى مٷمكٸن ەكەنٸن دە بٸلەدٸ. ەكٸ ايدان كەيٸن دجو بايدەن قىزمەتٸنەن كەتەدٸ, ال دونالد ترامپ اق ٷيدە بولادى.
سايلانعان پرەزيدەنت ترامپ اقش-تىڭ ۋكرايناعا ەسكەري كٶمەگٸنە كٷمەنمەن قارادى جەنە ناتو-نى قاتتى سىنعا الدى.
جاقىندا ول ۆلاديمير پۋتينمەن سٶيلەسۋ "اقىلدى دٷنيە" بولاتىنىن ايتتى. مۇنىڭ بەرٸ پۋتيننٸڭ قۇلاعىنا جاعىمدى بولۋى كەرەك. بۇل دەگەنٸمٸز, سوڭعى قاۋٸپتەر مەن ەسكەرتۋلەرگە قاراماستان, كرەمل دەل قازٸر ٷلكەن شيەلەنٸسكە جول بەرمەۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداۋى مٷمكٸن. ياعني, ەگەر كرەمل دونالد ترامپ سوعىستى رەسەيگە تيٸمدٸ شارتتارمەن توقتاتۋعا كٶمەكتەسەدٸ دەپ ەسەپتەيتٸن بولسا… سوعىستىڭ قالاي توقتايتىنى, ارى قاراي نە بولاتىنى ەزٸرگە بەلگٸسٸز. ترامپ “سوعىستى 24 ساعاتتا توقتاتامىن” دەگەن ەدٸ. الايدا زەلەنسكيي “سوعىس توقتايتىن بولسا, ول بٸر عانا جاعدايدا ۋكراينانىڭ جەڭٸسٸمەن توقتايدى” دەگەن بولاتىن.
مەن ۋكراينالىقتاردىڭ جەڭٸسكە جەتۋٸن, سوعىستىڭ توقتاۋىن قولدايمىن. زەلەنسكيي ەبدەن شارشاپ, ازىپ كەتتٸ. حالقىن ويلاعان ەر عانا وسىلاي ازادى. زەلەنسكييدٸ تەك بٸر عانا نەرسە تولعاندىرادى: ۋكراينانىڭ جەڭٸسٸ.
پرەزيدەنت بولسا زەلەنسكييدەي بولسىن! ول حالقى ٷشٸن سوعىستى توقتاتۋعا دايىن ەكەنٸڭ دە بٸلدٸرٸپ وتىر. “مىڭداعان ادامداردى” جوعالتپاس ٷشٸن, رەسەي اننەكسييالاعان قىرىمدى ەسكەري جولمەن ەمەس, ديپلوماتييالىق جولمەن قايتارۋعا دايىن ەكەنٸن دە ايتىپ وتىر. بٸراق قانداي جاعدايدا?
زەلەنسكيي كازان ايىندا ۋكراينا پارلامەنتٸنە كيەۆتٸن HATO-عa كوسىلۋىن, سونداي-اك رەسەيدٸن بولاشاقتا ۋكرايناعا باسىپ كٸرۋ ەرەكەتٸن بولدىرتپاۋ ٷشٸن قوسىمشا قاۋٸپسٸزدٸك كەپٸلدٸگٸن الۋدى كٶزدەيتٸن ٶزٸنٸڭ “جەڭٸس جوسپارىن” ۇسىنعان بولاتىن.
پۋتين توقتامايدى. ول تەجەگٸشٸ جوق كٶلٸك. 150 ملن حالقىمەن, سولتٷستٸك كورەيا, يرانمەن وداقتاسىپ, مىڭداعان زىمىران, ەسكەر الىپ جەڭٸلٸپ قالسا پۋتينگە سىن عوي. شەگٸنەرگە جولى جوق! ۋكرايناعا باتىس ۋەدە ەتكەن قارۋدى دا ۋاقتىلى جەتكٸزبەدٸ. ولار ٶز كٷشٸمەن كٷرەسٸپ جاتىر. ۋكراينا باتىر حالىق, بٸراز حالقىنان دا ايرىلدى, وبال بولدى. اق سارباز اتا “ۋكراينا ەكٸنشٸ رەت قازاققا كەلەتٸن سوققىنى ٶزٸ قابىلداپ, بٸزدٸ ساقتاپ قالدى” دەپ ەدٸ. ستالين بۇل رۋحى بيٸك ەكٸ حالىقتى قولدان اشتىق جاساپ ەدەيٸ ەلسٸرەتۋ ٷشٸن قىرعانىڭ ەستەن شىعارماۋىمىز كەرەك! سوعىس تەزٸرەك بەيبٸت جولمەن جەنە ۋكراينانىڭ جەڭٸسٸمەن اياقتالسىن دەپ تٸلەيٸك!".
