سوڭعى جاڭالىقتارعا ٷڭٸلەتٸن بولساق, جٷكتٸلٸك كەزٸندە پاراتسەتامول قابىلداۋدىڭ قاۋٸپتەرٸ جٶنٸندەگٸ دونالد ترامپتىڭ مەلٸمدەمەسٸنە بايلانىستى دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى رەسمي مەلٸمدەمە جاسادى. ۇيىم ٶكٸلدەرٸ قازٸرگٸ تاڭدا مۇنداي بايلانىستى دەلەلدەيتٸن ناقتى عىلىمي دەرەكتەر جوق ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسىعان بايلانىستى بٸز استانا قالاسىنىڭ №12 قالالىق ەمحانانىڭ پەدياتر دەرٸگەرٸ پيرمانوۆا گٷلميرا ماحمۋددينقىزىنان سۇحبات الۋدى جٶن كٶردٸك, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
اۋتيزم سپەكترٸنٸڭ بۇزىلىستارى ەلەم بويىنشا شامامەن 62 ميلليون ادامدا كەزدەسەدٸ. دەگەنمەن, ولاردىڭ ناقتى سەبەپتەرٸ ەلٸ انىقتالماعان جەنە مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل بۇزىلىستاردىڭ پايدا بولۋى بٸر ەمەس, بٸرنەشە فاكتوردىڭ ىقپالىنا بايلانىستى بولۋى مٷمكٸن.
سوڭعى جىلدارى جٷرگٸزٸلگەن, ونىڭ ٸشٸندە اۋقىمدى زەرتتەۋلەر, جٷكتٸلٸك كەزٸندە اتسەتامينوفەن (پاراتسەتومول) قابىلداۋ مەن اۋتيزمنٸڭ اراسىندا تٸكەلەي بايلانىس بار ەكەنٸن راستامادى. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى (ددسۇ) جٷكتٸ ەيەلدەرگە دەرٸگەرلەردٸڭ نۇسقاۋلارىن قاتاڭ ساقتاپ, كەز كەلگەن دەرٸ-دەرمەكتٸ تەك ماماننىڭ كەڭەسٸنەن كەيٸن عانا قابىلداۋعا كەڭەس بەرەدٸ.
«سونداي- اق, بالالاردى ۆاكتسيناتسييالاۋ مەن اۋتيزمنٸڭ اراسىندا بايلانىس جوق ەكەنٸن دەلەلدەيتٸن ناقتى جەنە مول عىلىمي دەرەكتەر بار. بۇل جٶنٸندە ەرتٷرلٸ ەلدەردە جٷرگٸزٸلگەن اۋقىمدى ەرٸ ساپالى زەرتتەۋلەردٸڭ نەتيجەسٸندە بٸرجاقتى قورىتىندى جاسالعان. 1999 جىلدان بەرٸ دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنا (ددسۇ) كەڭەس بەرەتٸن تەۋەلسٸز ساراپشىلار ۆاكتسينالاردىڭ, سونىڭ ٸشٸندە تيومەرسال نەمەسە اليۋمينيي قۇرامىنداعى ەكپەلەردٸڭ اۋتيزمگە نەمەسە دامۋداعى باسقا دا اۋىتقۋلارعا سەبەپ بولمايتىنىن بٸرنەشە رەت راستاعان»,- دەلٸنگەن حابارلامادا.
قازٸرگٸ تاڭدا ەر ٷيدٸڭ ٶزدٸك مەديتسينالىق قوبديشاسىندا بار پاراتسەتومول- ەڭ كەڭ تارالعان قىزۋ تٷسٸرگٸش جەنە اۋىرسىنۋ باساتىن دەرٸلەردٸڭ بٸرٸ. سۋىق تييۋ, تۇماۋ, باس نەمەسە تٸس اۋرۋى كەزٸندە كٶپشٸلٸك دەل وسى پرەپاراتتى قولدانۋدى جٶن كٶرەدٸ. الايدا, ونىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى قوعامدا تٷرلٸ سۇراقتار تۋىنداپ جٷر. وسىعان بايلانىستى بٸز استانا قالاسىنىڭ №12 قالالىق ەمحانانىڭ پەدياتر دەرٸگەرٸ پيرمانوۆا گٷلميرا ماحمۋددينقىزىنان پٸكٸر الدىق.
پاراتسەتومول قانشالىقتى قاۋٸپسٸز?
«پاراتسەتامولدى ەرەسەكتەر مەن بالالارعا قولدانۋعا بولادى, بٸراق ەڭ باستىسى- دوزاسىن ساقتاۋ. پاراتسەتامولدىڭ تەۋلٸكتٸك دوزاسى- ەر كەلٸگە 10-15 ميلليگرامم. تەۋلٸگٸنە ەڭ كٶپ دەگەندە 4 رەت بەرۋگە رۇقسات ەتٸلەدٸ. قابىلداۋ ۇزاقتىعى 3 كٷننەن اسپاۋى تيٸس. ەگەر بۇل ۋاقىتتان سوزىلىپ كەتسە, باۋىردىڭ زامقىنداۋى ەكەلۋٸ مٷمكٸن. قىزۋ تٷسٸرەتٸن دەرٸلەردٸڭ ٸشٸندە ەڭ قاۋٸپسٸزٸ- پاراتسەتومول. ونى جٷكتٸ ەيەلدەرگە دە قولدانۋعا بولادى. سوڭعى تەورييالارعا دا سٷيەنەتٸن بولساق, پاراتسەتومولدىڭ اۋتيزمگە ەشقانداي قاتىسى جوق دەپ ويلايمىن»,- دەيدٸ مامان.
جٷكتٸلٸك كەزٸندەگٸ قولدانۋ تۋرالى نە دەيدٸ?
كەيٸنگٸ جىلدارى پاراتسەتامولدىڭ جٷكتٸلٸك كەزٸندەگٸ قولدانىلۋى جايىندا كٶپتەگەن پٸكٸرلەر ايتىلىپ جٷر. الايدا پەدياتر دەرٸگەر گٷلميرا حانىم بۇل جٶنٸندە بىلاي دەيدٸ:
«قازٸرگٸ تاڭدا پاراتسەتامول مەن اۋتيزم نەمەسە ۇرىق دامۋىنا كەرٸ ەسەر تۋرالى ناقتى دەلەلدەنگەن عىلىمي دەرەكتەر جوق. دٷنيەجٷزٸلٸك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مەلٸمەتٸنە سٷيەنسەك, جٷكتٸ ەيەلدەرگە پاراتسەتامولدى تەك دەرٸگەردٸڭ كەڭەسٸمەن جەنە قىسقا مەرزٸمگە قولدانۋعا بولادى»,- دەپ تٷسٸندٸرەدٸ مامان.
كەرٸ ەسەرلەرٸ بار ما?
دەرٸگەردٸڭ ايتۋى بويىنشا, پاراتسەتامولدىڭ كەرٸ ەسەرلەرٸ سيرەك كەزدەسەدٸ, الايدا تولىعىمەن جوق دەۋگە بولمايدى.
«كەيبٸر ادامداردا اللەرگييالىق رەاكتسييالار, تەرٸ بٶرتپەلەرٸ, ٸشتٸڭ ديسكومفورت سەزٸمٸ بايقالۋى مٷمكٸن. ال ەڭ قاۋٸپتٸ جاعداي- بۇل دەرٸنٸڭ باۋىر جاسۋشالارىن زاقىمداۋى. ەسٸرەسە ۇسىنىلعان دوزادان اسىرىپ قابىلداعان جاعدايدا ادام ٶمٸرٸنە قاۋٸپ تٶنۋٸ ىقتيمال. سيرەك, بٸراق ٶتە اۋىر اسقىنۋلار: ستيۆەن-دجونسون سيندرومى, توكسيكالىق ەپيدەرمالدى نەكروليز. بۇل جاعدايلار تەرٸنٸڭ ٸرٸڭدەپ, تٷسۋٸنە, دەنە قىزۋى مەن جالپى ەلسٸزدٸككە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن.
رەي سيندرومى- سيرەك كەزدەسەتٸن, بٸراق ٶمٸرگە قاۋٸپتٸ جاعداي. ەسٸرەسە ۆيرۋستىق ينفەكتسييامەن اۋىرعان بالالارعا پاراتسەتامولدى نەمەسە باسقا دەرٸلەردٸ شامادان تىس بەرۋ كەزٸندە دامۋى مٷمكٸن. بۇل كەزدە ٸشەك پەن باۋىردىڭ زاقىمدانۋى بايقالادى.
قاۋٸپتٸ جاعدايلار:
دوزادان ارتىق قابىلداۋ
الكوگولمەن قاتار قولدانۋ
بٸرنەشە پاراتسەتامول قۇرامدى دەرٸنٸ قاتار ٸشۋ
دەرٸگەر كەڭەسٸنسٸز ۇزاق ۋاقىت پايدالانۋ»,- دەيدٸ مامان.
پاراتسەتامول- قولجەتٸمدٸ ەرٸ تيٸمدٸ دەرٸ, اۋىرسىنۋدى جەڭٸلدەتٸپ, قىزۋدى تٷسٸرۋدە ماڭىزدى رٶل اتقارادى.دەگەنمەن ونى قولدانۋدا ساق بولۋ قاجەت. دوزانى اسىرىپالۋ, الكوگولمەن بٸرگە قابىلداۋ, ۇزاق ۋاقىت پايدالانۋ باۋىرعا زييان كەلتٸرۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان پاراتسەتامولدى تەك نۇسقاۋلىققا ساي جەنە دەرٸگەردٸڭ كەڭەسٸ بويىنشا پايدالانۋ – دەنساۋلىقتىڭ كەپٸلٸ.
