تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ جىل سايىن 10 مىڭنان استام ازاماتتى قۇتقارىپ, 20 مىڭنان استام ادامدى ەۆاكۋاتسييالايدى ەكەن. جىل سايىن 19 قازاندا قاھارمان ماماندىق يەلەرٸ – قۇتقارۋشىلار ٶزدەرٸنٸڭ كەسٸبي مەرەكەلەرٸن اتاپ ٶتەدٸ. مەرەكە كٷنٸ – 19 قازان – كەزدەيسوق تاڭدالعان جوق. 1995 جىلى 19 قازاندا پرەزيدەنتتٸڭ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ قۇرىلىمىن جەتٸلدٸرۋ تۋرالى» جارلىعى شىعىپ, تٶتەنشە جاعدايلار جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميتەت ٸرگە قالادى. سوندىقتان بۇل كٷن ازاماتتىق قورعاۋ جٷيەسٸنٸڭ كەسٸبي مەرەكەسٸ – قۇتقارۋشىلار كٷنٸ بولىپ بەلگٸلەندٸ.
بٷگٸنگٸ تاڭدا قۇتقارۋشىلاردىڭ قاتارىندا ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر, سٷڭگۋٸرلەر, كينولوگتار, دەرٸگەرلەر, پسيحولوگتار جەنە باسقا دا سالا ٶكٸلدەرٸ تٶتەنشە جاعدايعا تاپ بولعان كەز كەلگەن ادامعا بٸرٸنشٸ بولىپ كٶمەك كٶرسەتۋگە دايىن. ولاردىڭ ەرقايسىسىنىڭ جۇمىسى جوعارى كەسٸبيلٸكتٸ, جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ, ادالدىق پەن قاھارماندىقتى تالاپ ەتەدٸ. ادامداردى قۇتقارۋ – قاۋٸپتٸ, بٸراق ابىرويلى مٸندەت.
تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, قازاقستاندا جىل سايىن ورتا ەسەپپەن 16 مىڭ تٶتەنشە جاعداي تٸركەلەدٸ, وتاندىق قۇتقارۋشىلار جىل سايىن تٶتەنشە جاعدايلار ايماقتارىنان 10 مىڭداعان ازاماتتى قۇتقارىپ, 20 مىڭنان استام ادامدى قاۋٸپسٸز ايماققا كٶشٸرەدٸ. تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ شىڭعىس ەرٸنوۆ اتاپ ٶتكەندەي, سوڭعى كەزدەرٸ ەلٸمٸزدە عانا ەمەس, كٶرشٸلەس ەلدەردە دە ورىن العان تٶتەنشە جاعدايلار بٸزدٸڭ جٷيە ٷشٸن ٷلكەن سىناق بولدى. ۆەدومستۆو باسشىسى بٸزدٸڭ قۇتقارۋشىلار گۋمانيتارلىق ميسسييالاردى قامتاماسىز ەتۋ اياسىندا تٷركييا مەن اۋعانستاندا قۇتقارۋ جۇمىستارىن كەسٸبي تٷردە جٷرگٸزگەنٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ.
– كەسٸبي شەبەرلٸگٸ, جيناقتالعان تەجٸريبەسٸ, ەڭ كٷردەلٸ تاپسىرمالاردى ورىنداۋداعى جىلدامدىعى مەن دەلدٸگٸ بويىنشا بٸزدٸڭ قۇتقارۋشىلار ٷزدٸكتەر قاتارىندا بولدى. سوندىقتان, تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ قىزمەتكەرلەرٸ كٷندٸز دە, تٷندە دە كٶمەك قولىن سوزۋعا دايىن جەنە ەر ادامنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن, تٸپتٸ ٶز ٶمٸرٸن قيسا دا كٷرەسەتٸنٸن ازاماتتارىمىز انىق بٸلەدٸ. ٶز بورىشىن ٶتەي وتىرىپ, ٶزگەنٸڭ يگٸلٸگٸ ٷشٸن جانىن قيعان ەرٸپتەستەرٸمٸز تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ ٷزدٸك جاۋىنگەرلەرٸنٸڭ جادىندا جەنە قۇرمەتتٸ ماماندار تٸزٸمٸندە مەڭگٸ ساقتالادى, – دەپ اتاپ ٶتتٸ مينيستر. ولاردىڭ اۋىر دا تەۋەكەلگە تولى قىزمەتٸ, ابىرويلى دا ادال ماڭداي تەرٸ جەنە ٶزدەرٸنە جٷكتەلگەن مٸندەتتەر مەن فۋنكتسييالاردى مٸنسٸز اتقارعانى قالاي ماراپاتتاپ, ماداقتاسا دا قۇنى ٶتەلمەيدٸ.
وسىدان ەكٸ جىل بۇرىن عانا كٶپقاباتتى ٷيلەردٸڭ بٸرٸندەگٸ ٶرتتەن ٷش ادامدى قۇتقارۋ كەزٸندە قازا تاپقان ٶرت سٶندٸرۋشٸ اسقار زابيكۋليننٸڭ ەرلٸگٸ سٶزٸمٸزدٸڭ مىسالى بولا الادى. ونىڭ اتىنا استاناداعى بٸر كٶشەنٸ بەرٸپ, قالاي قۇرمەت تانىتساق تا, بٸز ونىڭ ورنىن تولتىرا المايمىز. ٶرت سٶندٸرۋشٸنٸڭ ەرەن ەڭبەگٸ مەن جارقىن بەينەسٸ ۇرپاق جاتىندا ساقتالا بەرەدٸ. بٷگٸندە ارامىزدا اسقاردىڭ ەرلٸگٸن قايتالاي الاتىن ەرٸپتەستەرٸ مەن باۋىرلارى از ەمەس. مەسەلەن, جاقىندا شىمكەنتتٸك قۇتقارۋشىلار 6 جاسار بالانى امان الىپ قالعان وقۋشىنى ماراپاتتادى. ەردەۋلەت شىڭعىسحان سۋعا باتقان بالانى جاعاعا الىپ شىعىپ, وعان العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتكەن بولاتىن. تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸنٸڭ بۇيرىعىمەن 8-سىنىپ وقۋشىسى «سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامداردى قۇتقارعانى ٷشٸن» مەدالٸمەن ماراپاتتالىپ, زاماناۋي سمارت ساعات ەنشٸلەدٸ. جاس باتىر قۇتقارۋشى بولۋدى, بار ٶمٸرٸن وسىناۋ تەۋەكەلگە تولى قيىن ماماندىققا ارناۋدى ارماندايدى.
– سول كٷنٸ دوسىممەن بٸرگە سۋعا باردىق. بالالار قاسىمىزعا جٷگٸرٸپ كەلٸپ, بٸر بالانىڭ سۋعا باتىپ كەتكەنٸن ايتتى. باسىندا سەنبەي, ەزٸل دەپ ويلاپ, ٶزەنگە جاقىنداپ بارسام, بالانىڭ دەنەسٸ بايقالادى. سودان ونى جاعاعا الىپ شىعىپ, دەمالدىرۋعا تىرىستىق. ٷلكەندەردٸ شاقىرىپ, جەدەل جەردەمگە حابار بەردٸك. مەن, تٸپتٸ ٶزٸمنٸڭ ماراپاتتالاتىنىم تۋرالى ويلامادىم. قۇتقارۋشىلارعا ٶتە ريزامىن. ال بۇل ساعاتتى ەكەمە بەرەتٸن شىعارمىن. ەندٸ مەن قۇتقارۋشى بولعىم كەلەدٸ, – دەدٸ جاس قۇتقارۋشى ەردەۋلەت شىڭعىسحانۇلى.
وقۋشىنىڭ ەكەسٸ شىڭعىسحان بەكتۇرعانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ول سول كٷنٸ جۇمىستا بولعان. الايدا, جولدا جەدەل جەردەم كٶلٸكتەرٸن كٶرگەنٸن جەتكٸزدٸ. «سودان ٷيگە كەلگەنٸمدە, ۇلىم كٸشكەنتاي بالانى قالاي قۇتقارعانىن ايتىپ بەردٸ. بالامنىڭ وسىنداي باتىل قادام جاساعانىنا قاتتى قۋاندىم. مەن وعان كٸشكەنتاي كەزٸنەن جٷزۋدٸ ٷيرەتتٸم, كەيٸن اعاسى ٷيرەتتٸ. بٸز ونى قۇتقارعانى ٷشٸن سىيلىق الادى دەپ كٷتكەن دە جوقپىز», - دەپ اعىنان جارىلدى جاس باتىردىڭ ەكەسٸ.
قۇتقارۋ وپەراتسيياسىنا تاعى بٸر ستۋدەنت جٸگٸت قاتىسقان. ول 9-سىنىپ وقۋشىسى رامازان امانگەلديەۆ بولىپ شىقتى. ونىڭ اناسى اليما مەكەنباەۆا ۇلىمەن ماقتاناتىنىن ايتادى.
– مەنٸڭ ۇلىم 15 جاستا جەنە ول سۋعا كەتكەن بٷلدٸرشٸندٸ قۇتقارىپ قالىپتى, مەن ونىڭ بۇل ٸسٸن ماقتان تۇتامىن. مۇنى ٷيگە كەلگەن سوڭ بٸلدٸم, ول كەزدە مال باعىپ جٷرگەنمٸن. بۇعان دەيٸن ول پوليتسەي بولعىسى كەلگەن, بٸراق بالانىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالعان سوڭ, اقىرى ماماندىعىن تاپقان ەكەن, ەندٸ قۇتقارۋشى بولعىسى كەلەدٸ, – دەيدٸ ول.
بۇل تٶتەنشە وقيعا قالاداعى يگٸلٸك تۇرعىن الابىندا ورنالاسقان بادام ٶزەنٸنٸڭ بويىندا بولعان. بٸر توپ بالامەن بٸرگە ەردەۋلەت پەن رامازان دا سۋعا بارىپ, سول جەردە كٸشكەنتاي بالانىڭ ٶزەنگە باتىپ كەتكەنٸن بايقاعان. جٸگٸتتەر ونى جاعاعا شىعارىپ, العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتەدٸ. بالالاردىڭ شەبەر ەرەكەتٸنٸڭ ارقاسىندا التى جاسار بالا ەسٸن جيىپ, تىنىس الا باستادى. ەرجٷرەك وقۋشىلار مەكتەپ قابىرعاسىنان سوڭ, قۇتقارۋشىلار اكادەميياسىنا تٷسٸپ, ونى ٷزدٸك بٸتٸرسە, سٶزسٸز جۇمىسقا قابىلداناتىنى جايىندا ۋەدە بەرٸلدٸ.
– ەكٸ مەكتەپ وقۋشىسى بالانى قۇتقارىپ, وعان العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸپ, و دٷنيەدەن الىپ قالعان. مەن تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸ مەن تٶتەنشە جاعدايلاردى جويۋ جەكە قۇرامىنىڭ, سونداي-اق تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ باسشىلىعىنىڭ اتىنان شەكسٸز العىسىمدى بٸلدٸرەمٸن. بٸزدە, تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸندە اكادەمييا بار, ولار 11-سىنىپتان كەيٸن سوندا وقۋعا تٷسە الادى, سودان سوڭ بۇل ازاماتتاردىڭ بٸزدٸڭ قاتارىمىزدا قىزمەت ەتۋٸنە تٸلەكتەسپٸز, – شىمكەنت قالاسى تٶتەنشە جاعدايلار باسقارماسىنىڭ باستىعى مادييار جاقسىباەۆ.
بۇدان بٶلەك, تاراز قالاسىندا دا انتىنا ادالدىعى مەن كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸ ٷشٸن پوليتسييا باتىرىن باسشىلارى ماراپاتتادى. قالاداعى شاعىن اۋدانداردىڭ بٸرٸندە كٶپقاباتتى ٷيدەن توسىننان ٶرت شىعادى. كٶرشٸ پودەزدە ورنالاسقان ۋچاسكەلٸك پوليتسييا بٶلٸمشەسٸندە وتىرعان پوليتسييا قىزمەتكەرٸ – ۋچاسكەلٸك ينسپەكتور سەبيت جۇرمۇحامەدوۆ بالانىڭ جىلاعان داۋىسىن ەستٸپ, دەرەۋ كٶمەككە ۇمتىلعان. ول تەز ارادا ٶرت بولىپ جاتقان 5-قاباتقا جٷگٸرٸپ شىعىپ, كٶرشٸلەرٸنەن بالتا سۇراپ, پەتەر ەسٸگٸن سىندىرىپ, جىلاپ تۇرعان 6 جاسار بالانى جالىننىڭ ورتاسىنان الىپ شىققان. سودان كەيٸن دەرەۋ 102-باقىلاۋ بٶلٸمٸنە تەلەفون سوعىپ, بولعان جاعدايدى ايتىپ, جەدەل جەردەم مەن ٶرت سٶندٸرۋشٸلەردٸ شاقىرعان.
ٶرت تەز سٶندٸرٸلدٸ. سەبي مەن ونى قۇتقارۋشى كٶمٸرقىشقىل گازىنان ۋلانۋ دياگنوزىمەن اۋرۋحاناعا جاتىپ تا شىقتى. ال بالانىڭ اناسى سەنييا ٶز ٶمٸرٸن قاتەرگە تٸگٸپ, ۇلىن امان الىپ قالعان ۋچاسكەلٸك ينسپەكتورعا شەكسٸز العىسىن بٸلدٸردٸ. «ەگەر سەبيت بالامنىڭ جىلاعان داۋىسىن ەستٸپ, كٶمەككە كەلمەگەندە, نە بولاتىنىن ەلەستەتۋدٸڭ ٶزٸ قورقىنىشتى. مەن وعان شەكسٸز العىسىمدى بٸلدٸرەمٸن», - دەدٸ ەيەل. پوليتسييا قىزمەتكەرٸ ماراپاتتان گٶرٸ, وسى انانىڭ العىسىنا شەكسٸز ريزا.
الماتى وبلىسىندا «قۋات» شاعىن اۋدانىندا جولاۋشىلار مٸنگەن اۆتوبۋستى اپاتتان قۇتقارىپ قالعان 13 جاستاعى مەكتەپ وقۋشىسىنىڭ ەرەكەتٸ, تٸپتٸ قۇرمەتكە لايىق. اقجول باتىر – بۇل جاسٶسپٸرٸمنٸڭ ەسٸمٸ, ٶزٸ ٷلكەن جول-كٶلٸك وقيعاسىنىڭ الدىن الدى. سول كٷنٸ ول قوعامدىق كٶلٸكتە كەلە جاتىپ, تٶتەنشە جاعدايدىڭ ەرٸكسٸز كۋەگەرٸ بولىپ, 24 ساعاتتىڭ ٸشٸندە بٷكٸل ەلگە تانىمال بولدى. كۋەگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, جٷرگٸزۋشٸ ەسٸنەن تانىپ, ابايسىزدا گاز پەدالٸن باسىپ قالعان. وسى سەتتە اۆتوبۋس قاتتى جىلدامدىقپەن - ساعاتىنا 70-80 شاقىرىممەن قوزعالعان. ارىقتان ٶتكەن قوعامدىق كٶلٸك قوزعالىسىن جالعاستىرىپ, ودان كەيٸن تۇرعىن ٷيلەردٸڭ جانىندا ورنالاسقان گاز قۇبىرىنا سوعىلادى. جٷرگٸزۋشٸ ورنىنا دەر كەزٸندە وتىرىپ ٷلگەرگەن اقجول باتىر تەجەگٸشتٸ باسىپ, بٷكٸل جولاۋشىنىڭ ٶمٸرٸن ساقتاپ قالادى. ال وقۋشى بۇلاي ەرەكەت ەتپەگەندە, اپاتتىڭ سالدارى بۇدان دا اۋىر بولۋى مٷمكٸن ەدٸ.
– مەن وسى ٷيدە تۇرامىن, اپات بولعان جەردٸڭ دەل قاسىندا. اپات بولعان كەزدە, مەن ايالدامادا تۇردىم, قاتتى قورىقتىم. اۆتوبۋس گاز قۇبىرىنا تيٸپ كەتتٸ, جارىلىس بولا ما دەپ زەرەم قالمادى. اۆتوبۋس تٸكەلەي ٷيگە قاراي زىمىراپ بارا جاتتى. قۋانىشىمىزعا قاراي, ول ۋاقىتىندا توقتاپ ٷلگەردٸ. وندا جولاۋشىلار كٶپ بولدى. كٸشكەنتاي بالالار دا بار ەدٸ. بالا اقجول بولماسا, اۆتوبۋس تۇرعىن ٷيلەرگە سوعىلار ەدٸ. وقۋشى تۇرعىنداردى دا, جولاۋشىلاردى دا امان الىپ قالدى, – دەيدٸ توسىن وقيعانىڭ كۋەگەرٸ باعدات تەلٸپوۆا.
اقجول 8-سىنىبىندا وقيتىن مەكتەپ ۇستازدارى مەن بٸلٸم الۋشىلارى ونى ناعىز باتىر رەتٸندە قارسى الدى. بالانىڭ تولىق اتى-جٶنٸ باتىر اقجول بولعاندىقتان, ولار ونى كٶپتەن بەرٸ وسىلاي اتاعان. ەندٸ بۇل ەرەكشە تەگٸ عانا ەمەس, سونىمەن قاتار لايىقتى لاقاپ اتىنا اينالدى. ۇستازداردىڭ پايىمداۋىنشا, اقجولدىڭ فاميليياسى ونىڭ ابىرويىن اسقاقتاتار ەرەكەتتٸ جاساۋى ىقپال ەتتٸ. سالتاناتتى جاعدايدا وقۋشى مەكتەپ پەن جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمشٸلٸك اتىنان ماراپاتتالىپ, قۇربىلارى وعان دۋ قول شاپالاقپەن قۇرمەت كٶرسەتتٸ.
«باسىندا بەرٸ جاقسى بولاتىن. ەشقانداي وقىس جاعداي بەلگٸلەرٸ بولعان جوق. بٸر كەزدە اۆتوبۋس كەنەتتەن باعىتىن ٶزگەرتتٸ. قوعامدىق كٶلٸكتە جيىرماعا جۋىق جولاۋشى وتىرعان. كٶبٸسٸ سالوننان سەكٸرٸپ شىعا باستادى. كٸشكەنتاي بالالار قورقىپ ايقايلاپ جاتىر. جٷرگٸزۋشٸنٸڭ ەسٸنەن تانىپ قالعانىن كٶرٸپ, وعان قاراي جٷگٸردٸم. ماعان كٶلٸك جٷرگٸزۋدٸ ەكەم ٷيرەتكەن, مەن نە ٸستەۋ كەرەكتٸگٸن تەز تٷسٸندٸم. جٷرگٸزۋشٸنٸڭ اياعىن گاز پەدالىنان شىعارىپ, تەجەگٸشتٸ باسىپ, ەسٸكتٸ اشتىم, بارلىعىن سىرتقا شىعارۋعا اسىقتىم», - دەيدٸ اقجول باتىر.
جٷرگٸزۋشٸ سول سەتتە ينسۋلت العان بولىپ شىقتى. ول ٸلە اۋداندىق ورتالىق اۋرۋحاناسىندا ەم الدى. جالپى, ينسۋلتتان ساۋىعۋ - قيىن پروتسەسس جەنە قازٸر دەرٸگەرلەر جٷرگٸزۋشٸنٸڭ قاشان تولىق ساۋىعىپ كەتەتٸنٸن ناقتى ايتا المايدى.
تاعى بٸر ەرەكشە وقيعانى اتاپ ٶتسەك, جاقىندا اقمولا وبلىسىنىڭ قۇتقارۋشىلارى 14 جاستاعى جاسٶسپٸرٸمدٸ قايتىس بولعاننان كەيٸن مەدالمەن ماراپاتتادى. ٶڭٸردەگٸ تٶتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتٸنٸڭ باستىعى نۇرلان اتىعاەۆ ۆلاديمير گرينبەرگتٸڭ جاقىندارىنا «سۋعا باتقانداردى قۇتقارعانى ٷشٸن» مەدالٸن تابىستادى. 29 شٸلدەدە قاھارمان ۇل وتباسىمەن قورعالجىن اۋدانىنداعى نۇرا ٶزەنٸنٸڭ جاعاسىندا دەمالىپ جٷرگەن. جاس باتىر 12 جاسار بالانىڭ سۋعا باتا باستاعانىن بايقاپ قالىپ, ەش ابدىراماي جەنە ۋاقىت سوزباي وعان كٶمەككە ۇمتىلادى. بۇل كەزدە ەرەسەكتەر دە جٷگٸرٸپ كەلگەن, سودان كەيٸن بالانىڭ ەكەسٸ ونى سۋدان شىعارىپ الدى.
– ٶز ٶمٸرٸنٸڭ قۇنىن ويلاماي, ۆلاديمير گرينبەرگ سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامدى قۇتقارماق بولدى. ٶكٸنٸشكە قاراي, ول ٶز كٷشٸن ەسەپتەمەي, سۋعا ٶزٸ باتىپ كەتتٸ, ٶيتكەنٸ بۇل جەردە سۋ قۇيىندىسى بار ەدٸ. وعان ەشكٸم كٶمەكتەسە المادى, – دەپ جازادى تجد باسپاسٶز قىزمەتٸ. ادام ٶمٸرٸن ساقتاپ قالۋعا بايلانىستى تٶتەنشە جاعدايدا كٶرسەتكەن ەرلٸگٸ مەن جانقييارلىعى ٷشٸن مەدال بالانىڭ تۋىستارىنا تاپسىرىلعان. نۇرلان اتىعاەۆ بالانىڭ اتا-اناسىنا كٶڭٸل ايتتى.
بۇل سالادى وسى سەكٸلدٸ ەرلٸك پەن جانقييارلىققا تولى وقيعالار بارشىلىق. قۇتقارۋشىلاردىڭ ٶمٸرٸنٸڭ ەربٸر سەتٸ تەۋەكەل مەن توسىن وقيعالارعا تولى. ەڭ باستىسى, ولار ادام ٶمٸرٸن اجالدان اراشالاپ قالۋدا ايانىپ قالمايدى. بٸز دە ولارعا قۇرمەتٸمٸزدٸ ايامايىق.
