«وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىقتى قىلمىس ساناتىنا جاتقىزۋ مەسەلەسٸ قوعامدا كٶپتەن بەرٸ تالقىلانىپ جٷر. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى بۇل ۇسىنىستىڭ دۇرىس ەكەنٸنە كٷمەنمەن قارايدى.
سەبەبٸ مۇنداي تۇرمىستىق جاعدايلاردى انىقتاۋ وڭاي ەمەس, ياعني وسىنداي وقيعالاردى تەرگەپ-تەكسەرۋ قيىنعا سوعادى. بۇل سٶزدٸڭ دە جانى بار. بٸراق, قالاي دەسەك تە, وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىققا كٶز جۇما قاراۋعا بولمايدى» دەپ اتاپ ٶتتٸ مەملەكەت باسشىسى.
Dalanews.kz-كە پٸكٸر بٸلدٸرگەن زاڭگەر گٷلميرا بايىركەنوۆا ايتۋىنشا, توقاەۆتىڭ تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايىنا ەرەكشە توقتالۋى بٸزدٸڭ قوعامدا ادام ٶمٸرٸنٸڭ قانشالىقتى ماڭىزعا يە ەكەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
«يە, جاسىراتىنى جوق سوڭعى كەزدەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸ نەمەسە باق ارقىلى ەلٸمٸزدٸڭ ەر تٷكپٸرٸندە تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ ورىن الىپ جاتقانىن كٶرٸپ كەلەمٸز. كٷن ٶتكەن سايىن مۇنداي كەلەڭسٸز جاعدايلار ازايماي وتىر. ەندٸ ەرتٷرلٸ سەبەپتٸ قاراستىرۋعا بولادى.
بٸراق باس بوستاندىعىنان ايىرىپ, قاتاڭ جازا قولدانۋعا اسىقپاعانىمىز ابزال. ٶيتكەنٸ وتباسىندا جاپا شەگٸپ, ەر تٷرلٸ دەنە جاراقاتىن العان ەيەل ادام قۇزىرلى ورگاندارعا ارىز جازعاننان كەيٸن, كٷيەۋٸن زاڭعا تارتىپ, ايىپپۇل تٶلەۋگە مەجبٷر بولادى.
ال سول وتباسىنىڭ ماتەريالدىق جاعدايى تٶمەن بولعاندىقتان, ال ايىپپۇل جانۇيانىڭ بيۋدجەتٸنە ەسەر ەتەتٸندٸكتەن, جارى ارىزىن قايتارىپ الىپ جاتقان جاعدايلاردى كەزدەستٸرۋگە بولادى. سوندىقتان دا بٸردەن جازاعا تارتۋعا ەمەس, قوعام بولىپ وتباسىلىق ينستيتۋتتى قالىپتاستىرۋعا, وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ناسيحاتتاۋعا باسىمدىق بەرۋٸمٸز كەرەك.
قاسىم-جومارت كەمەلۇلى ايتقانداي, وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىققا كٶز جۇما قاراۋعا بولمايدى», – دەدٸ گٷلميرا حانىم.
يە, وتباسىندا ويران سالاتىندار جازاعا تارتىلماسا, ولار ودان بەتەر باسىنىپ كەتەدٸ دەگەن پرەزيدەنت سٶزٸنٸڭ جانى بار.
«ال جاپا شەككەندەر مٷلدەم قورعاۋسىز قالادى. مۇنداي ەرەكەتتەر ٷشٸن جازانى كٷشەيتەتٸن كەز كەلدٸ دەپ سانايمىن. زارداپ شەككەن جاندار ەلدٸڭ سٶزٸنەن نەمەسە بٸرەۋدٸڭ قىسىم جاساۋىنان قورىقپاۋى قاجەت. سوندىقتان, پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸ ولارمەن ٶتە مۇقييات جۇمىس جٷرگٸزٸپ, تيٸستٸ شارالاردى قولدانۋى كەرەك», – دەپ اتاپ ٶتكەن ەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
ٸٸم دەرەكتەرٸنە سەيكەس, COVID-19 پاندەميياسى كەزەڭٸندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق قىلمىستار 21% -عا ٶسكەن.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى دينا ايكەنوۆا 2020 جىلى جٷرگٸزگەن زەرتتەۋٸندە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق اجىراسۋدىڭ نەگٸزگٸ 5 سەبەبٸنە كٸرەدٸ دەپ اتاپ ٶتتٸ.
«باق پەن ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە كەڭٸنەن جارييا ەتۋدٸڭ ارقاسىندا ازاماتتار ەلدەگٸ وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق جاعدايلارى تۋرالى جاقسى حاباردار بولا باستادى.
ازاماتتاردىڭ مۇنداي قىلمىستاردى اۋىر قابىلداپ, ەسٸرەسە جاس بالالارعا قاتىستى ەرەكەتتەرٸ, قوعامدا سىنالۋدا. ايتا كەتۋ كەرەك, كٶبٸنەسە اگرەسسورلار جازاسىز قالۋدا. قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋٸنە سەيكەس رەسپوندەنتتەردٸڭ 51,2%-ى ٷيدەگٸ زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارى تۋىستارى مەن اينالاسىنداعىلاردى سوتتاۋدان قورقۋ سەبەبٸنەن جيٸ تاتۋلاسۋعا بارادى. 43,8%-ى جازالاۋ شارالارىنىڭ تيٸمسٸزدٸگٸ, ال 39,4%-ى قۇقىق بۇزۋشىدان قورقۋ دەپ سانالادى.
مەملەكەت باسشىسى ٶز جولداۋىندا جاعدايعا كٶز جۇما قاراۋعا بولمايتىنىن اتاپ ٶتتٸ. وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتان زارداپ شەككەندەر اگرەسسوردان دا, ەڭ باستىسى, قوعامدى ايىپتاۋدان نەمەسە بٸرەۋدٸڭ تاراپىنان قىسىمنان قورقادى.
ەڭ جامانى, بۇل ولاردى قورعاۋى كەرەك پوليتسييا قىزمەتكەرلەرٸنەن شىققان كەزدە. كٷشتٸك ورگانداردىڭ قۇربان بولعاندارعا دەگەن ىقىلاسى, وسى ەرەكەتتەر ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ قاتاڭداتۋ جەنە قوعام اراسىنداعى زورلىق- زومبىلىقتى «قالىپقا كەلتٸرۋگە» قارسى ٸس-قيمىل-وتباسى-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىن قورعاۋداعى باستى مٸندەت جەنە قوعامداعى جاڭا قۇندىلىقتار بولۋى تيٸس», – دەپ اتاپ ٶتتٸ دينا حانىم.
«وتان-وتباسىنان باستالادى» دەسەك, جانۇياداعى بەرەكە-بٸرلٸك ەلٸمٸزدەگٸ تىنىشتىقتىڭ ۇيىتقىسى بولماق.
قۋانىش راحمەتوللاۇلى
