اپاتتىلىق دەڭگەيٸن 20%-عا جەنە ەنەرگەتيكالىق جەنە كوممۋنالدىق اكتيۆتەردٸڭ توزۋىن ەل بويىنشا 40%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋگە ارنالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەنەرگەتيكالىق جەنە كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسىن ەزٸرلەۋ شەڭبەرٸندە وتاندىق ەلەكتر تەحنيكالىق جابدىقتاردى ٶندٸرۋشٸلەر مەن ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ساراپشىلاردىڭ قاتىسۋىمەن ارنايى دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتتٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ٸس-شارادا جوبانى سەتتٸ جٷزەگە اسىرۋداعى جەرگٸلٸكتٸ تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ شەشۋشٸ رٶلٸ, سونداي-اق ولاردىڭ بەلسەندٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن قاجەتتٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى جايلى تالقىلاندى. ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸ باقىتجان يلياس ٶز سٶزٸندە اتاپ ٶتكەندەي, ەلەكتر جەلٸلەرٸن جاڭعىرتۋ قازاقستاندى تۇراقتى ەنەرگييامەن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدى قادامى بولىپ تابىلادى.
«قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ قۇرال-جابدىقتاردىڭ نەگٸزگٸ تاسىمالداۋشىسىنا اينالۋى ماڭىزدى. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەت ۇزاق مەرزٸمدٸ كەلٸسٸم-شارتتار جاساسۋ جەنە ٶز جەرٸمٸزدە شىعارىلعان جابدىقتاردى ساتىپ الۋ سىندى مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن ەنگٸزۋدٸ جالعاستىرۋدا.
ٷكٸمەت قابىلداعان شارالاردىڭ ارقاسىندا بيىل بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ ايتارلىقتاي ٶسۋٸنە مٷمكٸندٸك تۋدى. قازاقستاندا اعىمداعى جىلدىڭ 9 ايىندا ورتا ەسەپپەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋ كٶلەمٸ 21,2 ترلن جەتتٸ. بيىلعى جىلدىڭ 11 ايىندا وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرمەن جاسالعان ۇزاق مەرزٸمدٸ كەلٸسٸمشارتتاردىڭ كٶلەمٸ 34 پايىزعا ارتىپ, 372 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى», - دەدٸ باقىتجان يلياس.
بۇل رەتتە, ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, قولداۋ كٶرسەتٸلٸپ جاتقان وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر جۇمىس ورىندارىن قۇرۋىن, ەلەۋمەتتٸك جەنە ەكولوگييالىق مەسەلەلەرگە جاۋاپتى بولۋىن, لوكاليزاتسييالاۋدى ارتتىرۋىن, الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋٸن جەنە عزتكج- نى دامىتۋىن تالاپ ەتەدٸ.
ٶز كەزەگٸندە, «Steppa Development Fund» جوباسىنىڭ جەتەكشٸسٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ اكسەلەراتسييا توبىنىڭ كەڭەسشٸسٸ دياس سەرٸكوۆ ٶز بايانداماسىندا 2023 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن سالىستىرعاندا قولداۋ شارالارىنىڭ وڭ ديناميكاسى تۋرالى مەلٸمدەدٸ.
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى ساتىپ الۋلارداعى وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋ ٷلەسٸ 13 پايىزدى نەمەسە 2,3 ملرد. عانا جەتكەن.
«ينفراقۇرىلىمدىق جەنە يننوۆاتسييالىق دامۋعا جەردەمدەسۋ قاۋىمداستىعى» زاڭدى
تۇلعالار بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى ۇلىقبەك سۇلتان دٶڭگەلەك ٷستەلگە قاتىسۋشىلاردى
ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ قارجى قۇرالدارىمەن تانىستىرىپ, لوكاليزاتسييانى دامىتۋ تۋرالى ايتىپ, وسى سالاداعى نەگٸزگٸ قىزمەت كٶرسەتۋشٸلەرمەن تانىستىردى. ايتا كەتۋ كەرەك, بٷگٸندە قازاقستاندا جەرگٸلٸكتٸ ەنەرگەتيكالىق قۇرال-جابدىقتاردى ٶندٸرۋدٸڭ بٸرقاتار تابىستى ٷلگٸلەرٸ بار. وسىنداي كەسٸپورىنداردىڭ قاتارىندا 65 جىلدان اسقان كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى, ورتالىق ازيياداعى جوعارى قۋاتتى ترانسفورماتورلار مەن رەاكتورلاردى شىعاراتىن ەڭ ٸرٸ «Asia Trafo» زاۋىتى, استانا ەلەكتروتەحنيكالىق زاۋىتى, وتاندىق ساناۋىشتارىن جاسايتىن «Saiman» كەسٸپورنى, پەتروپاۆل ماشينا جاساۋ زاۋىتى, ت.ب. ٶنەركەسٸپتەر بار.
قازاقستاننىڭ ەلەكتر ماشينا جاساۋ قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى عالىم بۋلاتوۆ وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ جابدىقتارىن پايدالانۋ ەلدٸڭ ەنەرگەتيكالىق تەۋەلسٸزدٸگٸ مەن قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ كەپٸلٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. بۇعان تٷرتكٸ بولعان جاعداي, يمپورتقا قاراعاندا وتاندىق جابدىق بٸرٸنشٸ كەزەكتە قاۋٸپسٸزدٸك تالاپتارىنا ساي جەنە وتاندىق ينفراقۇرىلىمعا ارنالعان.
سپيكەر تۇتىنۋشىلار مەن ٶندٸرۋشٸلەر اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ قازاقستاندىق
يۋريسديكتسييادا بولاتىنى ٷلكەن مەرتەبە ەكەنٸن ايتتى.
دٶڭگەلەك ٷستەلگە قاتىسۋشىلار ەلەكتر جەلٸلەرٸن جاڭعىرتۋدا وتاندىق تەحنيكا مەن
تەحنولوگييالاردى قولدانۋدىڭ باسقا دا ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ:
ەكونوميكالىق دامۋ: جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا,
وتاندىق كومپانييالاردان تٷسەتٸن سالىقتى ارتتىرۋعا جەنە ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىن
ىنتالاندىرۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
تۇراقتى دامۋ: ٶندٸرٸستٸ لوكاليزاتسييالاۋ يمپورتقا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتادى, ەنەرگەتيكالىق جەنە ەكونوميكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ نىعايتادى.
ساپا جەنە قولجەتٸمدٸلٸك: جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالاردىڭ ەلٸمٸزدٸڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸنە
بەيٸمدەلگەن سەنٸمدٸ جەنە ساپالى ٶنٸمدٸ ۇسىنا وتىرىپ, ۇلتتىق جوبانىڭ سۇرانىسىنا كٶپ كٷتتٸرمەي جاۋاپ بەرۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولادى.
وسىعان بايلانىستى ساراپشىلار مەن ٶندٸرۋشٸلەر مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىن كٷشەيتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ, مىسالى:
لوكاليزاتسييالاۋ ٷلەسٸ جوعارى قازاقستاندا بار جابدىقتاردى ٶندٸرۋگە مەملەكەتتٸك
تەندەرلەرگە قاتىسۋعا پرەفەرەنتسييالار;
ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ ٷشٸن وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردەن
جابدىقتى ساتىپ الۋ ٷشٸن «يدف» اق ارقىلى ليزينگتٸك قارجىلاندىرۋدى قامتاماسىز ەتۋ;
«قازاقستاننىڭ دامۋ بانكٸ» اق جەنە «دامۋ» كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ قورى» اق قۇرالدارىن قارجىلاندىرۋ كەزٸندە ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپتٸ قولداۋعا قاراجات تاپشىلىعىن جويۋ, ەر سالا ٷشٸن قولداۋ قۇرالدارىن قارجىلاندىرۋعا جەكە ليميتتەردٸ بەرۋ;
ەنەرگەتيكالىق جەنە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ مەردٸگەرلەرٸن مٷمكٸندٸگٸنشە وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردەن جابدىقتارىن ساتىپ الۋعا جەنە مۇنداي تالاپتى ورىنداماعانى ٷشٸن تيٸستٸ جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ بەلگٸلەۋگە زاڭنامالىق تۇرعىدان مٸندەتتەۋ;
قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ كەزٸندە تاپسىرىس بەرۋشٸلەردٸ,
سونداي-اق شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ جابدىقتارىن
پايدالانۋعا زاڭنامالىق تۇرعىدان ىنتالاندىرۋ;
وففتەيك كەلٸسٸم-شارتتارى, ٶندٸرٸستٸ سۋبسيدييالاۋ جەنە سالىق جەڭٸلدٸكتەرٸ ارقىلى قولداۋ;
عىلىمي ەزٸرلەمەلەردٸ قارجىلاندىرۋ جەنە يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋ;
سالادا ستارتاپتاردى قولداۋ ٷشٸن پرەفەرەنتسييالىق جاعدايلار جاساۋ;
جاڭعىرتىلاتىن ەنەرگييا كٶزدەرٸنە ارنالعان يمپورتتىق جابدىقتى جەتكٸزۋشٸلەر ٷشٸن قوسىلاتىن قۇن سالىعىن جويۋ بويىنشا جەڭٸلدٸكتەر مەن ەرەجەلەردٸ الىپ تاستاۋ.
شاراعا حالىقارالىق كومپانييالاردىڭ ٶكٸلدەرٸ دە قاتىسىپ, وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە قولداۋ كٶرسەتۋ تەجٸريبەسٸمەن بٶلٸستٸ. وسىلايشا, MRC Türkiye تٷرٸك كومپانيياسىنىڭ ٶكٸلٸ مەحمەت كودجاوگلۋ وتاندىق قازاقستاندىق ٶنٸمدٸ ساتىپ الۋ ٷلەسٸ 80%-عا جەتەتٸن شەتەلدٸك ينۆەستورلاردى كورپوراتيۆتٸ تابىس سالىعىنان بوساتۋدى ۇسىندى.
ەلدە تٸكەلەي ٶندٸرٸسٸ بار وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەردٸ تارتا وتىرىپ, ەلەكتر جەلٸلەرٸن مودەرنيزاتسييالاۋ اپاتتار دەڭگەيٸن تٶمەندەتۋ, لوگيستيكالىق شىعىنداردى ايتارلىقتاي تٶمەندەتۋ تۇرعىسىنان ازاماتتاردىڭ ٶمٸرٸنە وڭ ەسەر ەتەدٸ. بۇل ٶنٸمدەردٸ قولجەتٸمدٸ ەتەدٸ, سونىمەن قاتار جەدەل قىزمەت كٶرسەتۋدٸ قامتاماسىز ەتەدٸ. بٷكٸل ەل بويىنشا نىسانداردىڭ ارتىقشىلىقتارى ەكولوگييالىق تۇراقتىلىقتى دا قامتيدى: جەرگٸلٸكتٸ ٶندٸرٸس كٶمٸرتەگٸ ٸزٸن ازايتۋعا كٶمەكتەسەدٸ.
مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەدٸل جاڭبىرشيننٸڭ ايتۋىنشا, نارىقتى قورعاۋ (پروتەكتسيونيزم) تاقىرىبى ستراتەگييالىق ماڭىزدى بولعاندىقتان, بٷگٸندە كەز كەلگەن ەل ٷشٸن ٶزەكتٸ.
بۇل ەلەمدٸك تەجٸريبە جەنە قولداۋ شارالارىن, ونىڭ ٸشٸندە جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ قاراجاتىن پايدالانۋعا كەشەندٸ كٶزقاراستى تالاپ ەتەدٸ.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, «ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى سالاسىنداعى وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى» تاقىرىبىنداعى دٶڭگەلەك ٷستەلدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن قازاقستاننىڭ ەلەكتر ماشينالارىن جاساۋشىلار قاۋىمداستىعى مەن ينۆەستيتسييالاردى ىنتالاندىرۋ جەنە ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاۋىمداستىعى ۇيىمداستىردى. ٸس-شاراعا قر ەنەرگەتيكا ۆيتسە-مينيسترٸ باقىتجان يلياس, پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى ەدٸل جاڭبىرشين, پارلامەنت مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى, «اق جول» قدپ تٶراعاسى ازات پەرۋاشەۆ, «Alageum Electric» كومپانييالار توبىنىڭ ديرەكتورلار كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى ەركەبۇلان ٸليياسوۆ, «اەتز» باس ديرەكتورى اسقار سىزدىقوۆ, «Steppa Development Fund» جوبا مەنەدجەرٸ, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸنٸڭ اكسەلەراتسييا توبىنىڭ كەڭەسشٸسٸ دياس سەرٸكوۆ, سالالىق قاۋىمداستىقتاردىڭ جەتەكشٸلەرٸ مەن مٷشەلەرٸ, ترانسفورماتورلاردى, كابەل ٶنٸمدەرٸن, قۇرال-سايمانداردى, قوسالقى ستانتسييالاردى جەنە شكاف ٶنٸمدەرٸن شىعاراتىن وتاندىق ٶندٸرۋشٸلەر, حالىقارالىق ساراپشىلار مەن عىلىمي قاۋىمداستىقتىڭ مٷشەلەرٸ بولىپ قاتىستى.
