"قازاق جەرٸ كٸمگە تيەسٸلٸ?" دەگەن تاقىرىپتا ٶتكەن تٸكەلەي ەفيردە مۇحامەدجانوۆ ورىس دەپۋتاتىنىڭ بٸرقاتار ارگۋمەنتٸن جوققا شىعارىپ, ونىڭ ارانداتۋى مەن ايىپتاۋىنا تٶتەپ بەردٸ.
ايتا كەتەلٸك اتىشۋلى فەدوروۆ بۇعان دەيٸن "رەسەي ۇلانعايىر تەرريتورييانى قازاقستانعا سىيعا تارتا سالدى" دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرگەن. قازاقستاننىڭ اتالعان اۋماقتى رەسەيدەن جالعا الىپ وتىرعانىن, كٷندەردٸڭ-كٷنٸ بۇل تەرريتورييانى كرەملگە قايتارۋى كەرەكتٸگٸن ايتقان.
سونىڭ الدىندا تاعى بٸر دۋما دەپۋتاتى ۆياچەسلاۆا نيكونوۆ "قازاقستاننىڭ تەرٸسكەي ٶڭٸرٸ رەسەيگە تيەسٸلٸ" دەپ مەلٸمدەگەن.
"قازاقستان دەگەن مەملەكەت جەر بەتٸندە بولعان ەمەس. سولتٷستٸك قازاقستان يەن جاتتى. قازاقتار ەرٸ كەتسە وڭتٷستٸكتٸ مەكەندەدٸ. رەسەي ٶز تاراپىنان مۇنشاما كٶلەمدەگٸ تەرريتورييانى قازاقستانعا سىيعا بەرە سالدى", – دەگەن ەدٸ ول.
رەسەي دەپۋتاتتارىنىڭ مەلٸمدەمەسٸ قازاقتاردىڭ اشۋ-ىزاسىنا تيٸپ, ەلدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەسكەۋگە نوتا جولداعان.
تٸكەلەي ەفيردە ٶتكەن دەباتتا قازاق پودپولكوۆنيگٸ فەدوروۆقا قارىمتا قايتارىپ, رەسەيگە ٶتٸپ كەتكەن قازاق جەرٸ تۋرالى سٶز قوزعادى.
"سٸزدەردە ورىنبور, ومبى, تٷمەن, استراحان, تومبى سەكٸلدٸ قالالار بار. بۇعان التاي ايماعى, ورال اتىرابىن قوسىڭىز. وسى ارادا سٸزگە ۇنامايتىن شىندىقتى ايتايىن. مۇنىڭ بەرٸ بٸر ۋاقىتتا قازاق حالقىنىڭ قاراماعىندا بولدى, قازاق حالقىنا تيەسٸلٸ ەدٸ.
بٸز بۇل مەسەلەنٸ اشىق كٶتەرگٸمٸز جوق. پرەزيدەنتٸمٸز حالىققا باسۋ ايتىپ, اتالعان تاقىرىپتى تالقىلاماۋدى سۇراعاننان كەيٸن جىلى جابا سالدىق.
قازاقcتاندا ورىستىڭ جەرٸ جوق! رەسەي بٸزگە ەشتەڭەنٸ سىيعا تارتقان ەمەس, كەرٸسٸنشە كسرو قۇلاعاننان كەيٸن تاريحي تۇرعىدان قازاقستانعا تيەسٸلٸ ۇلانعايىر اۋماق رەسەيدٸڭ قۇرامىنا ٶتٸپ كەتتٸ.
كٸم-كٸمگە سىي جاساعانىن مىنا بٸز جاقسى بٸلەمٸز...", – دەدٸ مۇرات مۇحامەدجانوۆ.
بۇدان بٶلەك ول رەسەيدٸڭ قۇلاعان يمپەرييانىڭ جالعىز مۇراگەرٸ ەمەسٸن, بۇعان كسرو قۇرامىندا بولعان باسقا دا مەملەكەتتەردٸڭ زاڭدى قۇقىعى بارىن ايتتى.
فەدوروۆ بۇعان دەيٸن: "ەگەر قازاقستان كسرو-دان شىعاتىنىن حابارلاعان بولسا جەنە وسى وداققا ۇقساس ۇيىمعا كٸرۋدەن ٷزٸلدٸ-كەسٸلدٸ باس تارتسا, ەندەشە كسرو مٷشەلٸگٸنٸڭ شارتىنا ساي ولار بۇل تەرريتورييانى قايتارىپ بەرۋگە تيٸس, مۇنداي زاڭعا قازاقستان دەپۋتاتتارى قول قويعان" – دەپ مەلٸمدەگەن-تۇعىن.
قازاق پودپولكوۆنيگٸ دۋما دەپۋتاتىنىڭ بۇل ارگۋمەنتٸن دە ٸسكە العىسىز ەتتٸ.
"كسرو قۇرامىنان العاشقى بولىپ شىققان ٶزدەرٸڭٸز ەمەس پە? مۇنى قالاي ۇمىتتىڭىزدار? كسرو-دان العاشقى بولىپ شىعىپ, وداقپەن بٸرجولاتا ات-قۇيرىعىن ٷزٸسكەن رەسەيدٸڭ ٶزٸ ەدٸ.
ال بٸز تەۋەلسٸزدٸك العانىمىزدى 1991 جىلدىڭ جەلتوقسانىنا دەيٸن سوزىپ, ەزەر جارييالادىق. دەمەك قازاقستان وداق اياسىنداعى بارلىق تالاپتار مەن كەلٸسٸمدەردٸ مٷلتٷكسٸز ورىندادى. رەسەي مۇنىڭ بەرٸنەن اتتاپ ٶتتٸپ 1990 جىلدىڭ 12 ماۋسىمىندا ەگەمەندٸگٸن جارييالاپ جٸبەردٸ.
بۇدان كەيٸن بٸزدٸ قاي بەتٸڭٸزبەن سٶگٸپ وتىرسىز? ٶزدەرٸڭٸز كٸنەلٸ بولا تۇرا, كەمشٸلٸكتٸ بٸزدەن ٸزدەگەنٸڭٸز قالاي?", – دەدٸ قازاق پودپولكوۆنيگٸ.
ارتىنشا فەدوروۆتىڭ اۋعان جەرٸندە سوعىسقان سارباز ەكەنٸن ەسكە سالىپ, وتان ٷشٸن وتقا تٷسە الماعان دەپۋتاتتى تٷيرەپ ٶتتٸ.
"ٶزٸڭٸز بٸلدەي پولكوۆنيك ەكەنسٸز. اۋعانستانداعى سوعىسقا قاتىسىپ, كسرو-عا ادال قىزمەت ەتۋگە انت ەتٸپسٸز. ەگەر شىن باتىر بولساڭىز, سول سوعىستا كٶزسٸز ەرلٸك جاساپ, جان تاپسىرۋىڭىز كەرەك ەدٸ. وتان ٷشٸن قان كەشٸپ, سٷيەگٸڭٸز اۋعان جەرٸندە قالۋعا تيٸس ەدٸ. ەزٸر الدىمدا وتىرسىز. سوعان قاراعاندا وتانىڭىزعا دەگەن ماحابباتىڭىز الدامشى سەكٸلدٸ. قولىڭىزدان كەلەرٸ ارانداتۋ عانا, ادامداردى اداستىرىپ, ارازداستىرۋدى عانا بٸلەسٸز", – دەدٸ قازاق ەسكەريٸ.
ول قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸكتٸ وڭايشىلىقپەن بەرمەسٸن, وسىناۋ قاستەرلٸ قۇندىلىقتى قاسىق قانى قالعانشا قورعايتىنىن ايتتى. سٶي دەگەن مۇحامەدجانوۆ رەسەي دەپۋتاتىنىڭ نازارىن قازاقستاننىڭ تۋ سىرتىندا تۇرعان تٷركٸ ەلەمٸنە اۋداردى.
"تٷركٸ ەلەمٸ تۇرعاندا قازاقستان جاۋعا الدىرمايدى. تٷرٸك باۋىرلار ەلٸمٸزگە كەز-كەلگەن ۋاقىتتا قول ۇشىن سوزۋعا ەزٸر. ەرتەڭ سوعىس تۇتانسا قازاقستان سوقا باسى سوپايىپ جالعىز قالادى دەپ ويلاماڭىز.
كسرو? قىزىل يمپەرييا كەلمەسكە كەتتٸ. مۇنداي مەملەكەتتٸڭ جۇرناعى دا جوق جەنە بولمايدى دا. تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن جان پيدا!
قازاقستان ەشكٸمگە سوقتىقپاي, جەي جاتقان ەل. بٸز ەلدٸ ەلگە ايداپ سالمايمىز, كەرٸسٸنشە مىنا ەلەمدە بەيبٸتشٸلٸك ورناتۋعا اتسالىسامىز. بٸرەۋدٸڭ جەرٸن يەمدەنٸپ العىسى كەلەتٸن ارام پيعىلىمىز جوق. دوسقا ادال, دۇشپانعا قاتالمىز.
وسى كٷنگە دەيٸن رەسەيدٸ وداقتاسىمىز دەپ ويلاپ كەلدٸك. سٸز سەكٸلدٸ ورتاعاسىرلاردىڭ ٶلشەمٸمەن ويلايتىن ساياساتكەرلەر وداقتاسىمىزعا قاتىستى كٶزقاراسىمىزدى تٷبەگەيلٸ ٶزگەرتتٸ", – دەدٸ قازاق ەسكەريٸ.
دەبات بارىسىندا مۇحامەدجانوۆ قازاقستانعا پانا بولار تٷركٸ ەلدەرٸن بٸرنەشە رەت مىسالعا كەلدٸردٸ.
"قازاقستانداعى حالىق سانى 18 ملن-عا جەتەقابىل. يە, الاقانداي عانا ەلمٸز. الايدا ارتىمىزدا تٷرٸك ەلەمٸ بار. مۇسىلمان باۋىرلار بار. اۋزىنا كەلگەندٸ كٶكيتٸن كەيبٸر رەسەيلٸك شەنەۋنٸكتەردٸڭ استىرتىن جوسپارىن كٷل-تالقان ەتەتٸن كٷشكە يەمٸز", – دەدٸ قازاق پودپولكوۆنيگٸ.
...
ارتىنشا رەسەي دەپۋتاتىمەن ٶتكەن دەباتقا قاتىستى ازاتتىق رۋحىنا سۇحبات بەرگەن مۇحامەدجانوۆ فەدوروۆتٸ وي-ٶرەسٸ تٶمەن, زاڭدى جەتە بٸلمەيتٸن ساۋاتسىز شەنەۋنٸك دەپ اتادى.
"YouTube-تەگٸ ۆيدەونىڭ دىبىسى جەتٸنشٸ مينۋتتان باستاپ جويىلىپ كەتٸپتٸ. نە سەبەپتٸ جويىلعانى ٶز باسىما بەلگٸسٸز. ۆيدەو 40 مىڭنان اسا اۋديتوريياعا تارالىپ ٷلگەرٸپتٸ. دەباتتى كٶرگەندەر فەدوروۆتىڭ قانشالىقتى ساۋاتسىز, بٸلٸكسٸز ەكەنٸنە كٶزٸ جەتتٸ.
ول كەڭەستٸك يدەولوگييامەن ەلٸ كٷنگە دەيٸن قوشتاسا الماي جٷر. ەلٸ كٷنگە دەيٸن ٶتكەن كٷندٸ ەسكە الىپ, كٶز جاسىن كٶلدەتٸپ كەلەدٸ. ول كەز ەندٸ ورالمايدى. قىزىل يمپەرييانىڭ وتى ٶشتٸ. وعان وسى جايىندا تۋرا ايتتىم. قازاقستان مٷلدە باسقا جولعا تٷسكەنٸن, مٷلدە باسقا يدەولوگييانى تاڭداعانىن جٸلٸكتەپ جەتكٸزدٸم.
وي, ورتا ٶزگەردٸ. قازٸرگٸ ۇرپاق كسرو كەزەڭٸن قۇلدىق دەۋٸر رەتٸندە قابىلدايدى. رەسەيدٸ وتارلاۋشى رەتٸندە كٶرەدٸ. بۇل دۇرىس تا. كەڭەس وداعى قازاق ۇلتىنىڭ تٶبەسٸندە ەڭگٸرتاياق ويناتتى. الاشتىڭ ارىستارىن سٸبٸرگە ايداپ سورلاتتى, قازاقتىڭ تەڭ جارتىسىن اشتاپ قىرىپ, ادام ەتٸن جەگٸزدٸ, سەمەيدٸ يادرولىق سىناق الاڭىنا اينالدىردى. بۇل كەڭەس وداعىنان كٶرگەن قۇقايىمىزدىڭ بٸر پاراسى عانا. ەلٸ تالاي اقيقات ايتىلادى...
فەدوروۆقا قازاقستانداعى كوممۋنيستٸك يدەولوگييانىڭ كەلمەسكە كەتكەنٸن, كوممۋنيستٸك پارتييانىڭ اتى دا, زاتى دا ٶزگەرگەنٸن ايتتىم. ەلٸمٸزدە تۇراتىن بارشا ۇلتتار قازاقستاندى قاسىق قانى قالعانشا قورعايتىنىن مەلٸمدەدٸم", – دەدٸ قازاق پودپولكوۆنيگٸ.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
https://youtu.be/9ivLy6kMoH0
