"Qazaq jeri kimge tiesili?" degen taqyrypta ótken tikelei efirde Muhamedjanov orys depýtatynyń birqatar argýmentin joqqa shyǵaryp, onyń arandatýy men aiyptaýyna tótep berdi.
Aita ketelik atyshýly Fedorov buǵan deiin "Resei ulanǵaiyr territoriiany Qazaqstanǵa syiǵa tarta saldy" degen pikir bildirgen. Qazaqstannyń atalǵan aýmaqty Reseiden jalǵa alyp otyrǵanyn, kúnderdiń-kúni bul territoriiany Kremlge qaitarýy kerektigin aitqan.
Sonyń aldynda taǵy bir Dýma depýtaty Viacheslava Nikonov "Qazaqstannyń teriskei óńiri Reseige tiesili" dep málimdegen.
"Qazaqstan degen memleket jer betinde bolǵan emes. Soltústik Qazaqstan ien jatty. Qazaqtar ári ketse ońtústikti mekendedi. Resei óz tarapynan munshama kólemdegi territoriiany Qazaqstanǵa syiǵa bere saldy", – degen edi ol.
Resei depýtattarynyń málimdemesi qazaqtardyń ashý-yzasyna tiip, eldiń Syrtqy ister ministrligi Máskeýge nota joldaǵan.
Tikelei efirde ótken debatta qazaq podpolkovnigi Fedorovqa qarymta qaitaryp, Reseige ótip ketken qazaq jeri týraly sóz qozǵady.
"Sizderde Orynbor, Omby, Túmen, Astrahan, Tomby sekildi qalalar bar. Buǵan Altai aimaǵy, Oral atyrabyn qosyńyz. Osy arada sizge unamaityn shyndyqty aitaiyn. Munyń bári bir ýaqytta qazaq halqynyń qaramaǵynda boldy, qazaq halqyna tiesili edi.
Biz bul máseleni ashyq kótergimiz joq. Prezidentimiz halyqqa basý aityp, atalǵan taqyrypty talqylamaýdy suraǵannan keiin jyly jaba saldyq.
Qazaqctanda orystyń jeri joq! Resei bizge eshteńeni syiǵa tartqan emes, kerisinshe KSRO qulaǵannan keiin tarihi turǵydan Qazaqstanǵa tiesili ulanǵaiyr aýmaq Reseidiń quramyna ótip ketti.
Kim-kimge syi jasaǵanyn myna biz jaqsy bilemiz...", – dedi Murat Muhamedjanov.
Budan bólek ol Reseidiń qulaǵan imperiianyń jalǵyz murageri emesin, buǵan KSRO quramynda bolǵan basqa da memleketterdiń zańdy quqyǵy baryn aitty.
Fedorov buǵan deiin: "Eger Qazaqstan KSRO-dan shyǵatynyn habarlaǵan bolsa jáne osy odaqqa uqsas uiymǵa kirýden úzildi-kesildi bas tartsa, endeshe KSRO músheliginiń shartyna sai olar bul territoriiany qaitaryp berýge tiis, mundai zańǵa Qazaqstan depýtattary qol qoiǵan" – dep málimdegen-tuǵyn.
Qazaq podpolkovnigi Dýma depýtatynyń bul argýmentin de iske alǵysyz etti.
"KSRO quramynan alǵashqy bolyp shyqqan ózderińiz emes pe? Muny qalai umyttyńyzdar? KSRO-dan alǵashqy bolyp shyǵyp, odaqpen birjolata at-quiryǵyn úzisken Reseidiń ózi edi.
Al biz táýelsizdik alǵanymyzdy 1991 jyldyń jeltoqsanyna deiin sozyp, ázer jariialadyq. Demek Qazaqstan odaq aiasyndaǵy barlyq talaptar men kelisimderdi múltúksiz oryndady. Resei munyń bárinen attap óttip 1990 jyldyń 12 maýsymynda egemendigin jariialap jiberdi.
Budan keiin bizdi qai betińizben sógip otyrsyz? Ózderińiz kináli bola tura, kemshilikti bizden izdegenińiz qalai?", – dedi qazaq podpolkovnigi.
Artynsha Fedorovtyń aýǵan jerinde soǵysqan sarbaz ekenin eske salyp, otan úshin otqa túse almaǵan depýtatty túirep ótti.
"Ózińiz bildei polkovnik ekensiz. Aýǵanstandaǵy soǵysqa qatysyp, KSRO-ǵa adal qyzmet etýge ant etipsiz. Eger shyn batyr bolsańyz, sol soǵysta kózsiz erlik jasap, jan tapsyrýyńyz kerek edi. Otan úshin qan keship, súiegińiz aýǵan jerinde qalýǵa tiis edi. Ázir aldymda otyrsyz. Soǵan qaraǵanda otanyńyzǵa degen mahabbatyńyz aldamshy sekildi. Qolyńyzdan keleri arandatý ǵana, adamdardy adastyryp, arazdastyrýdy ǵana bilesiz", – dedi qazaq áskerii.
Ol Qazaqstannyń táýelsizdikti ońaishylyqpen bermesin, osynaý qasterli qundylyqty qasyq qany qalǵansha qorǵaitynyn aitty. Sói degen Muhamedjanov Resei depýtatynyń nazaryn Qazaqstannyń tý syrtynda turǵan túrki álemine aýdardy.
"Túrki álemi turǵanda Qazaqstan jaýǵa aldyrmaidy. Túrik baýyrlar elimizge kez-kelgen ýaqytta qol ushyn sozýǵa ázir. Erteń soǵys tutansa Qazaqstan soqa basy sopaiyp jalǵyz qalady dep oilamańyz.
KSRO? Qyzyl imperiia kelmeske ketti. Mundai memlekettiń jurnaǵy da joq jáne bolmaidy da. Táýelsizdik úshin jan pida!
Qazaqstan eshkimge soqtyqpai, jái jatqan el. Biz eldi elge aidap salmaimyz, kerisinshe myna álemde beibitshilik ornatýǵa atsalysamyz. Bireýdiń jerin iemdenip alǵysy keletin aram piǵylymyz joq. Dosqa adal, dushpanǵa qatalmyz.
Osy kúnge deiin Reseidi odaqtasymyz dep oilap keldik. Siz sekildi ortaǵasyrlardyń ólshemimen oilaityn saiasatkerler odaqtasymyzǵa qatysty kózqarasymyzdy túbegeili ózgertti", – dedi qazaq áskerii.
Debat barysynda Muhamedjanov Qazaqstanǵa pana bolar túrki elderin birneshe ret mysalǵa keldirdi.
"Qazaqstandaǵy halyq sany 18 mln-ǵa jeteqabyl. Iá, alaqandai ǵana elmiz. Alaida artymyzda túrik álemi bar. Musylman baýyrlar bar. Aýzyna kelgendi kókitin keibir reseilik sheneýnikterdiń astyrtyn josparyn kúl-talqan etetin kúshke iemiz", – dedi qazaq podpolkovnigi.
...
Artynsha Resei depýtatymen ótken debatqa qatysty Azattyq rýhyna suhbat bergen Muhamedjanov Fedorovti oi-óresi tómen, zańdy jete bilmeitin saýatsyz sheneýnik dep atady.
"YouTube-tegi videonyń dybysy jetinshi minýttan bastap joiylyp ketipti. Ne sebepti joiylǵany óz basyma belgisiz. Video 40 myńnan asa aýditoriiaǵa taralyp úlgeripti. Debatty kórgender Fedorovtyń qanshalyqty saýatsyz, biliksiz ekenine kózi jetti.
Ol keńestik ideologiiamen áli kúnge deiin qoshtasa almai júr. Áli kúnge deiin ótken kúndi eske alyp, kóz jasyn kóldetip keledi. Ol kez endi oralmaidy. Qyzyl imperiianyń oty óshti. Oǵan osy jaiynda týra aittym. Qazaqstan múlde basqa jolǵa túskenin, múlde basqa ideologiiany tańdaǵanyn jiliktep jetkizdim.
Oi, orta ózgerdi. Qazirgi urpaq KSRO kezeńin quldyq dáýir retinde qabyldaidy. Reseidi otarlaýshy retinde kóredi. Bul durys ta. Keńes odaǵy qazaq ultynyń tóbesinde áńgirtaiaq oinatty. Alashtyń arystaryn Sibirge aidap sorlatty, qazaqtyń teń jartysyn ashtap qyryp, adam etin jegizdi, Semeidi iadrolyq synaq alańyna ainaldyrdy. Bul Keńes odaǵynan kórgen quqaiymyzdyń bir parasy ǵana. Áli talai aqiqat aitylady...
Fedorovqa Qazaqstandaǵy kommýnistik ideologiianyń kelmeske ketkenin, Kommýnistik partiianyń aty da, zaty da ózgergenin aittym. Elimizde turatyn barsha ulttar Qazaqstandy qasyq qany qalǵansha qorǵaitynyn málimdedim", – dedi qazaq podpolkovnigi.
Ázirlegen, Dýman BYQAI
https://youtu.be/9ivLy6kMoH0
