ەلٸمٸز جەر كٶلەمٸ جاعىنان توعىزىنشى ورىندا ەكەنٸن ماقتانىشپەن ايتامىز. ال ەندٸ وسىناۋ ۇلانعايىر دالانى, و شەتٸ مەن بۇ شەتٸنە ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالاتىن ەلدٸ بٸر بٸرٸمەن بايلانىستىراتىن جول ساپاسىنىڭ حالىقتىڭ تالابى مەن تٸلەگٸنە ساي بولۋىنىڭ ماڭىزى زور. كٷزدە باتپاققا باتىپ, قىستا قاردان جٷرە المايتىن بولسا جولدا جٷرگەن اعايىننىڭ دا نارازىلىعى كٷشەيە بەرمەك. وسى ورايدا سوڭعى جىلدارى ەلٸمٸزدەگٸ جول ساپاسىن ارتتىرۋعا ٷلكەن تالاپ قويىلىپ وتىر. قازٸرگٸ تاڭدا بۇل باعىتتا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار دا از ەمەس.
جول ساپاسى جاقسى بولسا ەڭ الدىمەن ٶڭٸرلەر داميدى
اتاپ ٶتەر جايت, ەلٸمٸزدەگٸ جول ساپاسىنىڭ جاقسى بولۋى ەڭ الدىمەن حالىقتىڭ تۇرمىس-تٸرشٸلٸگٸن جاقسارتىپ, ەلەۋەتٸنٸڭ جاقسارۋىنا سەرپٸن بەرەدٸ. الىس بەرٸس دامىعان ەلدە ەل ەكونوميكاسى دا كٶتەرٸلٸپ, ٶڭٸرلەرٸمٸز كٶركەيە تٷسەدٸ.
ەلٸمٸزدەگٸ جولدارعا ساراپتاما جاساي كەتسەك, رەسپۋبليكالىق تراسسالاردىڭ 92 پايىزىنىڭ جاعدايى قاناعاتتانارلىق دەڭگەيدە ەكەن. ال جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردەگٸ ماڭىزى بار جولداردىڭ 87 پايىزىنىڭ جاعدايى جاقسارا تٷسكەن. ونىڭ ٷستٸنە سوڭعى جىلدارى ەل ٷكٸمەتٸ اقىلى جولداردىڭ سانىن ارتتىرىپ بارىنشا حالىققا حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ساپاسى جوعارى جولداردىڭ قىزمەت ەتۋٸنە جاعداي جاساۋدا.
ال الماتى سەكٸلدٸ ٸرٸ قالالارداعى كٶلٸك تىعىنى مەسەلەسٸن ۋشىقتىرماۋ ٷشٸن قالانى اينالىپ ٶتەتٸن ٷلكەن اينالما اۆتوموبيل جولىن سالىپ, بارىنشا تۇرعىندارعا قولايلى جاعداي جاساۋعا تىرىسىپ جاتىر. اينالىپ كەلگەندە مۇنىڭ بارلىعى ٶڭٸرلەرٸمٸزدٸ دامىتىپ, جول ساپاسىن جاقسارتىپ تۇرعىندارعا قولايلى جاعداي جاساۋ ٷشٸن ٸسكە اسىپ جاتقان شارالار.
تاراتىپ ايتا كەتسەك, قازٸرگٸ تاڭدا جامبىل, پاۆلودار, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنداعى ٸشكٸ جولدار ساپاسى بٸرشاما جاقسارعان. ساپالى جولدار ٷلەسٸنٸڭ ارتىپ وتىرعانى دا بايقالادى.
ال ەندٸ باتىس ايماقتارداعى جول ساپاسى ەلٸ دە بولسا سىن كٶتەرمەي تۇر. بۇل ايماقتارعا قازٸرگٸ تاڭدا باسىمدىلىق بەرٸلٸپ, ساپالى جولداردىڭ ٷلەسٸن ارتتىرۋعا جاعداي جاسالىپ جاتىر. مەسەلەن كٶلٸك مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە بيىل ەلٸمٸزدە 12 مىڭ شاقىرىمنان استام جول سالۋ جەنە جٶندەۋ جۇمىستارىن جاساۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ بەس مىڭ شاقىرىمنان استامى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولدار سانالادى.
سونداي-اق, بيىل اۆتوجول سالاسىندا ماڭىزى بار بٸرنەشە جوبانى اياقتاۋ دا كٶزدەلٸپ وتىر. ونىڭ بٸرٸ شىعىس قازاقستان وبلىسىنداعى ەڭ ۇزىن كٶپٸر بولسا, ەكٸنشٸسٸ تٷركٸستان وبلىسى شاقپاق بابا اسۋىنداعى قازاقستانداعى ەڭ ۇزىن اۆتوموبيل توننەلٸ سانالاتىن 840 مەترلٸك توننەل پايدالانۋعا بەرٸلمەك. بۇلاردىڭ ەكەۋٸ دە كٶلٸك قاتىناسى ماقساتىندا ماڭىزدى جوبالار سانالادى.
سونداي-اق, ەلٸمٸزدەگٸ جولداردىڭ 92 پايىزى رەسپۋبليكالىق جولدار بولسا, 87 پايىزى ٶڭٸرلٸك جولدار ساناتىنا جاتادى. جولداردىڭ ساپاسى جاعىنان جوعارعى كٶرسەتكٸشتٸ 98 پايىزبەن جامبىل وبلىسى توپ باستاسا, باتىس قازاقستان وبلىسى 52 پايىزبەن جولداردىڭ ساپاسى بويىنشا كٶش سوڭىندا كەلەدٸ. قازٸرگٸ تاڭدا وسى ەلٸمٸزدٸڭ باتىس وبلىسىنداعى جولداردىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ مٸندەتٸ تۇر.
جولدى سالۋ عانا ەمەس, ساپالى سالۋ دا باستى مٸندەت
جول سالۋ ارقىلى ازاماتتارىمىزدى دا جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىز. مەسەلەن جول-قۇرىلىس جۇمىستارىنا جىلىنا شامامەن 200 مىڭعا جۋىق ادام تارتىلادى. ياعني, جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە وسىنشا ادام جۇمىسپەن قامتىلىپ وتىر. سونداي-اق, رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولدارىنىڭ جەلٸسٸن دامىتۋ جەنە كٷتٸپ ۇستاۋ, قۇرىلىس پەن قايتا جاڭارتۋدىڭ ساپاسىن باقىلاۋ بويىنشا قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ بەرگەن ۇسىنىستارى نەگٸزٸندە جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ باسقارۋشى ورىنداردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ەسكەرٸلەدٸ.
«اۋماقتاردى دامىتۋ» ۇلتتىق جوباسى نەگٸزٸندە بۇل تالاپ مٸندەتتەلگەن. سوندىقتان جولداردىڭ ساپاسى ٷنەمٸ جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردٸڭ باقىلاۋىندا. دەگەنمەن مۇنىمەن شەكتەلٸپ قالماي پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ ٷنەمٸ جول ساپاسىنا قاتىستى ەسكەرتۋٸ مەن قاداعالاۋىن بيٸك مٸنبەردەن سٶز ەتٸپ كەلەدٸ. سونىڭ نەگٸزٸندە جولداردى سالۋ كەزٸندەگٸ جٸبەرٸلگەن ولقىلىقتار ٷكٸمەت تاراپىنان ٷنەمٸ قاداعالاۋدا. سوندىقتان جول ساپاسى تالاپقا ساي بولادى دەگەن ٷمٸت زور.
بيىل دا ەلٸمٸزدە اۆتوجول سالاسى بويىنشا بٸرنەشە ٸرٸ جوبالار پايدالانۋعا بەرٸلمەك. «قاراعاندى – الماتى», «اقتٶبە – قاندىاعاش», «اتىراۋ – استراحان» جەنە «تالدىقورعان – ٶسكەمەن» جولدارى پايدالانۋعا بەرٸلسە مىڭداعان ادام ساپالى جولدىڭ راحاتىن كٶرمەك.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە قارقىندى جۇمىستار جٷرٸپ جاتقان بۇل جولداردى ساپاسى دا تيٸستٸ ورىنداردىڭ قاداعالاۋىندا. بۇدان بٶلەك شامامەن 2,5 مىڭ شاقىرىم رەسپۋبليكالىق جولداردا جٶندەۋ جۇمىستارى قولعا الىنىپ, سۋىق تٷسپەي پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ دەپ كٷتٸلٸپ وتىر. ياعني وسىعان دەيٸن بەرٸلگەن جولداردى كٷتٸپ ۇستاپ, كەم كەتٸكتەرٸن ٷنەمٸ جويىپ وتىرۋ دا تيٸستٸ ورىنداردىڭ قاداعالاۋىندا.
راس, جەرگٸلٸكتٸ جولدارعا قاتىستى حالىقتىڭ شاعىمى جيٸ ايتىلادى. ەسٸرەسە كٶكتەم كەزٸندە جەزعازعان, قىزىلوردا, باتىس قازاقستان ٶڭٸرٸنٸڭ تۇرعىندارىنان كٶپ شاعىم ايتىلدى. وبلىستاردىڭ اراسىن باتسلانىستىراتىن جولداردا باتپاققا باتىپ, ودان قالدى شۇرىق تەسٸك جولداردان مازاسى قاشقان حالىقتىڭ نارازىلىعى دا تٷسٸنٸكتٸ. سوندىقتان اتالمىش جوبالار ەڭ الدىمەن حالىق كٶڭٸلٸنەن شىقسا يگٸ دەيمٸز.
مامان پٸكٸرٸ
ەبدٸ قييالباەۆ, جول سالاسىنىڭ مامانى, تەحنيكا عىلىمىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور: «جولدارىمىزدىڭ ساپاسى جىل ساناپ جوعارىلاپ كەلەدٸ»
– شىنى كەرەك جىل سايىن جول ساپاسىنا قاتىستى ايتىلاتىن شاعىم كٶپ. ٶيتكەنٸ جولدىڭ ۇزىندىعى ايتارلىقتاي, ونىڭ سىرتىندا رەسپۋبليكالىق, حالىقارالىق ماڭىزى بار جولدارىمىز كٶپ. سوندىقتان ەلٸمٸزدٸڭ دامۋى جولمەن تىعىز بايلانىستى دەر ەدٸم.
راس, كەيدە العاشقى قار جاۋىپ جاتقاندا جول سالىنىپ جاتتى دەگەن سەكٸلدٸ سىندار ايتىلادى. بۇل جول سالۋشىلارعا قاتىستى نەرسە ەمەس. جول سالۋ ٸسٸن ۇيىمداستىرۋ جٷيەسٸندەگٸ ولقىلىقتار دەر ەدٸم. اقشا بٶلٸنٸپ, جول سالۋشىلار سول ٸسكە كٸرٸسەم دەگەنشە سونداي ۋاقىت ٶتٸپ كەتٸپ جاتادى. دەگەنمەن قازٸر حالىقتىڭ, ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸن ەسكەرٸپ, بۇل ولقىلىقتار تٷزەتٸلٸپ كەلەدٸ. «كٶش جٷرە تٷزەلەدٸ» دەگەندەي ول كەمشٸلٸكتەردٸڭ جويىلاتىنىنا سەنەمٸن.
راس سالادا ايتىلىپ جٷرگەن تاعى بٸر ەڭگٸمە انا بٸر ەلدٸڭ جولدارى ەلۋ جىلعا شىدايدى, بٸزدٸكٸ بٸر جىل عانا دەپ جاتادى. جول ساپاسىنىڭ ساقتالۋىنا سول جەردٸڭ اۋا رايىنىڭ, تٶسەلەتٸن اسفالت قۇرامىنىڭ, جەر قىرتىسىنىڭ دا ەسەرٸ بار.
مەسەلەن اسفالت قۇرامىنداعى زات بٸزدٸڭ ىستىق اۋا رايىنا تٶزبەۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان باس سالىپ كٸنەلاي بەرگەننەن گٶرٸ, وسى مەسەلەلەردٸ زەرتتەۋ كەرەك. جالپى, جول سالۋ ٸسٸنٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ٷزٸدٸكسٸز جٷرگٸزٸلٸپ كەلە جاتقانىنا ريزامىن. جىل سايىن ون مىڭداعان شاقىرىم جول سالىنىپ, جٶندەۋدەن ٶتٸپ, جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار جۇمىسپەن قامتىلىپ كەلەدٸ. سەيكەسٸنشە ساپالى جولدارىمىزدىڭ دا كٶلەمٸ ارتىپ جاتىر. سالاداعى ولقىلىقتار دا جىل ساناپ تٷزەتٸلٸپ كەلەدٸ. دەمەك ەلٸمٸز كٶركەيٸپ, جول سالاسىنداعى مەسەلەلەر ازايىپ كەلەدٸ. باستىسى وسى!
