سودان بولار سوڭعى جىلدارى اتالعان ايماققا ىقپالىن جٷرگٸزگٸسٸ كەلگەن قىتاي قارقىندى قيمىلعا كٶشكەن.
«قىتايدىڭ ورتا ازيياعا قاتىستى ۇزاقمەرزٸمدٸ ستراتەگيياسى بار. مۇنىڭ سوڭى ايماقتى ەكسپانتسييالاۋمەن اياقتالۋى مٷمكٸن. تاياۋ شىعىس پەن افريكاعا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلٸپ كەتكەن مەسكەۋ بەيجٸڭنٸڭ بۇل ەرەكەتٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرەر تٷرٸ جوق», – دەيدٸ شيبۇتوۆ.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە ٶزبەكستان بۇل وداققا وڭايشىلىقپەن ٶتپەيدٸ. ٶزبەك بيلٸگٸ ٷشٸن وداققا تٷبەگەيلٸ قوسىلعانشا, ۇيىم جۇمىسىن سىرتتاي باقىلاپ وتىرعان وڭتايلىراق.
«وداققا قوسىلسا ٶزبەكستانعا قوسىمشا قۇجاتتار مەن مٸندەتتەردٸ موينىنا الۋعا تۋرا كەلەدٸ. بۇرىنعىداي ەمٸن-ەركٸن ساۋدا-ساياساتىن جٷرگٸزە المايدى. ٶزبەكستان تمد-داعى ەركٸن ساۋدا ايماعىنىڭ قىزىعىن كٶرٸپ وتىر.
ٶزبەكتەر ۇيىم قاتارىنا ٶتسە, قازاقستانعا ٶزبەك كەسٸپكەرلەرمەن بەسەكەلەسۋ قيىنعا تٷسەدٸ. كٶرشٸمٸز ەڭبەك نارىعىندا قازاقستاندى شەتكە ىسىرىپ تاستاۋى عاجاپ ەمەس.
ونىڭ ٷستٸنە ٶزبەك بيلٸگٸ قازاقستاندا جاسالعان تاۋارلاردى ٶز نارىعىنا ٶتكٸزۋگە شەكتەپ قويىپ تاستاعان. توق ەتەرٸن ايتقاندا ٶزبەكستاننىڭ وداق قاتارىنا ٶتۋٸ قازاقستانعا تيٸمسٸز», – دەيدٸ شيبۇتوۆ.
ميرزيياەۆتٸڭ ارمانى ورىندالا ما?
رەسەيدٸڭ ورتا ازييادان الىستاپ, تاياۋ شىعىسقا قاراي ويىسىپ كەتكەنٸ كرەملدٸڭ پروپاگاندا قۇرالدارىن دا الاڭداتىپ وتىرعان جايى بار. ايماقتا تٷركييانىڭ ىقپالى كٷشەيٸپ, تٷركٸلدەستەردٸڭ بٸرٸگۋٸنەن قۇرىلۋىنان قاۋٸپتەنگەن رەسەيلٸك mass-media بۇعان ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ شاۆقات ميرزيياەۆ سەپتەسۋٸ مٷمكٸن دەگەن سەنٸمدە.
كرەمل پروپاگانداشىسى دميتريي كيسەلەۆ قارجىلاندىراتىن «كراسنايا ۆەسنا» اقپارات اگەنتتٸگٸ رەسەيدٸڭ ورتا ازيياعا جەتە كٶڭٸل بٶلمەۋٸ ٷلكەن قاتەلٸك دەپ سانايدى.
مەسكەۋ ايماقتى ۋىسىنان شىعارار بولسا, تٷركييا بۇل مٷمكٸندٸكتٸ قالت جٸبەرمەيدٸ.
«ەردوعانعا باۋىرلاستاردىڭ باسىن قوسۋ قيىنعا سوقپاس. ال رەسەي بارماعىن تٸستەپ قالا بەرمەك. گەوساياسي تۇرعىدان اسا ماڭىزدى ايماققا سەرگەك قاراۋ كەرەك ەدٸ», – دەيدٸ اگەنتتٸك.
«كراسنايا ۆەسنا» اقپارات اگەنتتٸگٸنٸڭ جازعانىنداي مەسكەۋدٸڭ بەيعامدىعىن ۇتىمدى پايدالانعىسى كەلگەن تٷركييا ورتا ازييا عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە تٷركٸتٸلدەستەر تۇراتىن رەسەي اۋماعىندا دا حاليفات قۇرماق ويى بار.
«تٷركييا ورتا ازييا مەن رەسەيدەگٸ تٷركٸتەكتەس ۇلتتاردى بٸر تۋدىڭ استىنا بٸرٸكتٸرمەكشٸ. ەكونوميكالىق جوبالاردان بٶلەك, عىلىم-بٸلٸم سالاسىنداعى باعدارلامالاردى بەلسەندٸ تٷردە ەندٸرۋدە. بٸلە بٸلسەك, مۇنىڭ استارىندا «تٷبٸ بٸر – تٷركٸ» دٷنيەسٸن تۇتاستىرۋعا دەگەن ارمان-مۇرات جاتىر.
تٷركٸ دٷنيەتانىمىن كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ, تٷركٸ وداعىن قۇرۋ, تٷركٸتٸلدەستەردٸ بٸر جۇدىرىققا جۇمىلدىرۋ يدەياسى ٶزبەكستاندا ەرەكشە قولداۋعا يە», – دەيدٸ «كراسنايا ۆەسنا».
وسى ماقساتتا تاشكەنتكە ساپار شەككەن اگەنتتٸك تٸلشٸسٸ وسىناۋ يدەيانىڭ جٷزەگە اسۋىنا ٶزبەك ەليتاسى ايرىقشا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, الاقانىن ىسقىلاپ وتىرعانىن جازىپتى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە تٷركٸ وداعىن قۇرۋدى قولدايتىن بيلٸكتەگٸ ازاماتتاردىڭ دەنٸ ميرزيياەۆپەن ىم-جىمى بٸر, پرەزيدەنتتٸڭ تاپ ٸرگەسٸندە جٷرگەن توپ.
«ميرزيياەۆتٸڭ تاۋلى قاراباققا كەلگەندە باۋىرلاس ەزٸربايجاندى اشىق تٷردە قولداۋىنىڭ ٶزٸ بٸراز جايتتىڭ بەتٸن اشقانداي. بۇل ەل بۇدان بٶلەك تٷركٸ وداعى كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىنا قان جٷگٸرتٸپ, ەرەكشە بەلسەندٸلٸك تانىتىپ وتىر.
ميرزيياەۆتىڭ ماڭىنداعى توپتار «تٷبٸ بٸر تٷركٸلەر» يدەياسى ورتا ازييا كٶلەمٸندە ناسيحاتتاۋعا مٷددەلٸ. ولار بۇل ماقساتقا قىرۋار قارجى بٶلۋگە دە قارسى ەمەس. ال ناسيحات دەگەنٸمٸز, قوعامي-مەدەني ٸس-شارالاردان, كينو تۋىندىلاردان باستاۋ الادى.
كٷنٸ كەشە ميرزيياەۆتىڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ توپتار تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ بٸرتۇتاستىعىن تٶتەسٸنەن ناسيحاتتاپ, بٸرٸگۋگە ٷندەگەن تٷرٸكتٸڭ تاريحي سەريالى «مەنديرمان دجالوليددين» تۋىندىسىن قولداپ شىقتى», – دەيدٸ اگەنتتٸك تٸلشٸسٸ.
«كراسنايا ۆەسنا» اقپارات اگەنتتٸگٸنٸڭ جازعانىنداي بۇعان ميرزيياەۆ تٸكەلەي قولداۋ كٶرسەتٸپ وتىر.
ٶزبەكستاننىڭ تٷركييادان اۋمايتىن لاتىن ەلٸپبيٸنە كٶشۋٸ دە بۇل ەلدٸڭ كرەملدەن ٸرگەسٸن اۋلاق سالعىسى كەلەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. ٶزبەكستان ٶزٸنٸڭ مەدەني ھەم بٸلٸمي كەڭٸستٸگٸن تٷركييامەن بايلانىستىرىپ, كسرو تۇسىندا قابىرعاسى قالانعان دٷنيەتانىمدى تٷبەگەيلٸ قيراتپاق.
«بۇعان جول بەرمەگەن جٶن. تٷركٸ وداعىن قۇرۋ تۋرالى ەزٸر اتالعان ٶلكەدە قىزۋ تالقىلانىپ جاتقان تاقىرىپتىڭ بٸرٸ. ايماقتا تٷرٸكشٸلدٸكتٸڭ جەلٸ ەسەتٸندەي. ال ونىڭ ارجاعىندا انكارا تۇر. تٷركييا تٷركٸ ەلەمٸن تۇتاستىرار بولسا, ورتا ازييادان بٸرجولاتا باسىبٷتٸن ايىرىلامىز.
بۇعان دەلەلدٸ الىستان ٸزدەپ قاجەتٸ جوق. تاياۋ شىعىستا تٷركييامەن تەكەتٸرەسٸپ جاتقانىمىز ازداي, ەندٸ كاۆكازداعى داۋعا دا تۇمسىق تىقتى.
الداعى ۋاقىتتا تٷرٸك ەسكەرٸ ٶزبەكستانعا كٸرٸپ كەلسە, تاڭعالماڭىز», – دەيدٸ رەسەيلٸك اگەنتتٸك.
لاۆروۆتىڭ ۋەجٸ
سول-اق ەكەن ورتالىق ازيياعا قاتىستى رەسەيدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ سەرگەي لاۆروۆ پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
رەسەيلٸك شەنەۋنٸك قازاقستانداعى ۇلتارالىق تاتۋلىق تۋرالى ايتىپ, قازاقستان بيلٸگٸ ەلدەگٸ ورىستٸلدٸ اۋديتورييانىڭ كٶڭٸلٸن جىقپاي, پٸكٸرٸن ەلەپ-ەسكەرٸپ وتىراتىنىن تٸلگە تيەك ەتٸپتٸ.
"ورىستٸلدٸ ورتانىڭ تالابى-ارىزىن تىڭداپ, وي-پٸكٸرٸنە قۇلاق تٷرۋ تمد اياسىنداعى ارنايى قۇجاتتا تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان", – دەيدٸ لاۆروۆ.
رەسەيدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترٸ قازاقستاننىڭ ەتنيكالىق كٶزقاراس نەگٸزٸندە قاق جارىلۋىنا سەبەپ كٶرٸپ تۇرعان جوق. قازاقستانداعى ورىستٸلدٸ اۋديتورييا مامىراجاي كٷن كەشٸپ جاتىر.
ەيتكەنمەن ول دا تٷركييانى استارلاپ ايتىپ, «قازاقتارمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان «ولاردىڭ» قانداي ويى بار بٸزگە بەيمەلٸم» دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرٸپتٸ.
لاۆروۆ ايماقتا اقش پەن قىتايدىڭ ىقپالى كٷشەيگەنٸنە الاڭدايدى. ايتۋىنشا قوعامدىق قوردىڭ اتىن جامىلعان امەريكانىڭ ساياسي جوبالارى ايماقتاعى ۇلتشىلدىقتى قوزدىرىپ وتىر.
«قىتاي دا ورتا ازيياعا سەلقوس قارامايدى. ەكونوميكالىق ەلۋەتٸ اسىپ-تاسقان ەزٸرگٸ شاقتا اقش-پەن كٸرجٸڭدەسٸپ, ايماققا «يەلٸك» ەتپەك ويى بار. بۇل اق ٷيگە ۇناماي وتىر», – دەگەن لاۆروۆ بۇل تايتالاستا بەيجٸڭنٸڭ سٶزٸن سٶيلەيتٸنٸن, ورتا ازيياعا رەسەي مەن قىتايدىڭ قاتار ىقپال ەتۋٸنە قارسى ەمەستٸگٸن استارلاپ ايتقان.
سٶز سارىنىنا قاراعاندا مەسكەۋ ورتا ازييانى ۋىستان شىعارمايدى. ال "كرەمل ايماققا كٶڭٸل بٶلۋدٸ قويدى" دەپ اتتانداپ جاتقان پروپاگاندا قۇرالدارىنىڭ الاڭداۋىنا نەگٸز جوق.
«بٸز ٶزٸمٸزگە بەرٸلگەن مٷمكٸندٸكتٸ ۇتىمدى پايدالاناتىن بولامىز. ورتا ازييا ەلدەرٸ دە رەسەيمەن قويىن-قولتىقتاسىپ, ەرٸپتەستٸك ورناتۋعا كەت ەرٸ ەمەس. ەيتكەنمەن بٸز وسى ايماقتاعى ەربٸر ەلمەن, ونىڭ ٸشٸندە قازاقستانمەن بارلىق تاراپتاعى سەنٸمدٸ بايلانىس ورناتقاندى قالايمىز», – دەيدٸ لاۆروۆ.
بۇعان دەيٸن...
بۇدان بۇرىن Dalanews.kz تٸلشٸسٸ ٶزبەك ساراپشىسى باحتييار ەرعاشەۆپەن ساۋالداسقان. سول سۇحباتتا ەرعاشەۆ ٶزبەكستاندا ەۋرازييالىق وداققا قوسىلۋ-قوسىلماۋ تۋرالى قىزۋ discuss جٷرگەنٸن ايتقان.
ەۋرازييالىق وداققا كٸرۋ-كٸرمەۋ تۋرالى پٸكٸرتالاس بىلتىرعى جىلدىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا شارىقتاۋ شەگٸنە شىققان. وسىناۋ ۇيىمنىڭ ولقىلىقتارى اشىق ايتىلا باستاعان. باسىم تۇستارى دا تىس قالماعان.
ەرگاشەۆتٸڭ ايتۋىنشا مەرزٸمدٸ باسىلىمداردا, تەلەارنالاردا, ينتەرنەت-كەڭٸستٸكتە وداق تۋرالى پٸكٸر بٸلدٸرۋگە كەڭشٸلٸك جاسالىپ, بۇل ەلدەگٸ وسى كٷنگە دەيٸن بۇعاۋدا جاتقان قوعامدىق سانانى وياتقان.
“بيلٸك ەشكٸمنٸڭ اۋزىن بۋعان جوق. اقىر اياعى بۇل باستاما نەتيجەسٸن بەردٸ.
وسىعان دەيٸن ٷكٸمەتتٸك دەڭگەيدە ٶتٸپ كەلگەن تالقىلاۋدا “ٶزبەكستان تەزدەتٸپ ەۋرازييالىق وداققا قوسىلادى” دەگەن پٸكٸر جيٸ ايتىلاتىن. تٸپتٸ كەيبٸر شەنەۋنٸكتەر: “ٶزبەكستان 2020-2021 جىلعا دەيٸن وسى وداققا ٶتەدٸ” دەپ سەنٸمدٸ سٶيلەپ جٷردٸ.
الايدا بۇل مەسەلە قوعام تالقىسىنا تٷسكەننەن ەلگٸندەي ەڭگٸمە ساپ تيىلدى.
ميرزيياەۆ ەل ٸشٸندە ٶزبەكستاننىڭ وسى وداققا قوسىلعانىن قۇپتامايتىن, سالماقتى, ساناسۋعا تۇرارلىق قوعامدىق كٷشتٸڭ بار ەكەنٸن كٶردٸ. ولار جوعارىعا دامۋدىڭ ٶزگە جولىن ۇسىندى. ميرزيياەۆ ولاردىڭ ۋەجٸن تىڭدادى جەنە قابىل الدى.
بيىلعى جىلدىڭ باسىندا ٶزبەكستان پرەزيدەنتٸ ەۋرازييادىق وداققا قوسىلۋدى كەيٸنگە قالدىراتىنىن, بۇعان بايىپپەن, اسىقپاي-اپتىقپاي كەلۋ كەرەكتٸگٸن ايتتى.
ستراتەگييالىق مەنٸ بار شەشٸمگە كەلگەندە ٶزبەك بيلٸگٸ ٶز دەگەنٸندە تۇردى”, – دەگەن بولاتىن ساياساتتانۋشى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
