– جازۋ – جاننىڭ قالاۋى. جازعىڭ كەلەتٸن تاقىرىپ, يدەيا, جوسپار قۇرىلىمىنا قاراي جازىلعان سوڭ, جانرى بەلگٸلٸ بولادى عوي. وسى جانر وڭ جامباسىما كەلەدٸ-اۋ دەپ كەسٸپ ايتا المايمىن. جانرعا باس قاتىرىپ كٶرمەپپٸن. مەنٸڭشە, ول ەدەبيەتتانۋشى, سىنشى, زەرتتەۋشٸلەرگە كٶبٸرەك قاجەت سىقىلدى. جازاتىن ادام ٷشٸن ەڭ باستىسى, ويىندا پٸسكەن دٷنيەسٸن قاعازعا تٷسٸرۋ, وقىرمانىنا ۇسىنۋ بولسا كەرەك.
«رومان, حيكايات, پوۆەست, كەڭ تىنىستى شىعارما جازعىم كەلەدٸ» دەپ تە جار سالعىم كەلمەيدٸ. ٶز ەسەبٸمدە, كٶلەم مەن جانردا ەمەس, جازعىڭ كەلەتٸن دٷنيەدەن شىعارمانىڭ ٸشكٸ قۋاتى, يدەيالىق تۇعىرى نىق, قامتىلاتىن ۋاقىت پەن كەڭٸستٸكتەگٸ شىنايىلىق پەن ٶمٸر اعىسى كٶركەمدٸكپەن كٶمكەرٸلٸپ, پسيحولوگييالىق نەزٸك يٸرٸمدەرٸمەن ەر كەيٸپكەر ٶزٸنشە سومدانىپ تۇرسا, جازۋشىنىڭ قالام مەن قاعاز الدىندا جٷزٸ جارىق بولادى-اۋ.
– «قۇداي» اتتى ەڭگٸمەڭٸزدٸ وقىرمان قاۋىم جىلى قابىلدادى. بۇنى ٶزٸڭٸز ەكسپەريمەنتكە بالاعان شىعارسىز. پروزاعا تٷبەگەيلٸ بەتبۇرىس جاسادىڭىز با?
– پروزا ماعان ەندٸ-ەندٸ عانا اشىلىپ كەلە جاتقانداي كٶرٸنەدٸ. ونىڭ سەبەپتەرٸ كٶپ. بەرٸن جٸپكە تٸزٸپ ايتا بەرۋ دە مەنسٸز بولار.
«قۇدايدى» ەكسپەريمەنت دەپ قابىلداساڭىز, وندا ەكسپەريمەنت. بەلكٸم, سٸز ايتقانداي, وقىرمان جىلى قابىلداعان دا شىعار, بٸراق ونداي حابار ماعان جەتپەدٸ. بٸرلٸ-جارىم ەدەبيەتتٸ تەرەڭ تٷسٸنەتٸن كٸسٸلەر ٶز پٸكٸرلەرٸن ايتتى. جازۋشى ديدار امانتاي ارنايى جازدى. ول كٸسٸنٸڭ ايتقان سىنىن قابىلدادىم. شىنىندا دا, «قۇدايدىڭ» كەمشٸلٸگٸ دە, ارتىقشىلىعى دا بار, دەگەنمەن دە بٸرەر قايناۋى ٸشٸندە. «قۇدايعا» قايتا ورالامىن. ورالاتىنىم – «قۇدايدى» ٶمٸر بويى جازۋعا بولادى. وسى جوسپارلى ەسەپتەن العاندا, بۇل – باستاماسى. جازۋ «قۇدايمەن» اياقتالسا... ارمان عوي...
– شىعارماشىلىق ادامىن وقۋ ٶسٸرە مە, ەلدە جازۋ ما?
– اسىلى, جازۋ دا, وقۋ دا جاقسى عوي. كەي جاعدايدا كٶپ وقۋ دا, ٷزدٸكسٸز جازىپ, جيٸ جارييالانۋ دا جازۋشىنى تٷك ٶسٸرمەي جاتقانىن بايقايسىڭ. سىرت قاراساڭ, ٶنٸمدٸ جازادى, وقىپ, ٸزدەنەتٸن دە سيياقتانادى. بٸراق, شىعارمانى وقىساڭ, ٶسۋ جوق. الدىڭعى بٸر شىعارمالارداعى قاتەلٸكتەر مۇندا دا جٷرەدٸ, بٸر كٸتاپتان ەكٸنشٸ كٸتاپ كٶشكەندە جاڭا تىنىس, ٸزدەنٸستٸڭ ٸزٸن, وقۋدىڭ توقۋىنان شىققان سينتەزدٸ كٶرە المايسىڭ. «باياعى جارتاس – سول جارتاس».
شىعارماشىلىق ادام ٷشٸن وقۋ جاي عانا وقۋ ەمەس, ول – ساراپتاما, ٶز جازۋىڭدى, كٶركەمدٸك ويلاۋ جٷيەنٸ جەتٸلدٸرۋ, وي قورىتۋ, سينتەزدەۋ جەنە ونى پايدالانا بٸلۋ. ال تەك تسيتاتا كەلتٸرۋ مەن جەتكٸزۋ مەنەرٸن ٸشٸنارا كٶشٸرٸپ الۋ جەنە وقۋ قورى ٷشٸن عانا وقۋ – ول جازاتىن ادامنىڭ لابوراتوريياسى ٷشٸن سونشالىقتى ماڭىزدى رول اتقارمايدى دەپ بٸلەمٸن.
– شىعارماشىلىق ەنەرگيياڭىزدى ەلەۋمەتتٸك جەلٸ مەن كٷنكٶرٸستٸڭ قامى ٷشٸن جازىلعان ماتەريالدار ۇرلاپ جاتىر دەپ ويلامايسىز با?
– ۋاقىت ۇرلاپ جاتقان دٷنيە كٶپ قوي. ول تەك جەلٸ مەن كٷنكٶرٸس قانا ەمەس. باستىسى, ٸشتەگٸ شىعارماشىلىق پروتسەسس توقتاۋسىز. ول كٷندەلٸكتٸ تولىعىپ, سونىڭ ارقاسىندا جاڭا دٷنيەلەر سۇلبالانىپ, پٸسٸپ جاتىر. قازٸر كٸتاپ تاۋار دەپ تە جاتادى. سولايى سولاي. ەي, بٸراق, كٶركەم شىعارما جازىپ, قاراجات تابۋ بٷگٸن ٶتە قيىن. مٷمكٸن ەرتەڭ, مٷمكٸندٸكتەر اياسى كەڭەيگەن سايىن ٶزٸن اقتايتىن ەرٸ ٶزٸڭدٸ جازۋعا ارنايتىنداي جاعداي كەلتٸرەتٸن كٷيگە جەتەر.
– قوعامدا بولىپ جاتقان بٷگٸنگٸ ساياسي-مەدەني كەمشٸلٸكتەردٸ جىمداستىرىپ, كٶركەم شىعارمامەن جازىپ شىعۋعا بولا ما? بولسا, نە كەدەرگٸ?
– بولادى عوي. ەشنەرسە كەدەرگٸ ەمەس.
– بٸزدٸڭ ەدەبيەت تٶڭٸرەگٸندەگٸ تٷسٸنٸگٸمٸز تار سيياقتى. سوڭعى كەزدەرٸ ايتىلىپ جٷرگەن ەڭگٸمەلەردٸڭ بارلىعى وقىرماندى مەزٸ قىلدى. ەدەبيەت تۋرالى سٶز قوزعاساڭ, ەشكٸم ەشقانداي رەاكتسييا بٸلدٸرمەيدٸ. ەدەبي شىعارمالاردى ٷگٸت-ناسيحات, مورال ايتۋعا اينالدىرىپ المادىق پا?
– قاساڭ تٷسٸنٸكتەر, تار شەڭبەردٸ شيىرلاۋ بار. ٷيرەنشٸكتٸ جولمەن كەتە بەرۋگە دە بەيٸل. كٶپتەگەن شىعارمالاردا ۇلتقا ٷلگٸ كٶرسەتٸپ, ونىڭ جوعىن جوقتاپ, مۇڭىن مۇڭداپ, ٶشكەنٸن جاندىرىپ, ٶلگەنٸن تٸرٸلتكٸسٸ كەلٸپ, ۇلتتىق بوياۋدى وڭدى-سولدى, كەلسٸن-كەلمەسٸن باتتاستىرا ايعىزداي جاعىپ, سوسىن ونى قازاقتىڭ ۇلتتىق بولمىسىن ايشىقتاعان دٷنيە ٸسپەتتٸ كٶرسەتۋگە تىرىسۋشىلىق بايقالادى. ياعني, ۇلتقا جاعىنۋ, قالامىن قايقاڭداتىپ ۇلتتىڭ ەتەگٸنە ورالۋ سىقىلدى ەدەبي مٸنەزدەر شىعارمالاردان كٶرٸنٸپ تۇرادى. تٸپتٸ, كەي جاستاردىڭ ٶزٸ تىم ەرتە اقساقالدىققا ۇمتىلىپ جاتقانداي. بۇل ەرينە, جەكە ادامنىڭ ٸشكٸ پسيحولوگييالىق, تۇلعالانۋعا تالپىنىس تٷرلەرٸنٸڭ ۇساق ەلەمەنتتەرٸ شىعار. الايدا, سونداي دٷنيەنٸڭ كٶركەم شىعارما اتالىپ, شىعارمادا ٶرٸپ جٷرۋٸ – ادام ايارلىق نەرسە.
جازۋ جانىنىڭ شىن قالاۋى بولعان ادامعا مۇنىڭ بەرٸنٸڭ كٶك تيىنعا كەرەگٸ جوق. ول ٶزٸنە جەنە قالامىنا سەنەدٸ.
– ەدەبيەتتە قالامگەردٸڭ ٸشتەي قىزعانىشى دەگەن بولادى. ول اسا قاۋٸپتٸ دە ەمەس. قاتارلاستارىڭىز كٸتاپ شىعارىپ, ٶنٸمدٸ جازىپ جاتقاندا, ٸشتەي قىنجىلاسىز با?
– جوق, بٸرەۋدٸ بٸرەۋ قايتالامايدى عوي. جازۋ دەگەنٸڭٸز الاشاپقىن بولىپ جارىسا جازىپ جاتقان دٷرمەككە قوسىلا كەتۋ ەمەس دەپ ويلايمىن. ەركٸم ٶزٸنٸڭ شىعارماشىلىق ەسەبٸن, سالماعىن, بارار جەرٸن, قايتار تٶبەسٸن بٸلەتٸن شىعار... سوندىقتان, زامانداس جازۋشىلار كٸتاپ شىعارىپ جاتسا, ٶندٸرٸپ جازىپ جاتسا, ونىڭ بەرٸ ەركٸمنٸڭ ٶز شىعارماشىلىعى ٷشٸن.
– كالامگەر كٶپ بٸلگەن سايىن, كٶركەم شىعارما جازۋعا دەگەن قۇلشىنىس بەسەڭدەيتٸن سيياقتى. قالاي ويلايسىز?
– كەرٸسٸنشە, بٸلگەن سايىن جازۋ جازيراسى بٸرتٸندەپ اشىلا تٷسەتٸندەي.
– مەنٸڭشە, سٸز دراما سالاسىندا ساپالى ەڭبەك ەتۋگە قابٸلەتتٸ سيياقتىسىز...
– ول جاعىن تاپ باسىپ ايتا المايمىن. مەنەن گٶرٸ سٸزگە كٶبٸرەك مەلٸمدەۋ سىقىلدى... بٸرنەشە پەسانىڭ سۇلباسى بار. الدا جازىلادى دەپ تە جوسپارلاپ جٷرمٸن.
باعلان ورازالى, «ەدەبيەت پورتالى»
