30 جىل بۇرىن, 1994 جىلى 20 سەۋٸردە ۇجىمدىق قاۋٸپسٸزدٸك تۋرالى شارت كٷشٸنە ەندٸ. قۇجاتقا توعىز ەل: رەسەي, ەزەربايجان, ارمەنييا, بەلارۋس, گرۋزييا, تەجٸكستان, ٶزبەكستان, قىرعىزستان جەنە قازاقستان قول قويعان بولاتىن. قازاقستان مەن ارمەنييا ۇقشۇ قۇرامىنان شىعىپ كەتۋٸ مٷمكٸن بە? ساراپشىلار تالداۋ جاساپ, پٸكٸر بٸلدٸردٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz گازەتى.Ru باسىلىمىنا سٸلتەپ.
تمد ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك دۋما كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى كونستانتين زاتۋلين ۇجىم قازاقستانداعى قاڭتار وقيعاسى كەزٸندە ٶزٸن كٶرسەتە بٸلگەنٸن ايتادى.
رەسەيدەگٸ كونستيتۋتسييالىق زاڭناما جەنە مەملەكەتتٸك قۇرىلىس جٶنٸندەگٸ كەڭەس كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ ولگا كوۆيتيدي ۇقشۇ ايماقتىق جەنە حالىقارالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ ماڭىزدى فاكتورى ەكەنٸن ايتادى.
«قازاقستاندا بەيبٸتشٸلٸك پەن ساياسي تۇراقتىلىقتى ساقتاۋدا ۇقشۇ جەتەكشٸ رٶل اتقارعانى سٶزسٸز. بۇل رەتتە نەگٸزگٸ مٸندەت - ۇيىمعا مٷشە مەملەكەتتەر رەتٸندەگٸ بٸزدٸڭ ٸشكٸ قاۋٸپسٸزدٸگٸمٸز, ٶزارا سەنٸمدٸلٸكتٸ, ىنتىماقتاستىقتى, ٶزارا تٷسٸنٸستٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ, قازٸرگٸ سىن-تەگەۋرٸندەر مەن قاۋٸپ-قاتەرلەرگە بٸرىڭعاي تەسٸلدٸ ەزٸرلەۋ قاجەتتٸگٸ», - دەيدٸ رەسەيلٸك سەناتور.
ۇقشۇ تاراپ كەتۋٸ مٷمكٸن بە?
تمد ەلدەرٸ ينستيتۋتىنىڭ ەۋرازييالىق ينتەگراتسييا جەنە شىۇ دامۋ بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ۆلاديمير ەۆسەەۆتٸڭ سٶزٸنشە, ارمەنييا ۇجىمدا قيىن جاعداي تۋعىزىپ وتىر.
«ارمەنييا-وڭتٷستٸك كاۆكازداعى ۇقشۇ-عا مٷشە جالعىز مەملەكەت. سوندىقتان ۇيىم وسى باعىتتا ەلسٸرەۋٸ مٷمكٸن. ەگەر بٸز ورتالىق ازييا ۆەكتورىن قاراستىرساق, وندا قازاقستان كٶزگە تٷسەدٸ. استانا رەسەيگە قاتىستى ەكٸۇشتى سىرتقى ساياسات جٷرگٸزۋدە. قازاقستان تاراپى ۋكراينا قارۋلى كٷشتەرٸنە سنارياد جەتكٸزۋگە قاتىسۋى مٷمكٸن دەگەن بولجام دا بار. مۇنى چەحييا باسشىلىعى استارلاپ جەتكٸزگەندەي بولدى. ودان بٶلەك, قازاقستاندا رۋسوفوبتىق كٷشتەر ارتىپ, اقش-تىڭ ەلگە ەسەرٸ ازايار تٷرٸ جوق», - دەيدٸ رەسەيلٸك ساراپشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مۇنداي جاعدايدا ۇقشۇ الدىندا ەكٸ مٸندەت تۇرۋى مٷمكٸن – ارمەنييانىڭ قىسقا مەرزٸمدە شىعۋى جەنە ورتا مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا قازاقستان دا شىعىپ كەتۋٸ مٷمكٸن. ەۆسەەۆ استاناعا قاتىستى اقش پەن ونىڭ وداقتاستارى تاراپىنان قىسىم كٶرسەتۋ فاكتورى بولاتىنىن جوققا شىعارمادى.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن رەسەي فەدەراتسيياسىنىڭ قورعانىس مينيسترٸ سەرگەي شويعۋ ورتالىق ازيياداعى ستراتەگييالىق باعىتتاعى جاعداي كٷردەلٸ ەكەنٸن ايتقان بولاتىن. ونىڭ سٶزٸنشە, بۇل ايماققا اۋعانستان جاقتان قاۋٸپ تٶنٸپ تۇر.
"سوڭعى بٸر جىلدا "يسلام مەملەكەتٸ" سودىرلارىنىڭ سانى 15 پايىزعا ٶسكەن. ولاردىڭ باستى ماقساتى – ۇقشۇ-نىڭ وڭتٷستٸك شەكارالارىندا راديكالدى يدەولوگييا مەن ديۆەرسييالىق ەرەكەتتەردٸ تاراتۋ", - دەپ توپشىلاعان شويعۋ.
سونىمەن قاتار, سەرگەي شويعۋ بيىل ورتالىق ەسكەري وكرۋگتە نەگٸزگٸ كٷش ايماق ەلدەرٸندەگٸ داعدارىستى جاعدايلاردى رەتتەۋگە جەنە قازاقستان, قىرعىزستان جەنە تەجٸكستان اۋماقتارىندا ٶتەتٸن جەتٸ وقۋ-جاتتىعۋعا قاتىسۋعا باعىتتالاتىنىن حابارلادى. ەسكەرلەردٸ وقىتۋدىڭ نەتيجەسٸ ۇقشۇ-نىڭ ۇجىمدىق جەدەل ەرەكەت ەتۋ كٷشتەرٸنٸڭ "ٶزارا ٸس-قيمىل-2024" وقۋ-جاتتىعۋى بولادى, وعان بەس مەملەكەتتٸڭ ەسكەري كونتينگەنتتەرٸ قاتىسادى.
