پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا جۇمىس ساپارى اياسىندا All China Review باسىلىمىندا قازاقستان تۋرالى ماقالا جارىق كٶردٸ. وندا ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىنداعى قازٸرگٸ جەتٸستٸكتەرٸ مەن قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ شەتەلدٸك ينۆەستيتسييانى نە سەبەپتٸ بارعان سايىن كٶبٸرەك تارتىپ وتىرعانى سٶز بولادى. سونىڭ نەگٸزگٸ تۇستارىنا توقتالايىق.
بٸرٸنشٸدەن, اشىعىن ايتۋ كەرەك: بٷگٸندە قازاقستان – ٶڭٸردەگٸ ەڭ ٸرٸ ەكونوميكا. دەمەك, ەڭ ٷلكەن ەرٸ ەڭ تارتىمدى نارىق تا وسى. مۇنى ناقتى ساندار دەلەلدەيدٸ.
قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كٶلەمٸ جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ 147,1 ملرد دوللار بولاتىن ٶزبەكستاننان ەكٸ ەسەدەن دە اسادى. ال ٶڭٸردەگٸ ٶزگە ەلدەرمەن سالىستىرساق, ايىرماشىلىق ودان دا ايقىن: تٷرٸكمەنستان ەكونوميكاسى 77,4 ملرد دوللار, قىرعىزستان – 21,6 ملرد دوللار, تەجٸكستان – 17,5 ملرد دوللار دەڭگەيٸندە باعالانعان.
جان باسىنا شاققانداعى جٸٶ كٶرسەتكٸشٸندە دە قازاقستاننىڭ باسىمدىعى انىق بايقالادى. قازاقستاندا بۇل كٶرسەتكٸش شامامەن 15 مىڭ دوللارعا جەتكەن. تٷرٸكمەنستاندا – 11,6 مىڭ دوللار, ٶزبەكستاندا – 3,8 مىڭ دوللار, قىرعىزستاندا – 3 مىڭ دوللار, ال تەجٸكستاندا – 1,7 مىڭ دوللار.
قازاقستان مەن كٶرشٸ ەلدەر اراسىنداعى مۇنداي ايىرماشىلىق ەكونوميكانىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى ەكەنٸن جەنە قوسىلعان قۇن كٶلەمٸنٸڭ ەلدەقايدا كٶپ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ال ينۆەستورلار ٷشٸن دەل وسىماڭىزدى.
ەكٸنشٸدەن, ماقالا اۆتورلارى قازاقستاندا كاپيتالدىڭ شوعىرلانۋى ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقانىن اتاپ ٶتەدٸ.
ينۆەستورلاردى مۇندا ٸشكٸ نارىقتىڭ سىيىمدىلىعى, تابيعي رەسۋرستار قورى, ەۋروپا مەن ازييانىڭ اراسىنداعى تيٸمدٸ گەوگرافييالىق ورنالاسۋى, قارجى ينفراقۇرىلىمى جەنە ٸرٸ حالىقارالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ تەجٸريبەسٸ قىزىقتىرادى. سونىمەن قاتار, قازاقستاننىڭ ينۆەستيتسييالىق ساياساتى رەتتەۋدٸڭ بولجامدىلىعىن ودان ەرٸ ارتتىرۋعا جەنە ينۆەستورلارعا ۇزاق مەرزٸمدٸ جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن قولايلى جاعداي قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان.
وسى تۇستا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ تۇراقتى ەرٸ تٷسٸنٸكتٸ بيزنەس ورتاسىنىڭ ماڭىزىن بٸرنەشە رەت اتاپ ٶتكەنٸن ەسكە العان جٶن. سونىڭ نەتيجەسٸندە قازاقستان حالىقارالىق كومپانييالار ٷشٸن ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٸرٸ ەرٸ ەڭ دامىعان ينۆەستيتسييالىق الاڭعا اينالىپ وتىر.
ٷشٸنشٸدەن, حالىقارالىق باعالاۋلار بويىنشا قازاقستان ەكونوميكالىق كٷردەلٸلٸك پەن ەكونوميكالىق ەركٸندٸك رەيتينگتەرٸندە ورتالىق ازيياداعى ٶزگە ەلدەردەن جوعارى ورىندا تۇر.
بۇل كٶرسەتكٸشتەر ماڭىزدى, ٶيتكەنٸ ولار ٶندٸرٸستٸك قۇزىرەتتەردٸڭ دامۋ دەڭگەيٸن, بيزنەس ورتانىڭ ساپاسىن جەنە نارىقتىق ينستيتۋتتاردىڭ جاي-كٷيٸن كٶرسەتەدٸ.
ەكونوميكالىق كٷردەلٸلٸك يندەكسٸندە قازاقستان ەلەم بويىنشا 55-ورىندا تۇر جەنە ٶڭٸردەگٸ باسقا مەملەكەتتەردٸڭ بەرٸنەن ەدەۋٸر الدا كەلەدٸ. بۇل رەيتينگ ەكونوميكانىڭ تەحنولوگييالىق تۇرعىدان كٷردەلٸ ٶنٸم ٶندٸرۋ جەنە ەكسپورتتاۋ قابٸلەتٸن, سونداي-اق ٶندٸرٸستٸك جەنە ٶنەركەسٸپتٸك ەلەۋەتتٸڭ دەڭگەيٸن باعالايدى.
ال ەكونوميكالىق ەركٸندٸك يندەكسٸندە قازاقستان 68-ورىندا. بۇل رەيتينگتٸ جاساۋ كەزٸندە مەنشٸك قۇقىعىن قورعاۋ, مەملەكەتتٸك رەتتەۋدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ, ەكونوميكانىڭ اشىقتىعى جەنە بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ جاعدايلارى ەسكەرٸلەدٸ.
All China Review اۆتورلارى قازاقستاننىڭ ٶڭٸردەگٸ كٶشباسشىلىق پوزيتسيياسى ەكونوميكاسىنىڭ اۋقىمى مەن قۇرىلىمىنا, ينستيتۋتتارىنىڭ ساپاسىنا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ كاپيتالدى تارتۋ قابٸلەتٸنە نەگٸزدەلگەنٸن اتاپ ٶتەدٸ.
ەلٸمٸز مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جاڭعىرتىپ, نارىقتىق ينستيتۋتتاردى نىعايتىپ, ينۆەستورلارٷشٸن جاعدايدى جاقسارتىپ كەلەدٸ. بۇل باعىتتا كونستيتۋتسييالىق رەفورمانىڭ دا ىقپالى زور. ٶيتكەنٸ ول باسقارۋ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرىپ, ەلدٸڭ ۇزاق مەرزٸمدٸ ينستيتۋتسيونالدىق نەگٸزٸن كٷشەيتەدٸ.
وسىنىڭ بارلىعى حالىقارالىق ينۆەستورلاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ وتىر.
ينۆەستورلار ٷشٸن ينۆەستيتسييا سالۋداعى نەگٸزگٸ ٶلشەمدەردٸڭ قاتارىندا رەتتەۋدٸڭ بولجامدىلىعى, مەنشٸك قۇقىعىنىڭ قورعالۋى جەنە ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ تۇراقتىلىعى بار. قازاقستاندا جٷرگٸزٸلٸپ جاتقان رەفورمالار دەل وسى تالاپتارعا جاۋاپ بەرەدٸ. سوندىقتان ەلٸمٸزگە شەتەلدٸك بيزنەس بۇرىنعىدان دا كٶبٸرەك كەلٸپ, ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ ارتىپ كەلەدٸ.
جالپى العاندا, قازاقستان – ورتالىق ازيياداعى سٶزسٸز كٶشباسشى. ال ٶڭٸردەگٸ باسقا ەلدەردٸڭ بۇل دەڭگەيگە جەتۋٸ ٷشٸن ەلٸ تالاي جىل قاجەت.
