دەنساۋلىق ساقتاۋعا قۇيىلاتىن ينۆەستيتسييا نەگە نەتيجەسٸز?
- دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قازٸرگٸ ەكٸمشٸلٸك جٷيەسٸ كٷردەلٸ, قىمبات جەنە اۋقىمدى. مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە قاراجات تٷرلٸ مەملەكەتتٸك جەنە جەرگٸلٸكتٸ باسقارۋ ورگاندارىنىڭ ەلەگٸنەن ەرەڭ ٶتٸپ, قاتتى «قىسقارىپ» جەتەدٸ. بٶلٸنگەن اقشانىڭ 15-30% (!) عانا ناۋقاستى ەمدەۋگە قالادى.
- بٸزدٸڭ بٸلٸم بەرۋ جٷيەمٸز دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى بويىنشا كەسٸبي باسقارۋشىلاردى دايىنداعان ەمەس. جاقسى دەرٸگەر – مەكەمەنٸڭ جاقسى باسقارۋشىسى بولا المايدى. وسىدان مەديتسينالىق مەكەمە دە, پاتسيەنت تە ۇتىلىپ جاتىر.
- مەديتسينا كادرلەرٸن دايىنداۋدى ەلٸ دە جەتٸلدٸرۋ كەرەك. وقۋ ورىندارىنىڭ كوممەرتسييالانۋى جاعدايدى قيىنداتتى. ديپلوم ساتۋ – ۇلتتىڭ دەنساۋلىعى مەن مەملەكەت مٷددەسٸنە شاش-ەتەكتەن زييان كەلتٸرۋدە.
- مەملەكەت «كەرەۋەت-ورىن» ەسەبٸن جاقسى تٶلەيدٸ. وسىدان كەلٸپ گيپەردياگنوستيكا, حيرۋرگييالىق وپەراتسييالاردى قاجەت ەتپەيتٸندەرگە دە وتا جاساي بەرۋ كٶبەيدٸ. سوزىلمالى اۋرۋمەن اۋىراتىن ادامدار سانى ارتتى.
- بٸرٸنشٸ ورىندا دەرٸگەردٸڭ نەمەسە مەدبيكەنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸ ەمەس, تٸكەلەي تانىستىق, تەلەفون قۇقىعى, باسقا دا جايتتار تۇرادى. نەتيجەسٸندە بٸز شتاتتىق كەستەنٸڭ ٶتٸرٸك كٶبەيتٸلگەنٸن, شىعىنداردى ارتىعىمەن ەسەپتەگەندەرٸن كٶرٸپ وتىرمىز.
- ەمدەۋ جۇمىستارىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن بٸلدٸرەتٸن «ينديكاتورلار» دەرٸگەرلەردٸڭ دياگونوزدى اۋىستىرۋىنا, جاعدايدىڭ ناقتى بەينەسٸن جاسىرۋعا يتەرمەلەپ وتىر. اۋرۋدى شىن مەنٸندە انىقتاۋ جەنە بەرٸلگەن كٶرسەتكٸش سانىنان ارتىق كەتۋدٸڭ ارتى ايىپپۇل تٶلەۋگە سوقتىرادى. بۇل جٷيە ٶزٸن-ٶزٸ الداپ وتىر.
- مينيسترلٸك قاعاز جٷزٸندەگٸ ەسەپ الۋدى ەلٸ توقتاتقان جوق, ٶزٸندەگٸ اقپاراتتىق جٷيەگە سەنبەيدٸ. بٸراق اقپاراتتىق جٷيەگە ەدەۋٸر قارجى بٶلۋدە. ەسەپ بەرۋ جٷيەسٸن قولايلى ەرٸ وڭاي ەتۋ قاجەت.
- كەپٸلدەندٸرٸلگەن بيۋدجەتتٸك قارجىلاندىرۋ ازعىندىق پەن سالاقتىققا سوقتىرادى – ٶيتكەنٸ ٷنەمدەۋگە, ٷزدٸك بولۋعا, جاقسى جۇمىس ٸستەيتٸندەرمەن بەسەكەسۋگە تىرىسۋدى قاجەتسٸنبەيدٸ. بٶلٸنگەن قارجىنى دەر كەزٸندە “يگەرمەسەڭ”, تاياق جەيسٸڭ. ال ٷنەمدەپ جۇمساعانداردى قارجىلاندىرۋ كەزٸندە از اقشا بٶلٸنٸپ «جازالايدى»…
- وتاندىق مەديتسينا سالالىق ستاندارتتار قۇرساۋىنان شىعا الماي كەلەدٸ. بۇل قىزمەت كٶرسەتۋ قۇنىنىڭ قىمباتتاۋىنا, ەمدەۋ شارالارىن ٶتٸرٸك سانمەن كٶبەيتۋگە سوقتىرادى.
اقشانى قايدان الۋ كەرەك?
بٸز – مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جولىن تاڭدادىق. مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگٸزۋ – سالىقتى شامالى ٶسٸرۋدٸ بٸلدٸرەدٸ. جٷكتەمە مەملەكەت, جۇمىس بەرۋشٸ جەنە جۇمىسشى اراسىندا ەرتٷرلٸ پروپورتسييادا بٶلٸنەدٸ.
رەفورمادان قانداي نەتيجە كٷتەمٸز?
- مەملەكەتتٸڭ, جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ جەنە جۇمىسشىنىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ پرينتسيپٸن ەنگٸزۋ. جاقىن ارادا مٸندەتتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنە كٶشۋ باستالادى. رەفورمانىڭ مەنٸ مىناۋ: جۇمىس جاسىنداعى ازاماتتاردى مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ مەملەكەتتٸڭ, جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ جەنە شامالى دەڭگەيدە – جۇمىسشىنىڭ ٶز ەسەبٸنەن ٸسكە اسىرىلادى.
جۇمىس بەرۋشٸلەر 2017 جىلدان باستاپ جۇمىسشىنىڭ ورتاشا تابىسىنىڭ 2 پايىزىنان باستاپ, 2020 جىلعا قاراي 5 پايىزىنا دەيٸن اۋدارادى.
جۇمىسشىلار مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ٷشٸن تەك 2019 جىلدان باستاپ قانا جالاقىسىنىڭ 1 پايىزىن, ال 2020 جىلدان باستاپ 2 پايىزىن تٶلەي باستايدى.
ازاماتتاردىڭ دەنساۋلىعىنا ينۆەستيتسييالارعا جۇمىسشىلار مەن جۇمىس بەرۋشٸلەر تاراپىنان قاتىسۋ — جالپىەلەمدٸك تەجٸريبە, دامىعان ەلدەردە ونداعان جىلداردان بەرگٸ ەڭبەك شارتىنىڭ مٸندەتتٸ بٶلٸگٸ.
- بۇل جٷيەگە ساقتاندىرۋ پوليسٸن جەڭٸل باعامەن ساتىپ الۋ مٷمكٸندٸگٸن بەرۋ ارقىلى «ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋشى» حالىقتى تارتۋ. «ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتۋشىلار» قاتارىنا 2,1 ميلليون ازاماتتى جاتقىزۋ قابىلدانعان. ولار جۇمىسسىزدار رەتٸندە تٸركەلمەگەن, جۇمىسقا رەسمي قابىلدانعاندار بولىپ سانالمايدى, سالىق تٶلەمەيدٸ, ەلەۋمەتتٸك ساقتاندىرۋ قورى مەن زەينەتاقى قورىنا تٶلەمدەر جاسامايدى, بٸراق ەلەۋمەتتٸك سفەرا قىزمەتٸن بەلسەندٸ پايدالانادى: جەردەماقىلار الادى, مەديتسينالىق قىزمەتتەردٸ پايدالانادى, بالالاردى مەكتەپتە وقىتادى جەنە ت.ب. بۇل قىزمەتتەردٸڭ اقىسىن سالىق تٶلەۋشٸلەر تٶلەيدٸ.
- جەكە مەنشٸك ەرٸكتٸ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى دامىتۋ, ولار جوعارى دەڭگەيدەگٸ قىزمەت تٷرلەرٸن بەرە الادى, مٸندەتتٸ ساقتاندىرۋدى دامىتۋ سەكٸلدٸ ول دا ماڭىزدى. ەلەمدەگٸ بٸر دە بٸر مەملەكەتتٸڭ بيۋدجەت قارجىسى ەسەبٸنەن حالىقتى مەديتسينالىق قىزمەتپەن 100 پايىز قامتاماسىز ەتۋگە شاماسى كەلمەيدٸ. بۇل تاقىرىپتاعى بارلىق ەڭگٸمەلەر ۋتوپييا نەمەسە جاۋاپسىز پوپۋليزم بولىپ تابىلادى. مەملەكەت ەرٸكتٸ ساقتاندىرۋدى دامىتۋ ساياساتىن قولداۋ ساياساتىن جەتٸلدٸرۋٸ كەرەك.
- اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ بويىنشا جۇمىستاردى كٷشەيتۋ:
— ەمحانالىق كٶمەكتٸ دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋ,
— جالپى تەجٸريبە جەنە وتباسى دەرٸگەرلەرٸ رٶلٸن نىعايتۋ,
— سالاماتتى ٶمٸر سالتىن جاپپاي ناسيحاتتاۋ, دەنساۋلىق پەن ەدەمٸلٸك كۋلتٸن ەنگٸزۋ,
— بالالىق كەزدەن سپورت پەن جاقسى تاعامدارعا دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸككە تەربيەلەۋ, مەكتەپ دەرٸگەرلەرٸ مەن مەديتسينالىق كابينەتتەر رٶلٸن ارتتىرۋ.
بۇل ماڭىزدى ٸسكە دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم, مەدەنيەت, سپورت, ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر جەنە كوممەرتسييالىق ەمەس ۇيىمداردىڭ, جالپى العاندا قوعامنىڭ بارلىق جٷيەسٸن تارتۋ قاجەت.
ۇسىنىلىپ وتىرعان الدىن الۋ شارالارى مەن امبۋلاتورلىق-ەمحانالىق قىزمەتتەر حالىقتىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتادى, سوزىلمالى اۋرۋ ادامداردىڭ سانىن قىسقارتادى, قىمبات تۇراتىن اۋرۋحانالىق كەرەۋەت سانىن ازايتادى, ال جالپى العاندا دەنساۋلىق سالاسىنا كەتەتٸن شىعىستاردى وڭتايلاندىرادى. دامىعان ەلدەر بۇل جولمەن تابىستى جٷرٸپ كەلەدٸ, ال بٸزگە ولاردىڭ تەجٸريبەسٸنەن ٷيرەنۋ كەرەك.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ – دەنساۋلىقتى قورعاۋ سالاسىنداعى مەملەكەت پەن جەكە مەنشٸك بيزنەستٸڭ ٶزارا ەرەكەتتەسۋٸنٸڭ ىڭعايلى قۇرالى. ول ەر ادامدى جەكە قارجىلاندىرۋدى بٸلدٸرەدٸ, اتاپ ايتقاندا, ەر ازامات, ٶز ساقتاندىرۋ پوليسٸنٸڭ قوجايىنى, «جاعدايدىڭ يەسٸ» بولىپ, دەرٸگەر مەن مەديتسينالىق مەكەمەنٸ ٶزٸ تاڭداي الاتىن مٷمكٸندٸككە يە بولادى. كلينيكالار مەن اۋرۋحانالار ەر پاتسيەنت ٷشٸن جاقسى دەرٸگەرلەردٸ تارتۋ, ساپالى ەمدەۋ, شىعىستاردى ازايتۋ, سونىڭ ارقاسىندا جاقسى اقشا تابا بٸلۋ ارقىلى كٷرەسەتٸن بولادى.
مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ جٷيەسٸنٸڭ قالىپتاسۋى – بۇل كٷردەلٸ جەنە ۇزاق ۋاقىتتى قاجەت ەتەتٸن پروتسەسس. دەنساۋلىق جٷيەسٸنٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارىنا جاڭا جاعدايلاردا وقىپ, ەڭبەك ەتۋگە تۋرا كەلەدٸ. بۇل كەزەڭ جەڭٸل بولمايدى. تەجٸريبە ىلعي ٶزٸنٸڭ تٷزەتۋلەرٸن ەنگٸزٸپ وتىرادى.
مٸنسٸز ەدٸس ەزٸرشە ەشكٸمدە دە جوق. بٸراق سالاداعى قازٸرگٸ جاعدايعا ەندٸ تٶزۋگە بولمايدى!
