قازاقستاننىڭ ەكس-پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆ پەن ٶزبەكستاننىڭ ەكس-باسشىسى يسلام كاريموۆ قىرعىزستاندى 1991-2005 جىلدارى ارالىعىندا باسقارعان اسقار اقاەۆتى تەۋەلسٸز مەديا مەن جۋرناليستەردٸ قولداعانى ٷشٸن سىناعان. بۇل تۋرالى اقاەۆ «ناكتا» پودكاستىندا ايتىپ بەردٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
اقاەۆتىڭ سٶزٸنشە, ول قىرعىزستاندا امەريكالىق تەۋەلسٸز مەديالاردىڭ اشىلۋىنا قاتتى قىزىققان.
«رەسمي ساپارلاردىڭ بٸرٸندە Freedom House ۇيىمى (دەموكراتييانى جەنە ادام قۇقىقتارىن قورعايتىن ۇيىم) ماعان پرەمييا بەرٸپ, مەنٸ تەۋەلسٸز مەملەكەتتەر اراسىنداعى ەڭ دەموكراتييالىق پرەزيدەنت دەپ تانىدى. ولار ەلٸمٸزدە تەۋەلسٸز مەديالارعا كٶمەكتەسەتٸن ورتالىق اشۋدى ۇسىندى. مەن قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, رۇقساتىمدى بەرٸپ, Freedom House سول ورتالىقتى باسقارۋمەن اينالىستى», - دەيدٸ اقاەۆ.
اقاەۆتىڭ سٶزٸنشە, ونىڭ تەۋەلسٸز مەديالاردى قولداۋ يدەياسىن نازارباەۆ پەن كاريموۆ ۇناتپاعان.
«كٶرشٸ ەلدٸڭ باسشىلارمەن بولعان كەزدەسۋدٸڭ بٸرٸندە كاريموۆ پەن نازارباەۆ «ەي, دەموكرات, سەن نە ٸستەسەڭ دە ٶزٸڭ بٸلەسٸڭ عوي, بٸراق سەنٸڭ ەلٸڭدەگٸ تيپوگرافييادان شىعاتىن گازەتتەر نە ٷشٸن بٸزدٸ سىناپ, ماتەريال جازىپ جٷر?» دەدٸ. سەبەبٸ تيپوگرافييادان شىققان گازەتتەر الماتى مەن تاشكەنتتە دە تاراتىلعان», - دەيدٸ اقاەۆ.
قىرعىزستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ سول ورتالىقتى اشۋى قاتە شەشٸم بولعانىن ايتادى. ونىڭ سٶزٸنشە, جۋرناليستەردٸڭ دەلەلدەنبەگەن سىني ماتەريالدارىنىڭ سالدارىنان 2005 جىلى ناۋرىزدا مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس بولعان. اقاەۆ Freedom House مەملەكەتتٸك تٶڭكەرٸس جاساۋدى قارجىلاندىرعانىن ايتادى.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن قىرعىزستاننىڭ بۇرىنعى پرەزيدەنتٸ اسقار اقاەۆ جوعارى كەڭەسكە ەكس-پرەزيدەنت مەرتەبەسٸن قايتارۋدى سۇراپ ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن بولاتىن.
بۇل تۋرالى كونستيتۋتسييالىق زاڭناما, مەملەكەتتٸك قۇرىلىم, سوت-قۇقىقتىق مەسەلەلەر جەنە رەگلامەنت جٶنٸندەگٸ پارلامەنت كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى چولپون سۇلتانبەكوۆا مەلٸمدەدٸ.
سۇلتانبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, اقاەۆتان حات وعان 5 قىركٷيەك كٷنٸ تاڭدا كەلٸپ تٷسكەن. ال جوگوركۋ كەنەشتٸڭ سپيكەرٸ نۇرلانبەك شەكٸەۆتٸڭ اتىنا 30 شٸلدەدە كەلٸپ تٷسكەن. دەپۋتات اقاەۆقا ەكس-پرەزيدەنت مەرتەبەسٸن قايتارۋ مەسەلەسٸ كٷن تەرتٸبٸنە ەنٸپ-ەنبەيتٸنٸن جەنە قاشان تالقىلاناتىنىن تٷسٸندٸردٸ.
«الدىمەن فراكتسييالار, ولاردىڭ جەتەكشٸلەرٸ جەنە دەپۋتاتتارمەن كەلٸسسٶزدەر جٷرگٸزٸلەدٸ. وسىدان كەيٸن مەسەلەنٸ تالقىلاۋعا شىعاراتىن كٷندٸ جارييالايمىز», – دەپ تٷسٸندٸردٸ ول.
كەيٸننەن پارلامەنت اقاەۆتىڭ ٶتٸنٸشٸن قاناعاتتاندىرماعانى بەلگٸلٸ بولدى.
ايتا كەتەيٸك, اسقار اقاەۆتىڭ ۇلى ايدار اقاەۆ 1998 جىلى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قىزى ەلييا نازارباەۆاعا ٷيلەنگەن بولاتىن. ول كەزدە ەلييا 18 جاستا بولعان. ايدار اقاەۆ 2020 جىلى اقپاندا 44 جاسىندا مەسكەۋدە قايتىس بولدى.
اسقار اقاەۆ – تەۋەلسٸز قىرعىزستاننىڭ العاشقى پرەزيدەنتٸ. ول رەسپۋبليكاعا 2005 جىلعا دەيٸن باسشىلىق ەتتٸ. 2005 جىلعى 24 ناۋرىزدا اقاەۆتاردىڭ وتباسىلىق بيلٸگٸنە قارسى باعىتتالعان حالىقتىق كٶتەرٸلٸس نەتيجەسٸندە ول پرەزيدەنتتٸك قىزمەتتەن قۇلاتىلدى. سول جىلى جوگوركۋ كەنەش ونى «العاشقى پرەزيدەنت» مەرتەبەسٸنەن ايىردى. 2010 جىلى ۋاقىتشا ٷكٸمەت تە ٶزٸنٸڭ جارلىعىمەن اسقار اقاەۆتى «ەكس» مەرتەبەسٸنەن ايىردى.
