سوندىقتان ونىڭ كٶپ ٷشٸن تاڭسىق ەرٸ تٷسٸنٸكسٸز بولىپ جاتۋى زاڭدى. دەگەنمەن, بٸز سٶزگە تارتقان ساياساتتانۋشىلار مەن ماماندار, ونىڭ قازاقستاننىڭ ساياسي جەنە پارتييالىق دامۋى ٷشٸن اسا قاجەت تەتٸك ەكەنٸن باسا ايتادى. بۇل, تٸپتٸ قازٸرگٸ بەلارۋس ەلٸندەگٸ ساياسي جاعدايلاردىڭ بٸزدە قايتالانباۋى ٷشٸن دە كەرەك ەكەن. ناقتىراق ايتقاندا, ساراپشىلار پٸكٸرٸنشە, بۇل كٷشكە سالۋدىڭ, سايلاۋدىڭ ارتى شيەلەنٸسكە ۇلاسپاۋدىڭ الدىن الۋ, ەڭ باستىسى, قاجەت كەزدە ساياسي كٶشباسشىنى, كەز كەلگەن ساياساتكەردٸ ىڭ-شىڭسىز, زاڭدى تٷردە الماستىرۋ تەتٸگٸنٸڭ پايدا بولۋى دەسە دە بولادى...
قازاقستاندا ساياسي رەفورما قاجەتتٸگٸن وسىعان دەيٸن بيلٸكتەن تىس ٶكٸلدەر ايتىپ كەلسە, كەيٸنگٸ كەزدەرٸ مۇنى بيلٸكتٸڭ ٶزٸ دە مويىنداۋعا مەجبٷر بولعان. مويىنداپ قانا قويماي, ونى شىنداپ قولعا الا باستاعان.
- بۇعان سوڭعى پرەزيدەنتتٸك سايلاۋ دەلەل. سودان كەيٸن, بٸردەن بۇل باعىتتا شىن ٶزگەرٸستەر بەلەڭ الا باستادى, پرايمەريز – سونىڭ بٸر كٶرٸنٸسٸ, بۇل – جاقسى نىشان, - دەيدٸ بٷگٸندەرٸ مۇحيتتىڭ ارعى جاعىندا تۇراتىن ساياساتتانۋشى ۋەليحان تٶلەشوۆ.
ال قازٸر ەلٸمٸزدٸڭ ەر ٶڭٸرٸندە ٶتٸپ جاتقان پرايمەريزگە تٸكەلەي قاتىسىپ, وعان باقىلاۋشى رەتٸندە تارتىلعان ساياساتتانۋشى ەرلان سايىروۆ بۇل - بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ تالابى, دٷنيەجٷزٸلٸك سيپاتتاعى پروتسەستەرگە ٸلەسۋدە ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي مەدەنيەتتٸڭ جاڭاشا قالىپتاسۋىنىڭ نەگٸزٸ ەكەنٸن ايتادى.
پارتيياٸشٸلٸك سايلاۋدىڭ ماقساتى مەن مٸندەتٸ
- دٷنيەجٷزٸندە مەملەكەت ينستيتۋىنىڭ دەموكراتييالىق قۇندىلىق, تەڭدٸك تۇرعىسىندا دۇرىس جاۋاپ بەرە الماۋىنا بايلانىستى اقش-تا, ەۋروپادا مەملەكەت ينستيتۋتىنىڭ جاڭا تۇرپاتىنا دەگەن قاجەتتٸلٸك ٶسٸپ, ٶزەكتٸ مەسەلەگە اينالۋدا. سونىمەن بٸرگە كٶرشٸ رەسەيدە, بەلارۋس ەلٸندە دە قازٸر دەموكراتييا, ادام قۇقىعى ٷشٸن بيلٸك پەن حالىق اراسىندا تەكە-تٸرەس بولىپ جاتىر. وسى دٷنيەجٷزٸلٸك پروتسەستەر قازاقستانعا دا ٶز ەسەرٸن تيگٸزبەي قويمايدى. قازٸردٸڭ ٶزٸندە, قاراپ وتىرساڭىز, بٸزدٸڭ قوعامدا دەموكراتيياعا, پٸكٸرلەر پليۋراليزمٸنە دەگەن سۇرانىس ٶرشٸپ تۇر. كەز كەلگەن ادام ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, قوعامدىق مەسەلەلەرٸن ٶزٸ العا تارتىپ, مەملەكەتتٸك باسقارۋ ٸسٸنە ارالاسقىسى كەلەدٸ ەرٸ بۇل زاڭدى قۇبىلىس. ٶكٸنٸشكە وراي, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ 30 جىلى ٸشٸندە ساياسي-قوعامدىق پروتسەستەر كەنجەلەپ قالدى. وسى جاعىنان العاندا, جاڭادان تٷرەن سالعان پرايمەريز تەتٸگٸ وسىنداي نيەتتەگٸ ادامداردى مەملەكەتتٸك باسقارۋعا ات سالىسىپ, ٶز كٷش-جٸگەرٸن سىناۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جاڭاشىل ٶزگەرٸس, - دەيدٸ ساياساياساتتانۋشى ەرلان سايىروۆ.
جالپى, ساياساتتانۋشىلاردىڭ تولىققاندى پٸكٸرٸن العا تارتپاستان بۇرىن, الدىمەن پرايمەريزدٸڭ باستى ماقساتى مەن مٸندەتٸن ايقىنداي كەتەلٸك.
ەڭ باستىسى, بيلٸك ساياسي رەفورمانى ٶز پارتيياسى - Nur Otan-نان باستاۋدى جٶن دەپ تاپتى. سونىڭ نەگٸزٸندە Nur Otan پارتيياسىنىڭ كٶشباسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ 2020 جىلدىڭ 17 تامىزى مەن 3 قازانى ارالىعىندا پرايمەريز ٶتكٸزۋ تۋرالى قاۋلىعا قول قويدى. قاۋلىعا سەيكەس, پرايمەريزدٸڭ مٸندەتٸ – «مىقتى ليدەرلەر – مىقتى پارتييا» قاعيداتى بويىنشا شىنايى جەنە مىقتى كٶشباسشىلاردى پارتييا قاتارىنا تارتۋ, بەلسەندٸ جەنە باستاماشىل ازاماتتار ٷشٸن «ەلەۋمەتتٸك ليفت» قۇرۋ, ەلدٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸن تالقىلاۋعا كٶپشٸلٸكتٸ جۇمىلدىرۋ, ايماقتارداعى جٷيەلٸ جۇمىس ٷشٸن ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ انىقتاۋ, سونداي-اق, كانديداتتاردىڭ جەكە جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرۋ. ال پرايمەريزدٸڭ نەگٸزگٸ ماقساتى پارتييا تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى باۋىرجان بايبەكتٸڭ ايتۋىنشا, بارلىق دەڭگەيدەگٸ مەسليحاتتار مەن پارلامەنت مەجٸلٸسٸندەگٸ تيٸمدٸ دەپۋتاتتىق كورپۋستى ودان ەرٸ قالىپتاستىرۋ ٷشٸن بەسەكەلەستٸك نەگٸزدە جاڭا كٶشباسشىلاردى ايقىنداۋ.
مٸنە, وسى مٸندەت پەن ماقساتتى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن رەسپۋبليكامىز بويىنشا Nur Otan پارتيياسىنىڭ پرايمەريزٸ 17 تامىزدا تٸزگٸن قاقتى. وعان سايلاۋ قۇقىعى بار كەز كەلگەن قازاقستاندىق ٷمٸتكەر بولا الاتىندىعى, ونىڭ پارتييا مٷشەسٸ بولۋى مٸندەتتٸ ەكەنٸ, بولماسا وعان تٸركەلۋ قاجەتتٸگٸ ايتىلدى. ال وعان دەيٸن ٷمٸتكەرلەر 15 ماۋسىمنان بەرٸ ەكٸ اي كٶلەمٸندە ارنايى وقىتۋ دەرٸستەرٸنەن ٶتتٸ. بارلىق كەزەڭدەردٸ پارتييالىق باقىلاۋ كوميتەتٸ باقىلايدى. ەڭ باستىسى, زاڭنامالىق ٶزگەرٸستەرگە سەيكەس, پارتييالىق تٸزٸمدەردە كەمٸندە 30% ەيەلدەر جەنە 20%-ى 35 جاسقا دەيٸنگٸ جاستار ۇسىنىلۋى مٸندەتتەلدٸ. (جالپى, پرايمەريزدٸ ٶتكٸزۋ ەرەجەلەرٸمەن تولىق تانىسقىسى كەلەتٸندەر, مىنا سٸلتەمە ارقىلى ونى وقىپ-بٸلە الادى)(https://nurotan.kz/primaryze?lang=kz).
مٸنە, وسىنداي ٶزٸندٸك ەرەجەلەرٸن جارييالاعان پارتييالىق پرايمەريزگە بٷگٸندەرٸ بٷكٸل ەلٸمٸز بويىنشا 11 مىڭنان اسا ادام قاتىسۋدا ەكەن. مۇنى ساياساتتانۋشى ەرلان سايىروۆ راستايدى.
- پرايمەريزگە دەگەن قىزىعۋشىلىق ٶتە جوعارى. وعان 11 مىڭنان اسا ادام قاتىسىپ جاتىر. قىزىعۋشىلىقتىڭ ارتۋىنىڭ سەبەبٸ, بٸزدە بۇعان دەيٸن مۇنداي مٷمكٸندٸك بولماعان. ٶكٸنٸشكە وراي, 30 جىل ٸشٸندە ساياسي تۇراقتىلىقتى قالىپتاستىرامىز دەپ قوعامدىق-ساياسي پروتسەستەن شەتتەلٸپ قالدىق. سونىڭ سالدارىنان اۋداندىق, وبلىستىق, ورتالىق دەڭگەيدە ٶز ويىن ەركٸن بٸلدٸرە الاتىن, ٶزٸندٸك ازاماتتىق پوزيتسيياسى بار ازاماتتارعا سۇرانىس ارتتى. ولاردى بٸز بٷگٸنگٸ تاڭدا ساياسي ارەناعا الىپ شىعۋىمىز كەرەك, ونسىز ەلٸمٸزدە ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ, ساياسي تۇرعىدا العا جىلجۋ بولمايدى, حالىققا ٶز تاعدىرىن ٶزٸ شەشەتٸندەي ساياسي تەتٸكتەر جاساۋىمىز كەرەك, سول كەزدە بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدە ساياسي تەپە-تەڭدٸك بولادى.
پرايمەريز – ٸرٸكتەۋدەن ٶتپەگەندەر ٷشٸن كەلەسٸ سايلاۋعا جولداما
راسىندا, قازاقستاننىڭ ساياسي ٶمٸرٸنە قوزعاۋ سالعان بۇل شارا, ەڭ الدىمەن جاستار ٷشٸن تارتىمدى. ونىڭ سەبەبٸن سايىروۆ پرايمەريزدٸڭ ٷش ەرەكشەلٸگٸمەن بايلانىستىرادى:
- بٸرٸنشٸدەن, ول دەگٸنٸمٸز ەلٸمٸزدە ساياسي مەدەنيەتتٸ قالىپتاستىرۋ, ەكٸنشٸدەن, «پارتييالىق ليفتٸنٸ» قامتاماسىز ەتۋ, ٷشٸنشٸسٸ كرەاتيۆتٸ, ياعني ٶزگە تۇرپاتتاعى ساياساتكەرلەردٸ ساياسات الاڭىنا شىعارۋ.
مٸنە, بۇل ٷش فاكتور دا, ساياساتتانۋشىنىڭ ايتۋىنشا, ساياسي پروتسەستەردەگٸ شەكتەۋگە بايلانىستى وسى كٷنگە دەيٸن قازاقستان جاستارىنا جاسالىپ كەلگەن ەدٸلەتسٸزدٸكتٸ بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە جويۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- مەسەلەن, بٷگٸندەرٸ قازاقستاندا ەر دەڭگەيدەگٸ 210 مەسليحات بولاتىن بولسا, ونىڭ 3335 دەپۋتاتى بار, بٸراق سولاردىڭ تەك 2% عانا جاستار. قازاقستاندا بٷگٸنگٸ تاڭدا 18 ملن 800 مىڭ حالىق تۇرادى, ونىڭ 27 پايىزى – جاستار. مٸنە, وسى كٶرسەتكٸشتەردٸ سالىستىرۋدا قازاقستانداعى جاستارعا قاتىستى سۇراپىل ەدٸلەتسٸزدٸك ورناپ وتىرعانىن بايقاۋعا بولادى. وسى مەسەلەنٸ جويۋ ٷشٸن دە پرايمەريز ٶزەكتٸ. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق كەڭەسكە ۇسىنعان ساياسي پاكەتتەر ٸشٸندە ساياسي پارتييالار قۇرامىنداعى جاستار 30 پايىزدان كەم بولماۋى كەرەك دەگەن تالابى بار. مٸنە, مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى تالابىن ورىنداۋدا دا بۇل نەرسە ماڭىزدى. وسى پرينتسيپتە ساياسي پارتييانى قايتا جاڭعىرتساق, سوندا ساياساتقا جاڭاشا ويلايتىن جاڭاشا تۇرپاتتاعى جاستار كەلەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭداعى ساياسي پروتسەستٸڭ كٷنتەرتٸبٸ دە وسى. وسى جاعىنان العاندا, Nur Otan پرايمەريزٸ – جاڭا ساياسي مەدەنيەتتٸ قالىپتاستىرۋعا بارلىق نەگٸزدٸ تۋدىرا الادى دەپ ەسەپتەيمٸن, - دەيدٸ سايىروۆ.
بيىلعى جىلداعى تاعى بٸر ەرەكشەلٸكتٸڭ پرايمەريزدەن ٶتپەي قالعان ادامدارعا تٸكەلەي قاتىسى بار ەكەن. پارتيياٸشٸلٸك سايلاۋمەن ساياسي رەفورما اياقتالمايتىنى انىق. ول جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋدان باستاپ ورتالىق دەڭگەيدەگٸنٸ دە قامتيدى. سوندىقتان پرايمەريزدٸ كەلەسٸ بٸر سايلاۋعا جولداما دەپ قابىلداۋعا بولادى ەكەن.
- پرايمەريز ٸرٸكتەۋٸنەن ٶتپەي قالعان ادام ەش ۇتىلمايدى. ٶيتكەنٸ ول پرايمەريز كەزٸندە ٷلكەن ساياسي مەكتەپتەن ٶتەدٸ. الدىمىزدا كەلە جاتقان مەجٸلٸس مەسليحاتى سايلاۋىنان كەيٸن جەرگٸلٸكتٸ جەرلەردە ەكٸمدەردٸڭ سايلاۋى باستالادى, ودان كەيٸن جەرگٸلٸكتٸ ٶزٸن-ٶزٸ باسقارۋ تۋرالى دايىن تۇرعان كونتسەپتسييا قابىلدانىپ كەتەتٸن بولسا, وندا اۋداندىق دەڭگەيدە دە ەكٸمدەر سايلاۋى ٶتۋٸ مٷمكٸن. سوندىقتان پرايمەريزگە قاتىستىپ جاتقان ازاماتتار ٶزدەرٸنٸڭ ساياسي مەدەنيەتٸن ٶسٸرٸپ, بولاشاقتاعى وسى سەكٸلدٸ ساياسي دودالاردا باق سىناۋعا مٷمكٸندٸك الۋ ٷشٸن قوماقتى تەجٸريبە جيناقتاپ شىعادى, - دەيدٸ ەرلان سايىروۆ.
Nur Otan ساياسي مونوپوليياعا اينالۋى مٷمكٸن بە?
بيىل ماۋسىم ايىندا Nur Otan جاقتاستارىنىڭ ليگاسى قۇرىلدى. «بۇل - Nur Otan پارتيياسىن ساياسي مونوپوليياعا اينالۋىنىڭ بەلگٸسٸ» دەگەن قوعامدا كەيبٸر سىني پٸكٸرلەر بٸلدٸرٸلدٸ. بۇل رەتتە ساراپشىلار پٸكٸرٸ تٶمەندەگٸدەي ٶربيدٸ:
ەرلان سايىروۆ, ساياساتتانۋشى:
- Nur Otan پارتيياسىنىڭ جاقتاستار ليگاسى - ساياسي تسەنتريستٸك ۇيىم. بۇل ۇيىمنىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي-قوعامدىق پروتسەستەردٸ ەۆوليۋتسييالىق تۇرعىدا دامىتۋ. ول ٷشٸن ساياسي پروتسەستەردٸ ليبەراليزاتسييالاۋعا باسىمدىق بەرٸلەدٸ. سوندا عانا بٸز حالىقتىڭ كٶپشٸلٸگٸنٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي پروتسەستەرگە ارالاسۋىنا جاعداي تۋدىرا الامىز. بٷگٸن, مٸنە اۋىلداردىڭ ەكٸمدەرٸ تٸكەلەي سايلاناتىن بولىپ جاتىر, ٶزٸن-ٶزٸن باسقارۋدىڭ جاڭا كونتسەپتسيياسى قابىلدانعالى جاتىر, سونىمەن بٸرگە بيىلعى پرايمەريزگە 11 مىڭنان استام ادام قاتىسۋدا, وسىنىڭ بارلىعى بٸزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ساياسي پروتسەستەردٸڭ جاڭا تۇرپاتتا بەت الىپ كەلە جاتقاندىعىن كٶرسەتەدٸ. بٸزدٸڭ ليگانىڭ, ەڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپٸ دە وسى.
ۋەليحان تٶلەشوۆ, ساياساتتانۋشى:
- بارلىق جەردە, ەر نەرسەدە كٶپتٸڭ سالماعى بار. وسى جاعىنان العاندا, پرايمەريزدٸڭ ەلٸمٸزدەگٸ ٸرٸ ەرٸ 800 مىڭنان اسا مٷشەسٸ بار Nur Otan-نان باستالۋى – ورىندى. قازٸر باسقا پارتييالار سولارعا قاراپ ەلٸپتٸڭ ارتىن باعىپ وتىر, مەنٸڭشە, وڭ-سولىن ەكشەپ العان سوڭ ولار دا ٶز ٸشٸندە پرايمەريز ٶتكٸزٸپ, جاڭالانۋعا تىرىسادى. بۇل باعىتتا, ەزٸرگە شالت ٶزگەرٸستەردٸ بايقاپ وتىرعانىم جوق, دەگەنمەن قىزعۋشىلىق جوق ەمەس, بار. سونداي-اق پارتييا الاڭىن ليبەرالاندىرۋ بويىنشا زاڭعا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ قولعا الىنعان, وسىنىڭ ٶزٸ ەلٸمٸزدەگٸ پارتييالارعا جان بٸتٸرٸپ, قوزعاۋ سالۋدا. باستىسى, پرايمەريز - پارتييا ٸشٸن جاڭالاۋدىڭ, بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸكتٸ ارتتىرۋدىڭ, ساياسي تۇلعاعا وبەكتيۆتٸ باعا بەرۋدٸڭ قۇرالى. ەندٸ سول ارقىلى ساياساتكەرلەرگە باعا بەرە الامىز. بۇرىن بٸزدە مۇنداي تەتٸك بولعان ەمەس. مۇندايدا ٸلٸنٸپ-سالىنىپ جٷرە بەرەتٸن, بار-جوعى بٸلٸنبەيتٸن ساياساتكەرلەر دەگەن بولمايدى. تٸپتٸ, قازٸر «مونوپوليياعا اينالۋى مٷمكٸن» دەپ قاۋٸپتەنگەن Nur Otan پارتيياسى, ەرتەڭ ٶز ٸشٸندە فراكتسييالارعا, تاعى بٸر توپتارعا بٶلٸنٸپ جاتسا, وعان تاڭ قالمايمىن. ٶيتكەنٸ بۇل قازٸرگٸدەن مٷلدەم باسقا نەرسە, اتاپ ايتقاندا, ول - ەلٸمٸزدٸ سوتسيال-دەموكراتييالىق ليبەرالدى جولمەن دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تٷسۋٸنە يتەرمەلەيتٸن الىپ كٷشتٸڭ تەتٸگٸ. سوندىقتان وعان قاۋٸپتەنٸپ قاراۋعا نەگٸز جوق دەپ سانايمىن.
"Nur Otan-عا" جاڭا مٷشەلەر قابىلداۋ نەگە اياق-استىنان توقتاتىلدى?
ەرينە, كەز كەلگەن نەرسەنٸڭ ىڭ-شىڭسىز جٷزەگە اسا قويۋى ەكٸتالاي. ەسٸرەسە, تاپتاۋىرىن پرينتسيپ پەن جاتتاندى ەدەتكە بوي الدىرعان بٸزدٸڭ ساياسي جٷيەدە. مەسەلەن, كەشە عانا "Nur Otan" پارتيياسىنا جاڭا مٷشەلەر قابىلداۋ ۋاقىتشا توقتاتىلعانى جارييالاندى. ٶيتكەنٸ پرايمەريز كەزٸندە كەيبٸر باسسىزدىقتارعا جول بەرٸلگەن. اتاپ ايتقاندا, بۇرىنعى ەۋەنگە سالىپ, پارتيياعا مەجبٷرلەپ مٷشەلٸككە ٶتكٸزۋ نەمەسە يٸسٸ مۇرنىنا دا بارمايتىن جاستاردى وسى شاراعا تىقپالاۋ دەگەن سەكٸلدٸ. مۇنى "Nur Otan" پارتيياسى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى باۋىرجان بايبەكتٸڭ ٶزٸ دە مويىندايدى. بۇل تۋرالى ول Facebook-تەگٸ پاراقشاسىندا بىلاي دەپ جازدى:
"بٷگٸن پرايمەريز ٶتكٸزۋ جٶنٸندەگٸ ورتالىق ۇيىمداستىرۋ كوميتەتٸنٸڭ وتىرىسىندا "Nur Otan" پارتيياسىنا جاڭا مٷشەلەر قابىلداۋدى بيىلعى 11 قىركٷيەكتەن 4 قازانعا دەيٸنگٸ ارالىقتا, ياعني داۋىس بەرۋ اياقتالعانعا دەيٸن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداندى.سوڭعى كەزدە بٸزگە جەكەلەگەن ازاماتتاردان "ٶز" كانديداتتارىنا داۋىس بەرگٸزۋ ماقساتىندا پارتيياعا مەجبٷرلەپ كٸرگٸزۋ تۋرالى "ارىزدار" تٷسۋدە. بۇعان مٷلدەم جول بەرۋگە بولمايدى دەپ ەسەپتەيمٸن. مۇنداي ەربٸر فاكتٸنٸ تٷرلٸ دەڭگەيدەگٸ پارتييالىق باقىلاۋ كوميسسيياسى جان-جاقتى قارايتىن بولادى".
دەمەك, پرايمەريز كەزٸندە پارتيياعا جاڭا مٷشەلەر قابىلداۋ ۋاقىتشا توقتاتىلىپ, ونىڭ ەدٸل جٷزەگە اسىرىلۋىنا پارتييالىق دەڭگەيدە ٷلكەن مەن بەرٸلٸپ جاتىر دەگەن سٶز بۇل. دەلٸرەك ايتقاندا, ٶزٸنە جٷكتەلگەن بۇل جاۋاپتى ٸستٸڭ قالتقىسىز اتقارىلۋىنا باۋىرجان بايبەكتٸڭ ٶزٸ دە ٶتە مٷددەلٸ. وعان وسى شارا ٷلكەن ساياسي ۇپاي ەپەرەتٸنٸن ول جاقسى بٸلٸپ وتىر. دەگەنمەن بۇل ەندٸ ٶزگە مەسەلە تالقىسى. پرايمەريز ماڭايىنداعى بىلىققا قايتا ورالساق.
ساياساتتانۋشى ۋەليحان تٶلەشوۆ پرايمەريز تٶڭٸرەگٸندە مۇنداي نەرسەلەردٸڭ ورىن الىپ جاتقاندىعى ۋاقىتشا قۇبىلىس دەپ ەسەپتەيدٸ.
- پرايمەريز – بٸزدەگٸ اۆتوريتارلىق قاتاڭ جٷيەنٸڭ اۆتوريتارلىق جۇمساق جٷيەگە ٶتۋٸنٸڭ بٸر تەتٸگٸ. بۇعان بٸزدٸ ۋاقىتتىڭ ٶزٸ الىپ كەلدٸ. ونسىز بولمايتىندىعىن ۋكراينادان باستاپ, كەشەگٸ بەلارۋس ەلٸندەگٸ جاعداي كٶرسەتٸپ بەردٸ. ەندٸ سوزبالاۋعا ۋاقىت تا, جاعداي دا جوق. بيلٸك وسىنى اقىرى تٷسٸنٸپ, مويىندادى. ونى قولعا دا الدى. سوندىقتان, مامان رەتٸندە مۇنىڭ ٶزٸن جاقسى نىشانعا بالايمىن. بۇل باعىتتىڭ ٶزٸ دۇرىس, ال جٷزەگە اسىرىلۋداعى ولقىلىقتار جٷرە كەلە تٷزەلۋٸ تيٸس. قازاق: «كٶش جٷرە تٷزەلەدٸ» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. ەرينە, نازارباەۆتىڭ ساياسي مۇراسى ٶتە كٷشتٸ, وعان قوزعاۋ سالۋ – قيىننىڭ قيىنى. ەردايىم تٷرلٸ كەدەرگٸ ەندٸ الدىدان شىعىپ وتىرادى. بٸراق وعان بولا قول جايىپ جٸبەرۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. ەسٸرەسە, قازٸرگٸ ساياسي ٶتپەلٸ كەزەڭدە. يە, بٸز ٶتپەلٸ كەزەڭنٸڭ ساياسي تەتٸكتەرٸن قۇرىپ جاتىرمىز. بيلٸككە كەلگەن توقاەۆتىڭ دا اتقارۋى تيٸس باستى ٸسٸ وسى. ونىڭ مٸندەتٸ – جان-جاقتى ساياسي رەفورمالاردى جٷزەگە اسىرۋ. ول از-ازدان, تام-تۇمداپ مۇنى قولعا الىپ جاتىر. بٸردەن بەلگە باسۋعا بولمايتىنىن توقاەۆ تا جاقسى تٷسٸنٸپ وتىر, دەگەنمەن ول كونسەرۆاتيۆتٸ رەفورماتور, اقىرىنداپ بولسا دا ول كادرلاردى ٶزگەرتٸپ, كەرٸسٸن جاسىنا الماستىرۋدا. سىرتتاي ۇساق-تٷيەك بولىپ كٶرٸنگەنٸمەن, ەرينە, ونىڭ بەرٸ وڭايعا تٷسۋدە دەپ ايتا المايمىن. مەسەلەن, ساياسي تۇتقىندار كٶرسەتكٸشٸ بۇرىنعىعا قاراعاندا 50 پروتسەنتكە قىسقاردى. ەرينە, ساياسي قۋدالاۋ ەلٸ بار ەلٸمٸزدە, بٸراق بۇرىنعى ارىن جوق. ول دا بولسىن, كەدٸمگٸدەي ٶزگەرٸس, - دەيدٸ ول.
تٶلەشوۆ پارتيياٸشٸلٸك سايلاۋدىڭ بولاشاقتاعى قازاقستاننىڭ ساياسي جٷيەسٸنە ٷلكەن ٶزگەرٸس ەكەلەتٸنٸن, ول سونىسىمەن دە قۇندى ەكەنٸن باسا ايتادى.
- جالپى, پرايمەريز دەگەن پارتيياٸشٸلٸك بەسەكەلەستٸكتٸ تانىتادى. پارتييا ٸشٸندەگٸ باقتالاستىقتا جەڭٸسكە جەتكەندەر عانا پارتييا باسشىلىعىنا بارادى. مۇندايدا, تٸپتٸ پارتييا تٶراعاسى ورنىنا كەز كەلگەن پارتييا مٷشەسٸ ٶز ٷمٸتكەرلٸگٸن ۇسىنىپ, بارلىعى تەڭ باقتالاستىققا تٷسە الادى. بۇل ٶتە دۇرىس نەرسە, سوندا پارتييا كٶشباسشىسىن ەشكٸم تاعايىندامايدى, ول ٶزٸ سۋىرىلىپ, بٷكٸل باقتالاسىن جەڭٸپ, العا شىعۋى تيٸس بولادى. كٶپتەگەن دامىعان ەلدەردە ول سولايىنان جٷزەگە اسادى. مەسەلەن, قازٸر پرايمەريز جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك تٶڭٸرەگٸندە قولعا الىنسا, كەلەسٸ جولى ول مەسليحاتتىڭ, ودان سوڭ ورتالىق دەڭگەيدەگٸ سايلاۋلاردا قولدانىلىپ, ەلٸمٸزدٸڭ ساياسي ٶمٸرٸنە قان جٷگٸرتەدٸ. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ول نازارباەۆ تولىققاندى بيلٸكتەن كەتۋ تۋرالى شەشٸم قابىلداعاندا ورتالىق دەڭگەيدە قولدانۋعا ساقاداي-ساي ساياسي تەتٸك بولۋى تيٸس قوي. ول سونىسىمەن دە قۇندى, - دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
كەمشات سەتيەۆا
