«تەڭٸزشەۆرويل» كومپانيياسى كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسىنىڭ نەگٸزگٸ يدەياسى نەدە? بۇل جوبا قازاقستان ەكونوميكاسىنا قانشالىقتى پايدا ەكەلۋٸ مٷمكٸن? ونىڭ قورشاعان ورتاعا ەسەرٸ قانداي بولماق? «قالا مەن دالا» گازەتٸنٸڭ وسى جەنە ٶزگە دە ساۋالدارىنا «تەڭٸزشەۆرويل» جشس-ى كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى-ۇڭعى ەرنەۋٸندەگٸ قىسىمدى باسقارۋ جوباسىنىڭ ديرەكتورى ميك كرەيلي جاۋاپ بەردٸ.
– تشو-نىڭ كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسىنىڭ جالپى يدەياسى نەدە? ادامدار وسىنى تٷسٸنبەي جٷرگەن تەرٸزدٸ...
– ككج-ۇەقبج (كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى-ۇڭعى ەرنەۋٸندەگٸ قىسىمدى باسقارۋ جوباسى) - “تەڭٸزشەۆرويل” ٶندٸرٸسٸنٸڭ كەزەكتٸ اۋقىمدى كەڭەيۋٸ. ككج-ۇەقبج ٶندٸرٸس كٶلەمٸن ارتتىرۋ جەنە تەڭٸز كەن ورنىنداعى قولدانىستاعى زاۋىتتاردىڭ تولىق قۋاتتا جۇمىس ٸستەۋٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن بٸر مەزگٸلدە جٷزەگە اسىرىلاتىن بٸرٸككەن جوبا بولىپ تابىلادى.
بٷگٸندە ەلەمدٸك ەنەرگەتيكا سالاسىندا جٷزەگە اسىرىلىپ جاتقان ەڭ ٸرٸ كٷردەلٸ جوبالاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلاتىن ككج-ۇەقبج جوباسى تەڭٸز كەنٸشٸنٸڭ جىلدىق مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸن شامامەن 12 ملن تونناعا ارتتىرىپ, جالپى مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸن 39 ملن تونناعا دەيٸن جەتكٸزەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
ككج زاۋىتتارىندا كٷكٸرت ٶندٸرٸلمەيدٸ. قۇرامىندا كٷكٸرتتٸ سۋتەگٸ بار تابيعي گاز قويناۋقاتتاعى قىسىمدى ساقتاپ تۇرۋ ماقساتىندا قويناۋقاتقا كەرٸ ايدالاتىن بولادى. اتموسفەرالىق شىعارىندىلاردىقىسقارتۋ ماقساتىندا اتالعان كەڭەيۋ جوباسىنىڭ نىساندارىن جوبالاۋ جەنە ولاردى سالۋ بارىسىندا ەڭ سوڭعى زاماناۋي تەحنولوگييالاردى قولدانىلۋدا.
ككج-ۇەقبج اياسىندا جاڭا نىسانداردىڭ قۇرىلىسى مەن مونتاجى قاراستىرىلعان, اتاپ ايتساق:
-
جاڭا شيكٸ مۇناي ٶندٸرۋ ۇڭعىلارى جەنە مۇناي مەن كەيبٸر گازداردى ٶڭدەۋگە ارنالعان جيناۋ جٷيەسٸ قوندىرعىسى;
-
قۇرامىندا كٷكٸرتتٸ سۋتەگٸ بار تابيعي گازدى قويناۋقاتقا قايتا ايداۋعا ارنالعان شگا ٷب (جۋرناليست نازارىنا: شيكٸ گاز ايداۋ-ٷشٸنشٸ بۋىن) قوندىرعىسى;
-
اتقىلاۋشى ۇڭعىمالاردىڭ ەرنەۋلەرٸندەگٸ قىسىمدى ازايتۋ جەنە قولدانىستاعى التى تەحنولوگييالىق جەلٸدە قىسىمدى ارتتىرۋ ارقىلى تەڭٸزدەگٸ زاۋىتتاردىڭ تولىق جٷكتەمەسٸن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان نىساندار;
-
جوبانىڭ قۇرامداس بٶلٸكتەرٸن جەتكٸزۋگە ارنالعان نىساندار مەن قىزمەتتەر.
2016 جىلى تشو سەرٸكتەستەرٸ تەڭٸز كەن ورنىنىڭ ٶندٸرٸستٸك قۋاتتىلىعىن ارتتىرۋدىڭ كەلەسٸ كەزەڭٸ بولىپ تابىلاتىن ككج-ۇەقبج جوباسىن قارجىلاندىرۋعا قاتىستى سوڭعى شەشٸمنٸڭ قابىلدانعانى تۋرالى حابارلادى.
ككج-ۇەقبج جابدىقتارىنىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ قازاقستاندا, وڭتٷستٸك كورەيادا جەنە يتالييادا جاسالىپ, الدىن الا قۇراستىرىلعان مودۋلدەر رەتٸندە تەڭٸزگە تٷپكٸلٸكتٸ ورناتۋ ٷشٸن جٸبەرٸلەدٸ.
– ايتالىق, وسى جوبا ٸسكە قوسىلعاننان كەيٸن الداعى 5-6 جىلدا تشو-نىڭ مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸ قانشالىقتى ٶسەدٸ? ەلدە قانداي دا بٸر بولجام ايتۋعا ەلٸ ەرتە مە?
– ككج-ۇەقبج مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸن جىلىنا شامامەن 12 ميلليون تونناعا ارتتىرا وتىرىپ, تشو-نىڭ جالپى مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸن جىلىنا 39 ميلليون تونناعا جۋىقتاتادى دەپ كٷتٸلۋدە.
– كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسىندا قازٸرگٸ تاڭدا قانشا مەردٸگەر جۇمىس ٸستەيدٸ? مۇنداعى قازاقستاندىق كومپانييالاردىڭ ٷلەسٸ قانشا? وسى جوبا باستالاردىڭ الدىندا وتاندىق مەردٸگەرلەر بارلىق كٶلەمدٸ جۇمىس باتىس ەۋروپا زاۋىتتارىنا بەرٸلٸپ, مۇنىڭ سوڭى جوبانىڭ قىمباتتاۋىنا ەكەپ سوقتىرادى دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرگەن ەدٸ... جالپى تشو ٷشٸن قايسىسى تيٸمدٸرەك: ٶنٸمدٸ وتاندىق كەسٸپكەردەن ساتىپ العان جەڭٸل مە, ەلدە شەتەلدەن ساتىپ العان تيٸمدٸ مە?
– تشو قازاقستاندىق قامتۋ (قق) مەسەلەسٸنە جٸتٸ كٶڭٸل بٶلەدٸ جەنە بۇل – كەسٸپورىننىڭ ستراتەگييالىق باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. تشو-نىڭ ماقساتى – قازاقستانداعى جەرگٸلٸكتٸ تاۋارمەن جەنە قىزمەتپەن قامتۋشىلار نارىعىن دامىتىپ, ولاردىڭ ساپاسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا بەيٸمدەۋ.
تشو جوبا قاجەتتٸلٸكتەرٸنە بايلانىستى جەرگٸلٸكتٸ قامتۋدى بارىنشا ارتتىرۋ باعىتىندا تىنىمسىز جۇمىس ٸستەيدٸ. قازاقستاندىق قامتۋ بويىنشا بٸزدٸڭ ماقساتىمىز – جوباعا جۇمسالعان جالپى قارجى ٷلەسٸنٸڭ 32 پايىزىن قازاقستاندىق تاۋارلار مەن قىزمەتتەر جابدىقتاۋشىلارىنا تيەسٸلٸ ەتۋ.
تشو ككج-ۇەقبج شەڭبەرٸندەگٸ جوبالاۋ, ساتىپ الۋ, قۇراستىرۋ جۇمىستارىنا قازاقستاندىق كومپانييالاردى جۇمىلدىردى جەنە وسى كٷنگە دەيٸن 1800-دەن استام قازاقستاندىق كومپانييانى الدىن الا ٸرٸكتەۋدەن ٶتكٸزدٸ.
جەرگٸلٸكتٸ قامتۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا تشو بٸرقاتار فورۋمدار ٶتكٸزدٸ. تەك وسى جىلدىڭ ٶزٸندە, تشو جەنە قر ٷكٸمەتٸ جەرگٸلٸكتٸ مەردٸگەرلەردٸ تارتۋعا باعىتتالعان ٷش فورۋمعا دەمەۋشٸلٸك ەتتٸ. 2017 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا ٶتكٸزٸلگەن فورۋمدا جىل اياعىنا دەيٸن تاعايىندالۋى كٶزدەلگەن تٶرت نەگٸزگٸ قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ كەلٸسٸمشارتىنا شولۋ جاسالدى.
فورۋمعا 180-نەن استام جەرگٸلٸكتٸ مەردٸگەرلەر قاتىسىپ, كونسورتسيۋم قۇرۋ, سەرٸكتەستٸك ورناتۋ جەنە قوسالقى مەردٸگەرلٸك جاساۋ مٷمكٸندٸكتەرٸن شەتەلدٸك مەردٸگەرلەرمەن تالقىلادى. 2017 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا ٶتكٸزٸلگەن فورۋمدا تشو-نىڭ بيىل مەردٸگەرلەرگە ٷلەستٸرەتٸن شاعىنداۋ كەلٸسٸمشارتتارى سٶز بولدى. ولاردىڭ كٶبٸنە مەردٸگەرلەر تٸكەلەي قاتىسا الادى. ال 2017 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا ٶتكٸزٸلگەن فورۋم جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالار ٷشٸن قىزمەتكەرلەردٸ وقىتۋ-دايارلاۋ مٷمكٸندٸكتەرٸنە ارنالدى. مۇندا جۇمىسشىلاردى كەسٸبي دايارلاۋ بويىنشا 60-تان استام مەردٸگەر قاتىسىپ, جەرگٸلٸكتٸ جۇمىس كٷشٸن ككج جوباسىنا تارتۋ ٷشٸن ولاردى دايارلاۋ جەنە جاتتىقتىرۋ بويىنشا تشو جەنە باستى مەردٸگەرلەردٸڭ جوسپارلارىمەن تانىستى.
– ەلەمدەگٸ مۇناي باعاسىنىڭ كٷن سايىن قۇبىلىپ تۇرعانىن ەسكەرسەك, كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسىنا قىسقا جەنە ۇزاق مەرزٸمدە قانداي پايدا ەكەلۋٸ مٷمكٸن?
– ككج-ۇەقبج – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بولاشاق ۇرپاقتارىنا دا يگٸلٸگٸن ەكەلەر ەلەمگە بەلگٸلٸ مۇناي كەن ورنىنىڭ ەلەۋەتٸن يگەرۋگە باعىتتالعان بٸرەگەي جوبا.
ككج-ۇەقب جوباسى جەرگٸلٸكتٸ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردٸ پايدالانۋ, قازاقستاندىق مامانداردى جۇمىسقا تارتۋ, جۇمىسشىلاردى وقىتۋ باعدارلامالارىن ٸسكە اسىرۋ, ەل ٸشٸندە مۇناي ٶندٸرۋدٸڭ جاڭا تەحنولوگيياسىن قولدانىسقا ەنگٸزۋ جەنە قازاقستاندىق كەسٸپورىنداردىڭ ەلەۋەتٸ مەن قۋاتتىلىقتارىن دامىتۋ ارقىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەكونوميكاسىنا تيٸمدٸ تٷردە ەلەۋلٸ پايدا ەكەلەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە.
– تشو-نىڭ كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسىنىڭ قورشاعان ورتاعا ەسەرٸ قانداي بولماق? بۇلاي دەۋٸمٸزدٸڭ سەبەبٸ 2017 جىلدىڭ باسىندا بٸرقاتار اقپارات قۇرالدارى: «سوڭعى 3 جىلدا قورشاعان ورتاعا قاتىستى تشو تاراپىنان 36 وقىس وقيعا تٸركەلگەن» دەگەن حابار تاراتقان. بولاشاق كەڭەيۋ جوباسى شەڭبەرٸندە مۇناي ٶڭدەۋ كٶلەمٸ ارتاتىنىن ەسكەرسەك, مۇنىڭ ارتى ەكولوگييالىق اپاتقا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن بە? تشو مۇنىڭ الدىن-الۋدىڭ جولدارىن قاراستىردى ما? جوبانىڭ قورشاعان ورتاعا ەسەرٸن قالاي باعالايتىن بولاسىزدار?
– تشو ككج-ۇەقبج جوباسىن جٷزەگە اسىرۋ بارىسىندا ٶنەركەسٸپتٸك قاۋٸپسٸزدٸككە, قورشاعان ورتانى قورعاۋعا جەنە ەلەۋمەتتٸك دامۋعا ەرەكشە دەن قويادى. كومپانييا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭنامالىق تالاپتارى مەن نورمالارىن, سونىمەن قاتار ٶز ساياساتتارى مەن «شەۆرون» كورپوراتسيياسىنىڭ ستاندارتتارىن ۇستانادى.
ولارعا "شەۆرون" كومپانيياسىنىڭ ەكولوگييا, ەڭبەكتٸ قورعاۋ, قاۋٸپسٸزدٸك تەحنيكاسى, تەحنولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك, سەنٸمدٸلٸك پەن تيٸمدٸلٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ سەكٸلدٸ باعىتتار بويىنشا ٶندٸرٸستەگٸ جەتەكشٸ كٶرسەتكٸشتەردٸ قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى كٸرەدٸ.
2000 جىلدان بەرٸ تشو گازدى الاۋدا جاعۋدى 84%-عا قىسقارتتى, ال گازدى كەدەگە جاراتۋدى 98%-عا ارتتىردى, بۇل جەتٸستٸككە سالامىزداعى قاۋىمداستىقتار جوعارعى باعا بەرٸپ وتىر.
ككج جوباسى تشو-نىڭ ەكولوگييالىق كٶرسەتكٸشتەردٸ جاقسارتۋ بويىنشا مويىندالعان تەجٸريبەسٸنٸڭ نەگٸزٸندە ەزٸرلەنۋدە. ككج ەكولوگييالىق ەسەر قاتەرٸن ازايتۋ ٷشٸن زاۋىتقا جەنە قۇرىلىس جۇمىستارىنا كٸرٸكتٸرٸلەتٸن شارالاردى سيپاتتايتىن بٸرقاتار قورشاعان ورتاعا تيگٸزٸلەتٸن ەسەر باعالاۋلارىن جٷرگٸزدٸ.
تشو قولدانىستاعى ەكولوگييالىق باقىلاۋ باعدارلاماسىن جالعاستىرىپ, وعان جاڭا ككج نىساندارىن دا قوسادى. بۇل اۋا مەن توپىراق ساپاسىن جەنە بيولوگييالىق تٷرلٸلٸكتٸ باقىلاۋدى قامتيدى. قازٸرگٸ تاڭعا دەيٸن تشو -نىڭ ەكولوگييالىق باقىلاۋ دەرەكتەرٸ كەسٸپورىن قىزمەتٸنٸڭ قورشاعان ورتاعا تيگٸزگەن ايتارلىقتاي ەسەرٸن انىقتاعان جوق. تشو قورشاعان ورتاعا شىعارىلاتىن ەميسسييالار تالاپتارىنا سەيكەس, باقىلاۋ دەرەكتەرٸ بويىنشا ٷكٸمەتكە ەسەپ بەرۋٸن جالعاستىرادى.
تشو قورشاعان ورتاعا, ادام دەنساۋلىعىنا نەمەسە كەسٸپورىن قىزمەتٸنە زييان كەلتٸرۋٸ ىقتيمال ٸرٸ اپاتتاردى بولدىرماۋ ٷشٸن بار كٷش-جٸگەرٸن سالۋدا.
– تشو-نىڭ كەڭەيۋ جوباسى اياسىندا جاڭادان قانشا مامان جۇمىسقا الىندى? جالپى جۇمىسقا الىنباق مامانداردىڭ سانى قانشا ادامدى قۇراعالى وتىر? مۇنداعى قازاقستاندىق جۇمىسشىلاردىڭ ٷلەسٸ قانداي? اتالعان جوبانى جٷزەگە اسىرۋدا «بولاشاق» تٷلەكتەرٸنە سۇرانىس بار ما? جالپى جوبا اياسىندا جۇمىسقا قابىلداۋدا تشو ماماندارعا قانداي تالاپتار قويادى?
– تشو تابىسىنىڭ باسىم بٶلٸگٸ قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەردٸ جۇمىسقا تارتۋ جەنە ولاردى دامىتۋعا باعىتتالعان كٷش-جٸگەرٸ سەبەبٸنەن دەپ ايتسا بولادى. كومپانييا قىزمەتكەرلەرٸ مەن باسشىلارى اراسىندا قازاقستاندىق قىزمەتكەرلەر قاتارىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كٶپتەگەن باعدارلامالار ەزٸرلەندٸ. قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستان ازاماتتارى تشو قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ 84 پايىزىن قۇراپ وتىر. بۇل كٶرسەتكٸش 1993 جىلى 50 پايىزدى قۇراعان بولاتىن. جالپى باسشىلىق قىزمەتتەگٸ جوعارى جەنە ورتا بۋىن باسشىلارىنىڭ 70%-ىن قر ازاماتتارى قۇراپ وتىر.
قازٸردە 20 مىڭنان استام قر ازاماتتارى ككج-ۇەقبج جوباسىنىڭ ەل ٸشٸندە ورنالاسقان ٶندٸرٸس الاڭدارى مەن جۇمىس ورىندارىندا قىزمەت ەتٸپ جاتىر, بۇل دەگەنٸمٸز – جوبانىڭ قازاقستانداعى جالپى جۇمىس كٷشٸنٸڭ 92 پايىزى.
كومپانييا ٶز قىزمەتكەرلەرٸنە ينۆەستيتسييا جاساۋدى جالعاستىرادى. قىزمەتكەرلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸكتەرٸ اياسىن كەڭەيتۋمەن قاتار, ولاردىڭ لاۋازىمدارىن ٶسٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن وقىتۋ جەنە دامىتۋ باعدارلامالارى جٷرگٸزٸلەدٸ.
تشو جوعارى باسشىلىق لاۋازىمدارعا لايىقتى مامانداردى ٸزدەستٸرۋدٸ جەنە دايىنداۋدى جالعاستىرادى. قازاقستاندىق ازاماتتاردى شەتەلدەگٸ قىزمەتتەرگە تاعايىنداۋ اسا ماڭىزدى ەدٸس, ٶيتكەنٸ قىزمەتكەرلەر حالىقارالىق تەجٸريبەدەن ٶتۋ ارقىلى ٶز ماقساتتارىنا جەتۋگە مٷمكٸندٸك الادى.
جۇمىسىن جەتٸك بٸلەتٸن كەسٸپقوي ماماندارعا دەگەن سۇرانىس ەردايىم بولادى. كەسٸپورىن مۇناي جەنە گاز سالاسىنا باعىتتالعاندىقتان, جۇمىسىمىزدا قۇرىلىس بولسىن, ٸسكە قوسۋ جۇمىستارى بولسىن, كەز كەلگەن جەردە بەلگٸلٸ قاتەرلەر بولادى. سوندىقتان دا, بٸز ٷشٸن بٸلٸكتٸ جۇمىسشىلاردىڭ جاڭا نىسانداردى قاۋٸپسٸز, تيٸمدٸ جەنە ۋاقتىلى تٷردە قۇرىپ, ٸسكە قوسىپ, پايدالانۋى ماڭىزدى.
تشو كەلەشەك كەڭەيۋ جوباسى – ۇڭعى ەرنەۋٸندەگٸ قىسىمدى باسقارۋ جوباسى ٶز موينىنا قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋ جەنە دامىتۋ مٸندەتتەمەسٸن الدى, وسىلايشا, قىزمەتكەرلەردٸڭ بٸلٸكتٸلٸك دەڭگەيٸن ارتتىرىپ, كەسٸبي تۇرعىدان ٶسٸپ, العا قويىلعان ٶندٸرٸستٸك ماقساتتارعا جەتۋٸنە جاعداي جاسالادى.
– تشو-نىڭ كٶپتەگەن ەلەۋمەتتٸك جوبالارعا ينۆەستيتسييا سالىپ جاتقانىن بٸلەمٸز. سونىڭ بٸرٸ «يگٸلٸك» باعدارلاماسى. وسى سيياقتى باعدارلامالاردىڭ تيٸمدٸلٸگٸ, ساپاسى مەن قارجىنىڭ ورىندى جۇمسالۋىنا مونيتورينگ جاسالا ما?
– 1993 ج. “تەڭٸزشەۆرويل” بٸرٸككەن كەسٸپورنى قۇرىلعان كەزدە, كومپانييا بەس جىلعا جوسپارلانعان “اتىراۋ بونۋستىق قورى” اتتى قۇنى 50 ملن اقش دوللارى بولاتىن باعدارلامانى ٸسكە قوسقان.
تشو بۇل باعدارلامانى كومپانييا ٷشٸن دە, جۇرتشىلىق ٷشٸن دە قۇندىلىقتار قالىپتاستىرۋدىڭ جولى رەتٸندە قاراستىردى. كەيٸننەن, تشو اتىراۋ وبلىسىنداعى “تەڭٸزشەۆرويل” قورىنان قارجىلاندىرىلاتىن ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم جوبالارىن تاڭداۋ ٷشٸن اتىراۋ وبلىسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ جەتەكشٸلەرٸمەن قويان-قولتىق جۇمىس ٸستەۋگە شەشٸم قابىلدادى.
1998 جىلى “اتىراۋ بونۋستىق قورى” باعدارلاماسى جوسپارعا ساي ٶز جۇمىسىن اياقتادى. باعدارلامانىڭ ماقساتتارى تولىعىمەن ورىندالدى, ال ونىڭ نەتيجەلەرٸ مۇنداي باعدارلامالاردىڭ قۇندىلىعى مەن قاجەتتٸلٸگٸن ايقىندادى.
نەتيجەسٸندە, 1998 جىلى تشو ٶز ەركٸمەن “يگٸلٸك” ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىم باعدارلاماسىن ٸسكە قوستى. “يگٸلٸك” باعدارلاماسىنىڭ بيۋدجەتٸ باستاپقىدا 2003 ج. دەيٸن 4 ملن اقش دوللارىن قۇراعان بولسا, كەلەسٸ ٷشجىلدىقتا 8 ملن, ودان كەيٸنگٸ ٷش جىلدىق مەرزٸمگە 12 ملن اقش دوللارىنا دەيٸن ارتتى. 2009-2012 جىلدار ارالىعىندا جىلدىق بيۋدجەت 20 ملن اقش دوللارىن قۇراعان بولسا, 2013 جىلدان باستاپ وسى كٷنگە دەيٸن بۇل كٶرسەتكٸش 25 ملن اقش دوللارىنا جەتتٸ.
تشو “يگٸلٸك” باعدارلاماسى ارقىلى بٷكٸل اتىراۋ وبلىسى حالقىنا پايدا بەرەتٸن جەنە ول جوبالار تاپسىرىسقا بەرٸلگەننەن كەيٸن تشو-نىڭ ٷزدٸكسٸز تەحنيكالىق جەنە قاراجاتتىق قولداۋىن قاجەت ەتپەيتٸن ەڭ ماڭىزدى جوبالاردى قارجىلاندىرادى.
“يگٸلٸك” باعدارلاماسى قازاقستاننىڭ مۇنايلى ٶڭٸرٸ – اتىراۋ وبلىسىنداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋىنا قۋاتتى سەرپٸلٸس بەردٸ.
وبلىس ورتالىعىنىڭ كٶركٸن كٸرگٸزەتٸن زاماناۋي عيماراتتار, كٶپ فۋنكتسييالى مەديتسينالىق كلينيكالار مەن ورتالىقتار, جەتٸك جابدىقتالعان مەكتەپتەر مەن باسقا دا بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى بوي كٶتەردٸ.
“يگٸلٸك” باعدارلاماسى سۋ جەتكٸزۋ جەنە قۋات تاسىمالداۋ جٷيەلەرٸن جاڭعىرتۋعا, قالا ىقشام اۋداندارى مەن اۋىلداردىڭ كٶپتەن كٷتكەن گازبەن قامتاماسىز ەتٸلۋٸنە مٷمكٸندٸك بەردٸ. “يگٸلٸك” باعدارلاماسىنىڭ حالىق تۇرمىسىنا تيگٸزگەن وڭ ەسەرٸنٸڭ مىسالى كٶپ.
“يگٸلٸك” ەلەۋمەتتٸك ينۆەستيتسييالار باعدارلاماسى تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ بٸر دەلەلٸ - اتىراۋ وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ قاجەتتٸلٸكتەرٸ مەن ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ شەشۋ ٷشٸن قاجەتتٸ جوبالاردى تاڭداۋدىڭ بٸرلەسە جاسالعان باعالاۋى نەگٸزٸندە جٷزەگە اسۋى.
بۇل باعالاۋدى ورىنداۋ ٷشٸن سىرتتان ساراپشىلار تارتىلادى. مۇنداي زەرتتەۋ ەر ٷش جىل سايىن جٷرگٸزٸلەدٸ. بٸرلەسٸپ اتقارىلعان باعالاۋ نەتيجەسٸنە سەيكەس, تشو “يگٸلٸك” باعدارلاماسى ارقىلى تشو تاراپىنان قارجىلاندىرىلۋى ىقتيمال جوبالار تٸزٸمٸن جاسايدى.
كومپانييا دەمەۋشٸلٸك ەتەتٸن, حالىق ٷشٸن ەڭ پايدالى دەپ تابىلعان جوبالار تشو باس ديرەكتورى جەنە اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ تاراپىنان راستالىپ, بەكٸتٸلەدٸ. “يگٸلٸك” – تشو-نىڭ نەگٸزگٸ ٶندٸرٸسٸ تاراپىنان قارجىلاندىرىلاتىن ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدىق باعدارلاما.
ورىندالعان جوبالاردىڭ ٸشٸندەگٸ اتاۋلىلاردىڭ بٸرٸ - تەڭٸز كەن ورنىنا ەڭ جاقىن ورنالاسقان, ەرٸ تشو-نىڭ كٶپتەگەن قىزمەتكەرلەرٸ ٶمٸر سٷرەتٸن قۇلسارى كەنتٸندەگٸ سۋ جەتكٸزۋ جٷيەسٸنٸڭ قايتا قۇرىلۋى بولدى.
تشو ٶڭٸردە ٶتكٸزگەن دەنساۋلىققا جەنە قورشاعان ورتاعا كەلەتٸن ەسەردٸ باعالاۋ كەزٸندە جينالعان اقپاراتقا سەيكەس, قۇلسارىداعى سۋ ساپاسىنىڭ تٶمەن, ەرٸ سۋ جەلٸسٸنٸڭ جۇمىسى تۇراقسىز ەكەنٸن انىقتادى. سۋ جٷيەسٸن اۋىستىرۋ جۇمىستارى 4 جىلعا سوزىلىپ, تشو-نىڭ ەلەۋمەتتٸك ينۆەستيتسييا باعدارلاماسىنىڭ (ەيب) باستى ماقساتى - دەنساۋلىق ساقتاۋ مەسەلەسٸن جاقسارتۋعا ارقاۋ بولدى.
تاعى بٸر مىسال – جىلىوي اۋدانىن كٶگالداندىرۋ. قۇلسارى قالاسىندا ەكٸ ساياباق اشىلىپ, جاڭا قاراتون جەنە قوسشاعىل اۋىلدارىندا 2000-نان استام اعاش وتىرعىزىلدى.
2016-2017 جج. تٶمەندەگٸ نىساندار پايدالانۋعا بەرٸلدٸ:
-
7 بالاباقشا;
-
3 مەكتەپ;
-
3 مەدەنيەت ٷيٸ;
-
3 سپورت جەنە دەنە شىنىقتىرۋ كەشەنٸ.
2017 وقۋ جىلى باستالۋىنىڭ قارساڭىندا, “يگٸلٸك” ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ باعدارلاماسى شەڭبەرٸندە اتىراۋ قالاسى, نۇرسايا شاعىن اۋدانىنان 624 ورىندىق ارنايى تەحنيكالىق گيمنازييا قۇرىلىسىن اياقتادى. مەكتەپ زاماناۋي تالاپتارعا ساي جابدىقتالعان - وندا سپورت الاڭدارى, كٸتاپحانا جەنە كەڭ اسحانا بار.
2017 جىلى اتىراۋ قالاسىنداعى رەترو-ساياباق قۇرىلىسى اياقتالادى دەپ كٷتٸلۋدە.
2017 جىلى تشو ەلەۋمەتتٸك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا 25 ملن اقش دوللارىن بٶلدٸ. وسى قاراجاتتىڭ ايتارلىقتاي بٶلٸگٸ اتىراۋ وبلىسىندا بالاباقشالار, مەكتەپتەر جەنە باسقا دا ەلەۋمەتتٸك نىساندار سالۋعا جۇمسالدى. “يگٸلٸك” باعدارلاماسى باستالعالى بەرٸ, تشو شامامەن 250 ملن اقش دوللارىن جۇمساپ, 130 جوبانى جٷزەگە اسىردى, نەتيجەسٸندە دەرٸگەرلەر, مۇعالٸمدەر جەنە تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر ٷشٸن 1000-نان اسا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلدى.
– قاتەلەسپەسەك, 2011-2012 جىلدارى اتىراۋداعى بٸرقاتار اقپارات قۇرالدارى تەڭٸز كەنٸشٸنٸڭ جانىندا ازداعان تەحنوگەندٸ جەرسٸلكٸنٸستەرٸ بولعانىن جازعان. وسىعان قاتىستى ەۋرازييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ عالىمدارى تشو-نىڭ تاپسىرماسىمەن تەحنوگەندٸ جەرسٸلكٸنٸسٸ بولعان ايماقتى زەرتتەۋ جٷرگٸزٸپ جاتقانىن ەستٸگەنبٸز. سول زەرتتەۋدٸڭ نەتيجەسٸ قانداي بولدى ٶزٸ? تەڭٸز بەن جىلىوي اۋدانىنىڭ اۋماعىندا تەحنوگەندٸ جەرسٸلكٸنٸسٸنٸڭ قاۋپٸ بار ما سونىمەن?
– تشو سەيسميكالىق پروتسەستەر مەن جىنىستاردىڭ شٶگۋٸن باقىلاۋ باعدارلاماسىن 2001 جىلدان بەرٸ ورىنداپ كەلەدٸ. قازٸردە تشو ناقتى ۋاقىتتاعى دەرەكتەردٸ جيناپ, تاسىمالدايتىن 23 سەيسميكالىق ستانتسيياعا يەلٸك ەتەدٸ. وعان قوسا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ ەل اۋماعى بويىنشا 8 ٶڭٸرلٸك سەيسميكالىق ستانتسيياسى بار.
تشو جيناعان دەرەكتەردٸ تالداۋ مەن زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ تەڭٸز جەنە كورولەۆ كەن ورىندارىنداعى جەر بەتٸنٸڭ شٶگۋ دەڭگەيٸ مەن ميكروسەيسميكالىلىق دەڭگەيٸ قاۋٸپسٸز جەنە تۇراقتى ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
جىل سايىن تشو باقىلاۋ نەتيجەلەرٸن «زاپكازنەدرا» ايماقارالىق دەپارتامەنتٸنە جولداپ وتىرادى.
دايىنداعان, دۋمان بىقاي
