مۇناي «دەۋٸرٸنٸڭ» اقىرى. سانكتسييالار رەسەيدٸڭ مۇناي سالاسىنىڭ تٷبٸنە جەتتٸ!
رەسەي ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسييالاردى تولىق مٶلشەردە قۇيا الماۋ — مۇناي باعالارىنىڭ قۇلدىراۋى مەن باتىس سانكتسييالارى زاڭدى سالدارلارى سىڭايلى.
الايدا ينۆەستيتسييالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ ناشارلاۋى ەڭ الدىمەن رەسەي ەكونوميكاسىنىڭ قۇرىلىمدىق داعدارىسىنا بايلانىستى, ال مۇناي جەنە سانكتسييا فاكتورلارى تەك ورىن العان قيىندىقتاردى ۋشىقتىرا تٷستٸ.
مەسەلەن, ەگەر 2013 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا رەسستات 0,2 پايىزدىق ينۆەستيتسييالىق قۇلدىراۋدى تٸركەسە, 2014 جىلى ينۆەستيتسييالار 2,7 پايىزعا, ال 2015 جىلى 8,4 پايىزعا قىسقارعان. ينۆەستيتسييالىق جٷدەۋ ەل ەكونوميكاسىنىڭ اعىمداعى ديناميكاسىن ناشارلاتىپ قانا قويماي, سونىمەن قاتار, بيۋدجەتتٸ قۇرايتىن مۇناي سالاسىنىڭ بولاشاعىن دا بۇلىڭعىر ەتەدٸ.
2015 جىلدىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا, تەك گەولوگييالىق بارلاۋدى مەملەكەتتٸك بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ 20 پايىزعا ( 28 ملرد رۋبلگە دەيٸن) قىسقارعان, ال ۇلتتىق كومپانييالاردىڭ وسى ماقساتتاعى شىعىندارى 12 پايىزعا (325 ملرد رۋبلگە دەيٸن) قىسقارعان. اتاپ ايتقاندا, ٶزٸنٸڭ ينۆەستيتسييالىق باعدارلاماسىن لۋكويل قىسقارتقان. ەگەر ٶتكەن جىلى ول 12,5 ملرد دوللاردى قۇراسا, اعىمداعى جىلى ول 8,5 ملرد دوللار كٶلەمٸندە بەكٸتٸلگەن. اتاپ ايتارلىعى, مۇناي بارەلٸنٸڭ ورتاشا جىلدىق باعاسى 30 دوللار بولعان جاعدايدا ينۆەستيتسييا كٶلەمٸ تاعى 1,5 ملرد دوللارعا قىسقاراتىن بولادى. لۋكويل-دىڭ حالىقارالىق جوبالارداعى قارجىلىق مٸندەتەمەلەرٸن ەسكەرسەك, رەسەيلٸك كەنٸشتەردەگٸ قارجىلاندىرۋ قىسقاراتىن بولادى.
تاعى بٸر ٸرٸ كومپانييا – «روسنەفت» – 2015 جىلى ٶزٸنٸڭ ينۆەستيتسييالارىن 750-800 ملرد رۋبلگە دەيٸن جەتكٸزۋدٸ جوسپارلاعان ەدٸ. الايدا الدىن الا الىنعان مەلٸمەتتەر بويىنشا, ينۆەستيتسييالىق باعدارلاما بەلگٸلەنگەن مەجەگە جەتپەي, 650 ملرد رۋبل دەڭگەيٸندە بەكٸتٸلگەن. قازٸردٸڭ ٶزٸندە اعىمداعى جىلدىڭ جازىنا بەلگٸلەنگەن كارسك تەڭٸزٸندەگٸ ەكٸنشٸ سكۆاجينانى, ياعني ۇڭعىمانى بۇرعىلاۋدىڭ كەم دەگەندە 2018 جىلعا اۋىستىرىلعانى بەلگٸلٸ بولسا, رۋسسكيي كەنٸشٸنٸڭ ٸسكە قوسىلۋى 2017 جىلدان 2019 جىلعا ىسىرىلدى.
قارجىلاي قيىندىقتارعا تاپ بولعان «گازپرومنەفت» كومپانيياسى دا بٸرقاتار جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدى كەيٸنگە قالدىردى. ولاردىڭ ٸشٸندە, چون توبىنىڭ كەنٸشتەرٸ ٸسكە قوسۋ, دولگينسك قايراڭدى كەنٸشٸن ٸسكە قوسۋعا دايىنداۋ بار. نەتيجەسٸندە, ٶتكەن جىلداردا قۇيىلعان ينۆەستيتسييالار جاعدايدى بٸرشاما جۇمسارتسا دا, 2017 جىلدىڭ ٶزٸندە رەسەيدەگٸ مۇناي ٶندٸرۋ 10 ملن توننادان كەم ەمەس مٶلشەرگە دەيٸن قىسقارۋى مٷمكٸن
سولاي دەسەك تە, بيىل «ترانسنەفت» جٷيەسٸ بويىنشا 2016 جىلعا مۇناي تاسىمالداۋ بويىنشا جاسالعان تاپسىرىسقا سەيكەس, رەسەيلٸك كومپانييالار ەكسپورتقا تەك 215,8 ملن توننا مۇناي شىعارماق, بۇل 2015 جىلداعىعا قاراعاندا, 6,4 پايىزعا كەم, ول كەزدە ەكسپورت 7 پايىزعا ٶسكەن بولاتىن. ەنەرگەتيكا مينيسترٸ الەكساندر نوۆاكتىڭ رەسەيدٸڭ مۇناي ٶندٸرۋدٸ قىسقارتۋعا نيەتتٸ ەمەس ەكەندٸگٸن بٸرنەشە دٷركٸن مەلٸمدەگەنٸنە قاراماستان, ەكسپورتقا شىعارۋعا جوسپارلانعان مۇناي كٶلەمٸنٸڭ تٶمەندەۋٸ, كومپانييالاردىڭ قارا التىندى ٶندٸرۋدٸ قالايدا قىسقارتاتىنىن مەڭزەپ وتىر. ونى تٷسٸنۋگە بولادى.
ٶيتكەنٸ ەلدە مۇناي ٶندٸرۋدٸ, ەڭ بولماسا, نەعۇرلىم جوعارى دەڭگەيدە تۇراقتاندىراتىن يگەرۋگە جەڭٸل جەنە ارزان قورلار قالماعان.
كٶپتەگەن جىلدار بويى يگەرٸلٸپ جاتقان نەگٸزگٸ كەنٸشتەر ەلەۋلٸ تٷردە تٷگەسٸلگەن.
قازٸرگٸ تاڭدا رەسەي بيلٸگٸ تاڭداۋ الدىندا تۇر. نە فەدەرالدىق بيۋدجەتتٸ تولىقتىرۋ ماقساتىندا مۇنايشىلاردان قوسىمشا سالىقتاردى سىپىرادى, نە مۇناي ٶندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ قۇلدىراۋىنا ەكەلٸپ سوعاتىن سالاعا تولىق ينۆەستيتسييا قۇيا الماۋ قاۋٸپٸن مويىنداپ, اتالمىش سالاعا كاپيتال تارتۋدى ىنتالاندىراتىن جاڭا تەتٸكتەردٸ قۇرۋدى ويلاستىرادى.
شاماسى, تاڭداۋ جاسالىپ قويعان سىڭايلى, اتاپ ايتارلىعى, ول بٸرٸنشٸ نۇسقانىڭ پايداسىنا شەشٸلگەن. دەسەك تە, سالىق قۇرساۋىن بوساڭسىتىپ, مۇناي-گاز بيزنەسٸنٸڭ شامادان تىس سالىق اۋىرتپالىعى تٷسكەن سەكتورلارعا (قايراڭدار, يگەرٸلۋٸ قيىن كەنٸشتەر جەنە ت.ب.) قارايلاسۋ قاراستىلىپتى. الايدا وسىنداي جەڭٸلدٸكتەردٸڭ ٶزٸ تەك سالا ٸشٸندەگٸ قازىنالىق اۋىرتپالىقتاردى «مۇناي-گاز تابىستارىنىڭ سوماسى ازايماۋعا تيٸس» دەگەن ۇستانىمعا سەيكەس قايتا بٶلۋ عانا.
كونيۋكتۋرالىق ماقساتتاردى شەشۋ ٷشٸن ويىن تەرتٸبٸن ٶزگەرتە وتىرىپ, بيلٸك بٸر كەزدە مۇناي قامتاماسىز ەتكەن ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ شيكٸزاتقا تەۋەلدٸ ەمەس, باسقا جولىن ۇسىنا الماي وتىر.
بٸراق قازٸر مۇناي سالاسى دا ٶزٸنٸڭ دامۋى ٷشٸن ناقتى باعدارلارعا يە بولا الماۋدا.
سەرگەي سميرنوۆ
دەرەككٶزٸ: 365info.kz
