مۇعالٸم: «اقشا جيناۋعا قارسى شىققانىم ٷشٸن قۋدالاندىم»

رەداكتسييامىزعا وسىلاي دەپ ارىز ايتىپ كەلگەن الماتى وبلىسى ٸلە اۋدانى №17 ورتا مەكتەبٸنٸڭ ۇستازى اينۇر كٷلەنباەۆا (سۋرەتتە)  «مەكتەپتەردەگٸ سىبايلاس جەمقورلىق بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتٸ» دەيدٸ.

بٸز ۇستازدىڭ جانايقايىن ٶز اۋزىنان قاز-قالپىندا بەرگەندٸ جٶن كٶردٸك.  راس بولسا, اينۇر كٷلەنباەۆا مەكتەپتەگٸ بٸراز بىلىقتىڭ ەرٸ ايتىلا بەرمەيتٸن «قۇپييالاردىڭ» باسىن اشىپتى.

مەن – ۇستازبىن. قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸمٸن. 16 جىلدىق ٶتٸلٸم بار. ەرٸ كٶپبالالى انامىن. الماتى وبلىسى ٸلە اۋدانىنداعى №17 ورتا مەكتەپتە ساباق بەرەمٸن.

ايتايىن دەگەنٸم, مەكتەپتەگٸ جەمقورلىق. اقشا جيناۋ. وسى ۋاقىتقا دەيٸن شىداپ باقتىم. تٷسٸنگەنٸم, ٷندەمەگەن ٷيدەي بەلەدەن قۇتىلمايدى. كەرٸسٸنشە, ٷندەمەگەن سايىن موينىڭا مٸنٸپ الادى.

«مەكتەپتەردە اتا-انالار مەن ۇستازداردان اقشا جينالماسىن!» دەگەن زاڭ بار ەكەن. بٸراق, ونىڭ ورىندالۋىن كٸم باقىلاپ جاتىر? اقشا ەلٸ دە جينالۋدا...

مەن سونىڭ قۇربانى بولدىم.

اقشا قوسپادىڭ ەكەن, قۋدالايدى. ايتىلعان كٷنٸ كەشكە دەيٸن تاۋىپ بەرۋ كەرەكسٸڭ. كەشٸكتٸڭ ەكەن, ديرەكتوردىڭ «قارا تٸزٸمٸنە» ٸلٸگەسٸڭ. ٸلٸكتٸڭ ەكەن, ودان قايتٸپ شىعۋ قيىن. 

قۋدالاۋ قالاي جٷرەدٸ, ايتايىن با? الدىمەن ۇستازداردىڭ اتىنان ارىز تٷسٸرەدٸ, ارتىنان اتا-انالاردى ساعان قارسى قويادى. نە ٷشٸن? سەنٸ جۇمىستان شىعارۋ ٷشٸن. ايتقان اقشاسىن دەر كەزٸندە ەكەپ تاپسىرماعانىڭ ٷشٸن الاتىن جازاڭ وسىنداي.

 بىلتىرعى جىلى قىركٷيەك ايىنىڭ 15-نەن باستاپ مەكتەبٸمٸزدٸڭ ديرەكتورى مەرييا شاكاروۆا جان القىمىمنان الدى.

«قازان ايىندا اتتەستاتسييالىق كوميسسييا كەلەدٸ. سوعان بٸر-ەكٸ كٷن مۇرسات بەرەم,  ەر مۇعالٸم 27 مىڭ تەڭگەدەن جينايسىڭدار. 20 مىڭدى قالتالارىنا سالامىز. 5 مىڭدى تاماعىنا جۇمسايمىز. 2 مىڭ جولدارىنا كەتەدٸ» دەدٸ.

مەن بەرە المادىم. ٶيتكەنٸ اقشام جوق. تاپقان تابىسىم تاماقتان ارتىلمايدى. 27 مىڭ تەڭگە – مەن ٷشٸن ٷلكەن اقشا. وسىنى ايتىپ ديرەكتورعا كٸردٸم. «زارپلاتادان بەرەيٸن. كٷتە تۇرىڭىزدار» دەپ.

مەكتەپتەردە ەدٸستەمە بٸرلەستٸگٸنٸڭ جەتەكشٸلەرٸ بولادى. قازاق تٸلٸ ەدٸستەمە بٸرلەستٸگٸندە 20 ۇستاز بولسا, وسى 20 مۇعالٸمگە بٸر جەتەكشٸ تاعايىندالادى.

ايتايىن دەگەنٸم, ديرەكتورلار اقشانى تٸكەلەي جينامايدى. وسى جەتەكشٸلەر ارقىلى جينايدى. ديرەكتور جينالىستا وسى كٸسٸلەرگە «تاپسىرما» بەرەدٸ. ولار بٸزدەن تالاپ ەتەدٸ. تاپسىرماعانداردىڭ تٸزٸمٸن بەرەدٸ. وسىلايشا قۋدالاۋ باستالادى. 

ديرەكتوردىڭ جالاقىعا دەيٸن كٷتپەيتٸنٸ بەلگٸلٸ ەدٸ. اقشا تاپسىرۋدى كەشٸكتٸرگەن مەن «قارا تٸزٸمگە» ەندٸم.

ديرەكتوردىڭ «سەنٸمدٸ ادامدارى» بولادى. قولشوقپارلارى. ايداۋىمەن جٷرٸپ, ايتقانىنا كٶنەتٸندەر.

سولار «بٷلدٸرەدٸ» بەرٸن. قاجەتتٸ اقشاسىن دەر كەزٸندە تاۋىپ بەرە الماعاسىن, مەنٸ قۋدالاي باستادى. «سەنٸمدٸ ادامدار» اتا-انالاردىڭ اتىنان ماعان شاعىم تٷسٸردٸ. بٸر-ەكٸ رەت سەبەپسٸزدەن ساباعىمنىڭ ٷستٸنە كٸرٸپ كەلدٸ.

امالىم قالماعاسىن قارىز سۇرادىم. تاپقانىم – 10 مىڭ.

– قولىمدا بارى وسى. قالعانىن جالاقىدان بەرەيٸن, سەل شىداڭىز, – دەدٸم مەن.

– مەن سٸزگە شارا قولدانۋىم كەرەك, – دەدٸ ديرەكتور.

– نەگە? نە ٷشٸن?..

مەن جىلاپ جٸبەردٸم.

بۇل كٸسٸ بٸزگە بىلتىرعى جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا كەلگەن. كەلە سالا ەكٸ مۇعالٸمدٸ جۇمىستان شىعاردى. سەبەپ تابىلدى.

اقشانى دەر كەزٸندە تاپسىرماعان مەنٸ جۇمىستان شىعارۋ «جوسپارى» جاسالدى.

ال ماعان جۇمىس كەرەك. ارتىمدا بەس بالام بار. قازٸر التىنشىسىنا جٷكتٸمٸن.

ماعان جالا جاپتى. «بالالاردان شوكولاد سۇرايدى. ساباق ٷستٸندە ەڭگٸمە ايتىپ وتىرادى», – دەدٸ.  مەن: «دەلەلدەڭٸزدەر!» – دەدٸم جەنە وسى سٶزٸمدە تۇردىم. بٸراق, مەنٸ كٸم تىڭداسىن? ايىپتاۋ ٷشٸن ولارعا دەلەل دە كەرەك ەمەس.

مەنٸ جۇمىستان شىعارماي تىنباسىنا كٶزٸم جەتكەننەن كەيٸن قۇزىرلى ورگاندارعا شاعىمداندىم. بەرٸ دە امالدىڭ جوقتىعىنان.

ديرەكتوردى (مەرييا شاكاروۆانى ايتامىن) ۇستادى. ۇستاعان كەزدە ول ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساپتى. ديرەكتوردىڭ اقشا جيناعانىنا ناقتى دەلەل تاپقان قۇزىرلى ورگاندار ونى «7 جىلعا سوتتالادى» دەدٸ.

ونىڭ ٶز-ٶزٸنە قول جۇمساعانىن ەستٸپ شوشىم كەتتٸم. اياعىم اۋىر ەرٸ بٸرەۋدٸڭ وبالىنا قالدىم با دەگەن وي مازالادى. كەيٸن قۇزىرلى ورگاننىڭ باسشىسىنا كٸرٸپ, شاعىمىمدى ٶزگەرتتٸم. «شەشٸمدٸ جۇمسارتسىن» دەدٸم. ەشكٸم كٷشتەگەن جوق. ايادىم. ماعان يتتٸك جاسادى, كەشٸردٸم.

ەڭ قىزىعى ول قايتا ورالدى. بۇرىنعى مەكتەبٸنە مۇعالٸم رەتٸندە قايتا ورنالاستى.  جەنە ماعان قارسى كٷرەس جٷرگٸزۋگە قايتا كٸرٸستٸ. ونىڭ بۇرىنعى كٶمەكشٸلەرٸ ماعان قارسى قايتا جۇمىلدى.

شىنىمدى ايتايىن, شارشادىم. ساباق بەرەمٸن بە, ەلدە سوتتاسامىن با? قايسىسىمەن جٷرەمٸن?

كەتكەن ديرەكتوردىڭ ورنىنا جاڭاسى كەلدٸ (اتى-جٶنٸ: جانات يماشەۆا). بٸراق ول دا بۇرىنعى ديرەكتوردىڭ, قازٸرگٸ مۇعالٸمنٸڭ ايتقانىنان شىقپايدى. بۇل ديرەكتوردى دا ماعان قارسى قويدى. ٶتكەن ايدا عانا ماعان ارىز تٷسٸردٸ.

مەنٸ قۋدالاۋ دا وسىدان باستالدى. ديرەكتوردىڭ ايداۋىنا كٶنٸپ, ايتقانىمەن جٷرمەگەندٸكتەن وسىنداي كٷيگە تٷستٸم. كٶنٸپ جٷرگەندەر قانشاما... 

ايتپاقشى, اقشا دەمەكشٸ, قازٸردٸڭ ٶزٸندە مەكتەپتٸڭ ٸشٸن جٶندەيمٸز دەپ اتا-انالاردان مىڭ-ەكٸ مىڭ تەڭگەدەن جيناتىپ جاتىر.

بٸزدٸڭ مەكتەپتە 2 مىڭعا تارتا بالا وقيدى. ەسەپتەڭٸز, ەر بالادان 2 مىڭ تەڭگەدەن جيناعاندا 2 ملن تەڭگەگە شىعادى.

جوعارىدا ايتقان كوميسسيياعا مەكتەبٸمٸزدەگٸ 150-گە تارتا مۇعالٸم 27 مىڭ تەڭگەدەن جيناپ بەردٸ. ەسەپتەي بەرٸڭٸز...

مەنٸ قۋدالاعالى بەرٸ بۇرىندارى ارالاسىپ-قۇرالاسىپ جٷرەتٸن ۇستازدار قاسىما جولاۋدان, سٶيلەسۋدەن قورقادى. تٸپتٸ, بٸرگە وتىرىپ تاماق ٸشۋگە دە قايمىعادى. ٷركٸتٸپ تاستاعان.  ٸشتەي جاقتاسادى, كٶمەكتەرٸ سول.

مەنٸڭ جاعدايىمدى وسى گازەتتەن وقىعان بولسا, الماتى وبلىسى بٸلٸم باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇنى نازارعا الادى جەنە تيٸستٸ شەشٸم شىعارادى دەگەن سەنٸمدەمٸن.

 جازىپ العان, دۋمان بىقاي

رەداكتسييادان: الماتى وبلىسى ٸلە اۋدانى №17 ورتا مەكتەبٸنٸڭ ۇستازى اينۇر كٷلەنباەۆانىڭ كٶزقاراسىمەن جەنە ايتقان سٶزدەرٸمەن كەلٸسپەيتٸن تۇستارى بولسا, قارسى تاراپتىڭ پٸكٸرٸن دە جارييالاۋعا ەزٸرمٸز. رەداكتسييانىڭ كٶزقاراسى مەن اۆتوردىڭ پٸكٸرٸ سەيكەسە بەرمەيتٸنٸن ەسكەرتەمٸز.