بۇل نە? اشىنۋ ما, اقتالۋ ما تٷسٸنە المادىق. اشىنۋ دا, اقتالۋ دا جاتقانداي استارىندا. اسقار ەبدۋمەمينوۆ ەسٸمدٸ قازاقتىڭ جەلٸدەگٸ جازباسى تٷرلٸ ويعا جەتەلەدٸ. تەپ-تەۋٸر باستاپتى, اداسىپ اياقتاعانداي كٶرٸندٸ بٸزگە. اداسۋ دا ەمەس, ٸشتەگٸ اشۋ-ىزاسىن شىعارعان سيياقتى اسقار مىرزا وسى ارقىلى. كٸم, قالاي قابىلدارىن قايدان بٸلەيٸك ەندٸ. DalaNews.kz اۆتوردىڭ جازباسىن اۋدارعاندى قۇپ كٶردٸ.
مەن سيياقتىلاردى شالاقازاق دەيدٸ. بۇلاي دەسەم جەڭٸل قۇتىلارمىن. بٸز سيياقتىلاردى مەڭگٷرت دەيدٸ, انىعىندا.
ەكەمنٸڭ اشۋىنا تيگەندە سولاي دەيتٸن ماعان: "سەن مەڭگٷرتسٸڭ دەپ...".
قانىم باسىما شاباتىن سول كەزدە. ايتماتوۆتى وقىعانىم بار-تىن. كٸتابىنداعى مەڭگٷرت – ٸشٸپ-جەۋگە, قارادٷرسٸن جۇمىستاردى اتقارۋعا عانا قابٸلەتتٸ, الىس پەن جاقىندى اجىراتا المايتىن, تٸپتٸ تۋعان اناسىن اتىپ تاستايتىن اقىل-ەسسٸز قۇل-تۇعىن.
ول كەزدە بالا ەدٸك بٸز. ەكەمنٸڭ سٶزٸن اۋىر قابىلدايتىنمىن. تۋرا ماعىناسىنا تٷسٸنەتٸن ەدٸم. استارلاپ ايتقانى ەكەن. تەگٸنەن اجىراعان مەنٸ تۇقىرتقان تٷرٸ ەكەن بۇل.
كەيٸن تٷسٸندٸم. ەكەم ماعان ەمەس, ٶزٸنە اشۋلانىپتى. مەنٸ سولاي تەربيلەگەنٸ, سولاي ٶسٸرگەنٸ ٷشٸن ٶكٸنٸپتٸ ول. سول كەزدەگٸ جٷيەنٸڭ جەتەگٸندە كەتكەنٸ ٷشٸن ٶز جانىن جەگٸدەي جەپتٸ. قايتسٸن...
جوق, ول ماعان جاقسىلىق ويلادى. ٶمٸردە جولىڭنىڭ اشىلعانىن قالاساڭ ورىس تٸلٸن مٸنسٸز دەڭگەيدە بٸلۋگە مٸندەتتٸ ەدٸڭ ول تۇستارى. ورىس تٸلٸن مەڭگەرگەندە عانا ەلەمدٸك مەدەنيەتتٸڭ, عىلىمنىڭ, بٸلٸمنٸڭ كٸلتٸ تابىستالار ەدٸ قولىڭا. ٶمٸر بويى ورىسشا وقىدىم وسىلايشا. ەكەم بە? ەكە-شەشەم قازاقشا بٸلمەيدٸ ەمەس بٸلەتٸن, ٷيدە دە, تٷزدە دە مەنٸمەن ورىسشا سٶيلەسەتٸن بٸراق. وقىپ-توقىعاننىڭ تٷگەلدەيٸن ورىس تٸلٸندە تانىپ بٸلدٸم.
جوق, بۇل اقتالۋ ەمەس. "كسرو قۇلاعالى قاشان, وسى ۋاقىتتا قازاق تٸلٸن ٷيرەنەتٸن ۋاقىتىڭ بولدى عوي?" دەرسٸزدەر.
تٷسٸنەسٸزدەر مە, مەن ٶسكەن ورتادا ورىس تٸلٸنەن ٶزگە تٸل جوق ەدٸ. ورىس تٸلٸ مەنٸمەن بٸتە قايناستى, تۋعان تٸلٸمە اينالىپ كەتتٸ تۋراسىن ايتقاندا.
يە, قازاقپىن. قازاق ەكەنٸمدٸ بٸلەم, تٷسٸنەمٸن دە. سەزٸنبەيمٸن بٸراق. ٶيتكەنٸ ٸشكٸ ەلەمٸم بوس. قازاقتىقتان, قازاقىلىقتان ادا.
نەگە سولاي? سەبەبٸ مەن ونداعان ۇلتتى ۋىسىندا ۇستاعان ۇلى مەملەكەتتٸڭ قول استىندا ٶستٸم. وسى مەملەكەتتٸڭ ۇلانى بولعانىمدى ماقتان تۇتتىم. تال بەسٸكتەن ورىس تٸلٸندە تەربيە الدىم. تٸپتٸ ايتماتوۆ تا ٶزٸنٸڭ ۇلى شىعارماسىن ورىس تٸلٸندە جازعان...
تٷرٸم مەن تٶلقۇجاتىمداعى اتى-جٶنٸم عانا قازاق ەكەنٸمدٸ ەمٸس-ەمٸس ەسكە سالاتىنى بولماسا,
مەنٸڭ بويىمدا قازاقىلىق اتىمەن جوق. ٸشكٸ جان - دٷنيەم تەگٸن تانۋعا, تۋعان تٸلٸن ٷيرەنۋگە تالپىنبايدى.
مەڭگٷرت دەيدٸ بٸزدٸ. ۇلتىنان, تەگٸنەن اجىراعاندار, اداسقاندار دەيدٸ بٸزدەيلەردٸ.
راس..
بەرٸ دە راس. كەڭەستٸك دەۋٸردٸڭ ادامىمىن مەن. سول جٷيەنٸڭ جەمٸسٸمٸن مەن. تٷك تە بٸلگەم جوق. الاڭسىز ٶستٸم. مەنٸ تەربيەلەپ ٶسٸرگەن جٷيە بٸر كەزدەرٸ مەنٸڭ اتا-بابامدى اشارشىلىققا ۇشىراتقانىن بٸلمەدٸم مەن.
مەنٸ تەربيەلەپ ٶسٸرگەن جٷيە قازاقتاردى تەگٸنەن, تٸلٸنەن اجىراتىپ جاتقانىن دا سەزٸنگەم جوق. ەسەسٸنە ورىس تٸلٸ ارقىلى ەلەمدٸك مەدەنيەتكە قول سوزدىم. وقىدىم. تانىدىم. ٷيرەندٸم.
بٸلەسٸز بە, مەن ۇيالمايمىن بۇل ٷشٸن. بٸر كەزدەرٸ قازاق تٸلٸن بٸلمەگەنٸم ٷشٸن قىسىلاتىن ەدٸم. ٶز تٸلٸندە سٶيلەيتٸن قازاقتى كٶرگەندە وعان تٷك قاتىسى جوعىمدى تٷسٸنٸپ قارا تەرگە تٷسەتٸن ەدٸم مەن. ۇلت پاتريوتتارىنىڭ سٶزٸ سويىل بوپ تيەتٸن. اقتالاتىنمىن. جالتاراتىنمىن. جاۋاپ قاتاتىنمىن. ولاردىڭ ٶزٸن ايىپتاۋشى ەدٸم: "مەمبەتسٸڭ", "ۇلتشىلسىڭ" دەپ...
بۇدان دا ٶتتٸم.
ۇلت پاتريوتتتارىنا مىنانى ۇعىندىرعىم كەلەدٸ:
مەن كسرو-نى كٶكسەمەيمٸن. قۇداي ساقتاسىن. ٶزٸمەن كەتسٸن. ەلەم ٶزگەرگەن ەزٸر. دەموكراتييانىڭ تٶبە باسىندا امەريكالىقتار نەمەسە سٸزدەردٸڭ تٸلمەن ايتقاندا شالا-ەۋروپالىقتار وتىر.
شالا ەۋروپالىقتاردىڭ قۇندىلىقتارى قازاقستاندى دا شارپىعان. اقش — مەڭگٷرتتەر ەلٸ. بۇل ەلدٸڭ قۇندىلىقتارىن قولدايمىن مەن.
ۇلتتىق يدەيا دەگەن تٷسٸنٸكتٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ٶلگەن. كٶنەرگەن, ەسكٸرگەن. قازاق ۇلتشىلاردى, وسىنى ۇعىناتىن ۋاقىتقا كەلدٸڭٸزدەر عوي? ۇلتتى ۇلى قىلاتىن ونىڭ تٸلٸ ەمەس, ٸسٸ!
سٸزدەر
ۇلت ٷشٸن نە ٸستەدٸڭٸزدەر, ايتىڭىزدارشى? قازاقشا سٶيلەيسٸزدەر مە? سول ما قوسقان ٷلەستەرٸڭٸز? سول ما شىققان شىڭدارىڭىز?
ورىستاردىڭ قازاقتاردى بارىنان ايىرعانىن, وسى سەبەپتٸ كەدەيشٸلٸكتە ٶمٸر كەشەتٸنٸڭٸزدٸ قازاقشا سٶز ەتەسٸزدەر مە? بابالارىڭىزدىڭ ەرلٸكتەرٸن قازاقشا جىرلاپ ماقتان ەتەسٸزدەر مە ەلدە? دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنلداعى بىلىقتاردى قازاقشا سٶز ەتكەنمەن, دەرٸگەر سالاقتىعىنان ٶلگەن نەرەستەلەر قايتا تٸرٸلە مە?
شىڭعىس حان نايمانداردى قىناداي قىرعان, ال سٸزدەر ونى بابامىز دەيسٸزدەر.
حالىق ٷشٸن قانداي قارەكەت قىلدىڭىزدار? عىلىمدا, بٸلٸمدە بارسىزدار ما? ۇلتتان بٶلەك, جالپى ادامزات ٷشٸن نە ٸستەدٸڭٸزدەر? تويدان ٶزگە تىندىرعان ٸستەرٸڭٸز بار ما ٶزٸ?
سٸزدەرگە بىلاي ايتايىن:
قازاقستاننىڭ ابىرويىن اسقاقتاتىپ, اتىن شىعارىپ جاتقان سٸزدەر سىنايتىن مەڭگٷرتتەر مەن شالاقازاقتار, شىندىعىندا.
قازاق تٸلٸن دامىتقىلارىڭ كەلە مە? تىقپالاي بەرگەندٸ دوعارىڭدار ەندەشە. قادٸرٸن كەتٸرمەڭدەر تٸلدٸڭ. قازاق تٸلٸندەگٸ تابىستى, تارتىمدى ٶنٸم جاساڭدار ودان دا.
بٸزگە, مەڭگٷرتتەرگە قاراتا, قازاقتار تۋعان تٸلٸن بٸلۋٸ تيٸس دەپ قاقساي بەرگەندٸ قويىڭدار. ٸلگەرٸدە ايتتىم, مەن تەك تٶلقۇجات بويىنشا قازاقپىن. بولدى. بٸتتٸ.
الدارىڭدا اقتالىپ وتىرار جايىم جوق. مەن ٷشٸن وت پەن سۋعا تٷسكەندەي كٷيٸنبەڭدەرشٸ! سٶزدەرٸڭە قۇلاق تٷرەر قۇلقىم دا, ۋاقىتىم دا جوق. ۋاقىتىم جوق, تٷسٸنەسٸزدەر مە? تٸل ٷيرەنەتٸن ۋاقىتىم جوق. جۇمىستامىن. جۇمىسباستىمىن.
سٸزدەرگە دە ادامزاتتىڭ قاجەتٸنە جارايتىن ٸسپەن اينالىسۋعا كەڭەس بەرەمٸن, ۇلتشىلدار.
"مەڭگٷرتسٸڭ" دەيسٸزدەر مە! ال, مەڭگٷرتپٸن ال... بۇعان ەندٸگٸ جەردە رەنجٸمەيمٸن. ماقتان تۇتامىن مۇنىمدى. بولاشاق مەڭگٷرتتەردە! بولاشاق مەڭگٷرتتەردٸڭ قولىندا!
ايتايىن دەگەنٸم وسى.
اۋدارعان, دۋمان بىقاي
