مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ پروتسەسٸن تولىق اۆتوماتتاندىرۋدى جەنە بارلىق قاتىسۋشىلار ٷشٸن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەتٸن مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى جاڭا زاڭ «ەكونوميكا ەلٸشەر قوجاسباەۆپەن» باعدارلاماسىنىڭ تاقىرىبىنا اينالدى.
قارجى ۆيتسە-مينيسترٸ دەۋرەن كەڭبەيٸل قۇجاتتاعى قوسىمشا ٶزگەرٸستەردٸ تٷسٸندٸردٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, ەلەكتروندى ساتىپ الۋ پورتالى كەز كەلگەن پايدالانۋشىعا ادامي فاكتوردى قوسپاعاندا, ساتىپ الۋدىڭ بارلىق كەزەڭدەرٸن قاداعالاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر مەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتەر مونيتورينگتە بەلسەندٸ رٶل اتقارادى, ال جاڭا قوعامدىق مونيتورينگ ينستيتۋتى, ەسٸرەسە رەسۋرستارى شەكتەۋلٸ ٶڭٸرلەردە شارتتاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋدى كٷشەيتۋگە ارنالعان.
ەلٸشەر قوجاسباەۆ:
بٷگٸنگٸ تاقىرىپ – مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى جاڭا زاڭ تٶڭٸرەگٸندە ٶربٸمەك. رەتتەلەتٸن مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ ەكونوميكا ٸشٸندەگٸ بارلىق قاراجاتتى قايتا بٶلۋدٸڭ ٷلكەن فاكتورى بولىپ سانالادى. بۇل – بيزنەستٸڭ, ەسٸرەسە وتاندىق ٶڭدەۋشٸ ٶنەركەسٸپ ٶندٸرۋشٸلەرٸنٸڭ ٶسۋٸنە قاجەتتٸ ماڭىزدى فاكتور.
— دەۋرەن ماراتۇلى, ايتىڭىزشى, زاڭنىڭ قانداي جاڭالىقتارى بار? مەملەكەت باسشىسى EPC-كەلٸسٸمشارتتار, وفتەيك-كەلٸسٸمشارتتار بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ. بۇل قالاي جۇمىس ٸستەيدٸ? بيزنەستٸ الدا نە كٷتٸپ تۇر?
— قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸ ەكٸنشٸ وقىلىمدا «مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىن ماقۇلدادى. ساتىپ الۋ سالاسى جالپى ەكونوميكاعا ەسەر ەتەدٸ. بٸراق سونىمەن بٸرگە بۇل – كٷردەلٸ رەتتەلەتٸن سالالاردىڭ بٸرٸ. مەملەكەت پەن بيزنەس مٷددەلەرٸ اراسىنداعى تەپە-تەڭدٸكتٸ تابۋ ٶتە قيىن. بۇل زاڭ شىنىمەن دە ٷلكەن ٷمٸت تۋدىرادى. ول بارلىق سالالارعا ەسەر ەتەدٸ. پارلامەنتتەگٸ جۇمىس توپتارىندا ٶتە قىزۋ پٸكٸرتالاستار بولدى. مەن ٶزٸم قاتىسىپ, كۋە بولدىم. بۇل كٷردەلٸ زاڭ دەپ ايتۋعا بولادى, بەيسەنبٸ كٷنٸ مەجٸلٸس ەكٸنشٸ وقىلىمدا قابىلدادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا ساتىپ الۋ جٷيەسٸندە قول جەتكٸزگەن جەتٸستٸكتەردٸ جاڭا زاڭدا ساقتاۋعا تىرىستىق. الايدا, سونىمەن بٸرگە ۇزاق مەرزٸمدەر, شاعىمدار, كەيدە ساپانىڭ بولماۋى, باسقا دا كٷندەلٸكتٸ مەسەلەلەردٸ وسى زاڭدا شەشۋگە تىرىستىق. ەڭگٸمە ساتىپ الۋ رەسٸمدەرٸن تولىعىمەن جەڭٸلدەتۋ, مەرزٸمدەردٸ بارىنشا قىسقارتۋ, نەتيجەلەرگە شاعىمدانۋ جٷيەسٸن قايتا قاراۋ, جاڭا ينستيتۋتتاردى (قوعامدىق مونيتورينگ ينستيتۋتى, EPC-كەلٸسٸمشارتتار جەنە وففتەيك-كەلٸسٸمشارتتار ينستيتۋتتارى) ٸسكە قوسۋ تۋرالى بولىپ وتىر.
مىسالى, EPC ينستيتۋتى – بٸر مەردٸگەر جوبالايتىن, سالاتىن جەنە پايدالانۋعا بەرەتٸن, جۇمىستى تولىق اياقتاپ, تاپسىراتىن قۇرىلىس جٷيەسٸ ەنگٸزٸلۋدە. بۇل جەردە مەرزٸمدەر قىسقارتىلادى, ساپا جاقسارادى, جاۋاپكەرشٸلٸك بٸر مەردٸگەرگە جٷكتەلەدٸ, بۇعان دەيٸن مۇنى ٸستەۋ مٷمكٸن ەمەس ەدٸ. ال قازٸر تاپسىرىس بەرۋشٸلەردٸڭ مۇنداي مٷمكٸندٸگٸ بار. ەكٸنشٸسٸ – وففتەيك كەلٸسٸمشارتتارى. جالپى العاندا بٸز ونى وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋدىڭ تيٸمدٸ تەتٸگٸ رەتٸندە قاراستىرامىز. سونىمەن قاتار جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ كٷشەيتۋ, اۋديتورلاردىڭ رٶلٸن قايتا قاراۋ جەنە ت. ب. تۋرالى پرەزيدەنت تاپسىرماسى بار.
– زاڭداعى توپ 5 ٶزگەرٸس تۋرالى قىسقاشا ايتىپ ٶتسەڭٸز.
— مەرزٸمدەردٸ قىسقارتۋ, رەسٸمدەردٸ جەڭٸلدەتۋ, ياعني بەلگٸلٸ بٸر كەزەڭدەردٸ, الدىن الا تالقىلاۋ كەزەڭدەرٸن الىپ تاستايمىز. ٷشٸنشٸسٸ – نەتيجەلەردٸ قايتا قاراۋ. ەندٸ كونكۋرس شەشٸمٸ شىققاننان كەيٸن مەملەكەتتٸك اۋديت ورگاندارىنا شاعىمدار قابىلدانادى. ەندٸ جٷيە ٶزگەرەدٸ: شاعىمداردى تاپسىرىس بەرۋشٸلەردٸڭ ٶزدەرٸ (ۇيىمداستىرۋشىلار) 3 كٷن ٸشٸندە قارايدى, بۇل جاۋاپكەرشٸلٸك پەن تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرادى. تٶرتٸنشٸسٸ – جەتكٸزۋشٸلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋ. مەردٸگەر جەتكٸزۋشٸلەر قۇرىلىستى باستاپ, قانداي دا بٸر سەبەپتەرمەن اياقتامايتىن كەزدەر بولادى. بەلگٸلٸ بٸر ايىپپۇلدار قولدانىلادى, بٸراق جالپى العاندا ولار ٷشٸن ايتارلىقتاي جاۋاپكەرشٸلٸك بولعان جوق. سوندىقتان, بٸز مۇندا تەك ادال ساتىپ الۋعا مٷمكٸندٸك بەرۋ ٷشٸن جەتكٸزۋشٸلەردٸڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸن ارتتىرامىز. بەسٸنشٸ – وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸ قولداۋ. بۇل – زاڭدى ەزٸرلەۋدەگٸ بٸزدٸڭ باستى ماقساتتارىمىزدىڭ بٸرٸ.
— جاڭا ٷكٸمەتتٸڭ باستى ساياساتىنىڭ بٸرٸ – ەل ٶنەركەسٸبٸنٸڭ ٶسۋٸ. جىلدار بويى تاپسىرىسسىز تۇرعان نەمەسە ٶنٸم شىعارعان, ونى ەكسپورتتاعان جەنە ەرتٷرلٸ سەبەپتەرمەن, سونىڭ ٸشٸندە ساتىپ الۋ تەرتٸبٸنٸڭ جەتٸلدٸرٸلمەگەندٸگٸنەن ەل ٸشٸندە ساتا الماعان كەسٸپورىندار بار. ايتىڭىزشى, جاڭا زاڭ وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە كٶمەكتەسە مە?
— وتٶ-نٸ قولداۋ – بٸزدٸڭ الدىمىزدا تۇرعان باستى مٸندەت, بٷگٸنگٸ ٷكٸمەت جۇمىسىنىڭ باستى باسىمدىعى. جاقىندا عانا بٸز تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸمٸزدٸ قولداۋ ٷشٸن جەدەل شارالار قابىلدادىق. وتٶ-نٸ قولداۋ تۋرالى ايتاتىن بولساق, بٸز حالىقارالىق مٸندەتتەمەلەردٸ بۇزباۋىمىز كەرەك ەكەنٸن جەنە بٸزدٸڭ مٸندەتتەمەلەرٸمٸزدٸ بۇزبايتىن تيٸمدٸ تەتٸك – ۇلتتىق رەجيمنەن الىپ تاستاۋ ەكەنٸن ەسكەرۋٸمٸز كەرەك. ەگەر 1 سەۋٸرگە دەيٸن بٸزدە 4 قاۋلى بويىنشا الىپ تاستاۋلار بولسا, بٷگٸندە بٸزدە 910 جەنە 4 مىڭنان استام تاۋار اتاۋى بار. بۇل - بٸزدٸڭ تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن ٷلكەن قولداۋ.
— ۇلتتىق رەجيمنەن الۋ دەگەندٸ تولىعىراق تارقاتىپ ايتىڭىزشى…
— بٸز ەاەو شارتىنا كٸرگەنبٸز. شارتتا بٸزدە ورتاق نارىق, ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋلار بار ەكەندٸگٸ جەنە بەلگٸلٸ بٸر ساناتتارعا, ونىڭ ٸشٸندە ٶزٸمٸزدٸڭ وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرٸمٸزگە ارتىقشىلىق بەرە المايتىنىمىز, بٸراق ۇلتتىق رەجيم شەڭبەرٸندە 2 جىلعا الىپ قويا الاتىنىمىز بەكٸتٸلگەن. بٸز 2 جىل ٸشٸندە كەيبٸر تاۋارلاردى وسى رەجيمنەن الىپ تاستايمىز جەنە شارتتى تٷردە جيھاز, ترانسفورماتورلار نەمەسە قيىرشىق تاس تەك قازاقستاندىق ٶندٸرۋشٸلەردەن ساتىپ الىنادى دەپ ايتامىز. قازٸر وسىنداي شارالاردى قابىلدادىق جەنە ەڭ العاشقى شارا – بٸز ۇلتتىق رەجيمنەن شىعارۋدى كەڭٸنەن قولدانۋىمىز كەرەك. بٸز مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ ەرەجەلەرٸ اياسىندا وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە 30% كٶلەمٸندە اۆانس بەرەمٸز دەگەن نورمانى دا قابىلدادىق. قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا بٸز تەك قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى بويىنشا بەرە الدىق. سونداي-اق ولار ٷشٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ بارلىق تٷرلەرٸن الىپ تاستادىق. بٸزدە قامتاماسىز ەتۋدٸڭ بٸرنەشە تٷرٸ بار – بۇل شارتتىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋ, دەمپينگكە قارسى قامتاماسىز ەتۋ, اۆانستى قامتاماسىز ەتۋ. ەندٸ ولار شارتتىڭ ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتۋدٸ ەنگٸزۋگە تيٸس ەمەس جەنە ت.ب. سونداي-اق بٸز ايىپپۇلدى ازايتتىق. قازٸر بٸزدە شارتتى تيٸسٸنشە ورىنداماعانى ٷشٸن 10% تٶڭٸرەگٸندە تۇراقسىزدىق ايىبى بار. بٸز وتاندىق تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر ٷشٸن بۇل تۇراقسىزدىقتى 3%-عا دەيٸن تٶمەندەتتٸك. بۇل - زاڭنىڭ قازٸرگٸ جاڭا جوباسىندا قابىلدانعان شارالار.
سونىمەن قاتار بٸز تاپسىرىس بەرۋشٸلەرگە كونكۋرستىق قۇجاتتامادا مەردٸگەردٸڭ جۇمىس ورنىندا ماتەريالدىق جەنە ەڭبەك رەسۋرستارىنىڭ بولۋىنا تالاپتاردى بەلگٸلەۋ قۇقىعىن بەردٸك. بۇل دا جەرگٸلٸكتٸ كومپانييالاردى قولداۋدىڭ ٷلكەن شاراسى.
جاڭا زاڭ جوباسىندا قارجى مينيسترلٸگٸ بەكٸتەتٸن بەلگٸلٸ بٸر تٸزٸم بويىنشا تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەر تەك شاعىن جەنە ورتا بيزنەس سۋبەكتٸسٸنەن ساتىپ الىنۋى تيٸس ەكەنٸن قاراستىردىق. بٸزدە تٸزٸم بەكٸتٸلەدٸ, وندا بٸزدٸڭ شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶندٸرەتٸن تاۋارلار, جۇمىستار مەن قىزمەتتەر كٶرسەتٸلەدٸ جەنە بٸزدٸڭ تاپسىرىس بەرۋشٸلەر تەك وسى تٸزٸم بويىنشا ساتىپ الۋعا تيٸس.
بٸز شاعىن جەنە ورتا بيزنەس ٶندٸرەتٸن تاۋارلاردى, جۇمىستار مەن قىزمەتتەردٸ كٶرسەتەتٸن تٸزٸمدٸ بەكٸتەمٸز جەنە بٸزدٸڭ تۇتىنۋشىلار تەك وسى تٸزٸمنەن ساتىپ الۋى كەرەك.
ال وفتەيك-كەلٸسٸمشارتتارى – بۇل ٶتە جاقسى جۇمىس ٸستەيتٸن مەحانيزم. «سامۇرىق-قازىنا» ۇەق» اق ونى ٶز ساتىپ الۋلارىندا قولدانادى. ٶنەركەسٸپتٸك ساياسات تۋرالى زاڭدا بۇل مەحانيزم قاراستىرىلعان جەنە بٸز ونى «مەملەكەتتٸك ساتىپ الۋ تۋرالى» زاڭعا ەنگٸزدٸك.
ايتا كەتۋ كەرەك, بٸز بيزنەسپەن بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز جەنە مۇنىمەن توقتاپ قالمايمىز. ەلٸ دە مەحانيزمدەردٸ, قولداۋ قۇرالدارىن ٸزدەۋدٸ جالعاستىرا بەرەمٸز.
— ٶڭٸرلەردە جەكە بيزنەس ٷشٸن ٶندٸرۋگە داعدىلانعان جەنە دامىپ كەتە الماي وتىرعان جاقسى كەسٸپورىندار بار. ەكٸمدٸك نارىققا شىعۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەسە, بيزنەس كٸمگە جٷگٸنە الادى?
— قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ جٷيەسٸندە ٸشكٸ مەملەكەتتٸك اۋديت كوميتەتٸ بار. ول ساتىپ الۋدى باقىلاۋ ٶكٸلەتتٸكتەرٸنە يە. كەسٸپكەرلەر وسى كوميتەتكە, اۋماقتىق دەپارتامەنتكە جٷگٸنە الادى. وعان قوسا ساتىپ الۋ قورىتىندىلارىمەن كەلٸسپەيتٸندەرٸن نەمەسە ٶتٸنٸمدٸ زاڭسىز قابىلداماعانىنا, زاڭسىز جٸبەرمەگەنٸنە قاتىستى جەنە باسقا دا بۇزۋشىلىقتارمەن كەلٸسپەيتٸندٸكتەرٸن جەتكٸزەدٸ. ادال جەتكٸزۋشٸ/ مەردٸگەر/ كەسٸپكەر ٶزٸ كٶرگەن بارلىق بۇزۋشىلىقتاردى مەملەكەتتٸك اۋديت ورگاندارىنا جٸبەرەدٸ.
— بارلىق ساتىپ الۋ رەسٸمدەرٸن تەجەيتٸن نەگٸزسٸز شاعىمدارعا نەمەسە جالپى شاعىمدارعا قاتىستى نە ٸستەۋ كەرەك?
— قازٸر بٸز ارنايى جٷيەنٸ ەنگٸزدٸك. قازٸر ونى جاڭا زاڭ اياسىندا كەڭەيتٸپ جاتىرمىز. بۇل -مەردٸگەردٸ كونكۋرستىق كوميسسيياسىز, ادامدارسىز, جٷيەنٸڭ ٶزٸ انىقتايتىن رەيتينگتٸك-بالدىق جٷيە. بٸز ول جٷيەنٸ قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارىن ساتىپ الۋعا, جوبالاۋ جەنە تەحنيكالىق قاداعالاۋ بويىنشا قىزمەتتەردٸ ساتىپ الۋعا ەنگٸزدٸك, ەرٸ قاراي كەڭەيتەتٸن بولامىز. مۇندا بٸزدە شاعىمدار جوق, ٶيتكەنٸ اقپارات مكك (مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸ) اقپاراتتىق جٷيەلەرٸنەن جەنە جۇمىس تەجٸريبەسٸنٸڭ ەلەكتروندىق دەپوزيتارييٸنەن الىنادى. 29 كٷننەن كەيٸن بٸزدٸڭ كليەنتتەرٸمٸزدٸڭ ٸشٸنەن وسى ٷش تٷر بويىنشا جەڭٸمپاز انىقتالدى. مۇنداي رەيتينگتٸك-بالدىق جٷيەسٸ جوق باسقا كونكۋرستاردا شاعىمدار تٷسٸپ جاتادى. بٸز شاعىمدانۋ تەسٸلدەرٸن ٶزگەرتەمٸز. ەگەر قازٸر ساتىپ الۋ قورىتىندىسىنا ٶنٸم بەرۋشٸلەر مەملەكەتتٸك اۋديت ورگاندارىنا شاعىمدانسا, قىزمەتكەردٸڭ بۇل كونكۋرستىڭ كٷشٸن جويۋعا قۇقىعى بار. سودان كەيٸن بۇل شەشٸم استاناعا ٸشكٸ مەملەكەتتٸك اۋديت كوميتەتٸنە جٸبەرٸلەدٸ. ەگەر مەسەلە شەشٸلمەسە, وندا ولار اپەللياتسييالىق بٶلٸمگە بارادى, سودان كەيٸن ولار سوتقا بارادى – مۇنىڭ بەرٸ التى ايعا, كەيدە تٸپتٸ جىلدارعا سوزىلادى. قازٸر بٸز بۇل جٷيەنٸ ٶزگەرتٸپ جاتىرمىز. ۇيىمداستىرۋشىنىڭ ٶزٸ شاعىمدى 3 كٷن ٸشٸندە قارايدى. ەگەر جەتكٸزۋشٸلەر ەكٸمدٸكتٸڭ شەشٸمٸمەن كەلٸسپەسە, ولار سوتقا جٷگٸنەدٸ. بۇل رەتتە, ەگەر جەتكٸزۋشٸلەر سوتقا جٷگٸنسە دە, ساتىپ الۋ رەسٸمٸ توقتامايتىنىن, ياعني سۋديا مۇنداي شەشٸم قابىلداماسا, ول جٷرە بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتۋ ماڭىزدى. شارتتىڭ ورىندالۋى جالعاسا بەرەدٸ. مىسالى, قازٸر بٸزدە سوت جٷرٸپ جاتسا, شارتتىڭ ورىندالۋى توقتاتىلادى. سوندىقتان دا مەكتەپتەردٸڭ قۇرىلىستارى توقتاپ تۇر. ياعني جەتكٸزۋشٸ جەڭٸپ السا دا سوت شەشٸمٸ بٸر جىلدان كەيٸن عانا شىعارىلادى, ول ٸس بارلىق كەزەڭدەردەن ٶتٸپ بولعانشا قۇرىلىس توقتاپ تۇرادى.
— اۆتوماتتاندىرۋ جەنە تسيفرلاندىرۋ تۇرعىسىنان بۇل زاڭدا قانداي دا بٸر قوسىمشا ٶزگەرٸستەر بار ما?
— بٸزدە ەلەكتروندىق ساتىپ الۋ پورتالى بار, ياعني بارلىق ساتىپ الۋلار قۇپييا جەنە قىزمەتتٸك پايدالانۋ ٷشٸن ەلەكتروندىق فورماتتا ٶتكٸزٸلەدٸ. حابارلاندىرۋ شىققان سەتٸنەن باستاپ شارت جاساسۋ سەتٸنە دەيٸن – بٸزدە بەرٸ اۆتوماتتاندىرىلعان, ادام قاتىستىرىلمايدى. بارلىعى اشىق, بەرٸ كٶرٸنٸپ تۇرادى — كەز كەلگەن ادام پورتالعا كٸرٸپ, ەربٸر ساتىپ الۋدى, تەحنيكالىق سيپاتتاماسىن, شارتتىڭ ورىندالۋىن كٶرە الادى. «ادالدىق الاڭى» قوعامدىق بٸرلەستٸگٸ بار, بٸزدٸڭ كٶمەكشٸلەرٸمٸز بار بارلىعى دا پورتالعا مونيتورينگ جٷرگٸزەدٸ. ەگەر بۇزۋشىلىقتار انىقتالسا, سول سيپاتتامالارداعى شامادان تىس تالاپتار, ەدەتتەن تىس جوعارى باعالار دەرەۋ حابارلانادى. پروكۋراتۋرا, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەت, باسقا دا قوعامدىق بٸرلەستٸكتەر وسى پورتالعا ەركٸن كٸرٸپ, ٶزدەرٸنە قاجەتتٸ كەز كەلگەن اقپاراتتى كٶرە الادى.
تسيفرلاندىرۋ جەنە اۆتوماتتاندىرۋ بويىنشا بٸزدٸڭ جەتٸستٸگٸمٸزدٸ رەيتينگتٸك-بالدىق جٷيە دەپ ساناۋعا بولادى. بٸز مەردٸگەردٸ ٸرٸكتەۋ پروتسەسٸنە ادامنىڭ قاتىسپاۋىن قامتاماسىز ەتە الدىق. جەتكٸزۋشٸلەر مەن مەردٸگەرلەرگە پورتالدىڭ ىڭعايلى بولعانىن, وندا اقپارات تا ساراپتاما دا بولۋىن ەسكەردٸك.
بٸزدە كەلٸسٸمشارتتى ورىنداۋ بارىسىندا تاپسىرىس بەرۋشٸلەر اۆتورلىق جەنە تەحنيكالىق قاداعالاۋعا ٷمٸتتەنەدٸ جەنە كەيبٸر تاپسىرىس بەرۋشٸلەردە رەسۋرستار جەتٸسپەيتٸنٸ سەكٸلدٸ ولقىلىقتار بار. مىسالى, بالقاش قالاسىنىڭ ەكٸمدٸگٸن الساق, قۇرىلىس بٶلٸمٸندە 2-3 ادام, ارى كەتسە 5 ادام جۇمىس ٸستەيتٸن شىعار. دەمەك, قۇرىلىس بارىسىن باقىلاۋ كەزٸندە ولاردا رەسۋرستار نەمەسە ۋاقىت جەتٸسپەيدٸ. وسىعان بايلانىستى بٸز ەكٸمدٸكتەرگە, بٸزگە, تۇتاستاي العاندا بٷكٸل مەملەكەتكە بەلگٸلٸ بٸر وبەكتٸنٸڭ قۇرىلىسىن باقىلاۋعا كٶمەكتەسەتٸن قوعامدىق مونيتورينگ ينستيتۋتىن ەنگٸزدٸك. بۇل - وسى زاڭنىڭ جاڭالىعىنىڭ بٸرٸ.
سۇحباتتىڭ تولىق نۇسقاسى - primeminister.kz. سايتىندا.
