وسى تۇستا "قازاقتەلەكوم" ۇلتتىق بايلانىس وپەراتورىن مىسالعا كەلتٸرۋگە بولادى. بۇل كومپانيياعا ەشكٸمدە جوق جەڭٸلدٸكتەر بەرٸلگەن, مەملەكەت كومپانيياعا حالىققا كٶرسەتكەن قىزمەتٸ ٷشٸن قوسىمشا قۇن سالىعىن تولىقتاي قايتارىپ كەلگەن.
"قازاقتەلەكوم" مەن ەنشٸلەس كەسٸپورىنداردىڭ ەسەبٸنە قاراساق, سالىق جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸ 2,5 پايىزدان تٶمەن ەكەنٸن كٶرەمٸز.
ال باسقا جەكە وپەراتورلاردا بۇل كٶرسەتكٸش قوسىمشا قۇن سالىعىنسىز 10-17 پايىزدى قۇرايدى. ياعني, نارىقتاعى ويىن ەرەجەسٸ بٸردەي ەمەس.
قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى, كليەنتتەر بازاسى بٸر, بٸراق مەملەكەتكە تٶلەيتٸن سالىق كٶلەمٸ ەرتٷرلٸ. وسىدان تەلەكوممۋنيكاتسييا سالاسىندا بەسەكە بار دەگەن مەلٸمدەمەلەرگە قاراماستان, نارىقتا بٸر كومپانييا باسىمدىققا يە بولىپ شىعا كەلەدٸ.
وپەراتور بەسەكەنٸ قورعاۋ كوميتەتٸنٸڭ الدىندا ەسەپ بەرمەيدٸ, تاريفتەردٸ دە ٶزٸ بەكٸتەدٸ. بۇل – كٶپ مىسالدىڭ بٸرٸ عانا.
تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ, مۇناي-گاز سەكتورى, قۇرىلىس سالاسىندا دا وسى جاعداي. قازاقستاندا ەركٸن نارىق جوق, مونوپوليزاتسييا سالدارىنان بيزنەستٸڭ كٶزٸ جويىلعان. مۇنى كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ كەرٸ ەسەرٸ دەپ باعالاۋعا بولادى.
مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارى كٶڭٸلگە قونبايدى, ولار تەك وليگارحاتتى قولداۋعا باعىتتالعان. بۇل شارالار شىنايى ەكونوميكاعا جۇمىس ٸستەمەيدٸ.
مەملەكەتتٸك كٸرٸستەر كوميتەتٸنٸڭ ٸشكٸ دەرەكتەرٸن تالداپ كٶردٸك. تالداۋ نەتيجەسٸندە "بيلٸككە" جاقىن بولعان سايىن, سالىق جٷكتەمەسٸ كوەففيتسيەنتٸ تٶمەن بولاتىنىن انىقتادىق.
ەڭ از سالىق تٶلەيتٸن كومپانييالار اراسىندا قازاقمىس پەن Kaz Minerals كٶش باستاپ تۇر. ولاردىڭ سالىق جٷكتەمەسٸ كوەففيتسيەنتٸ اينالىمنىڭ مينۋس 7 پايىزىنا تەڭ. ياعني, ولار مەتالل ەكسپورتتاۋشى كەسٸپورىن رەتٸندە بيۋدجەتتەن ٸرٸ كٶلەمدە ەكسپورتقا ارنالعان قوسىمشا قۇن سالىعى بويىنشا ٶتەماقى الىپ وتىر.
2016 جىلدان باستاپ ٸرٸ بيزنەسكە ٶتە كٶپ جەڭٸلدٸك بەرٸلدٸ. مۇناي-گاز سەكتورىنان تٷسەتٸن سالىق بەس ەسە تٶمەندەدٸ. ەكسپورتتىق ٶنٸم وففشورلىق ساۋدا ٷيلەرٸ ارقىلى جٷرەدٸ. سالىق جٷكتەمەسٸنٸڭ بەرٸ جەكە بيزنەسكە جٷكتەلدٸ.
شاعىن جەنە ورتا بيزنەس مەملەكەتتٸك قولداۋ شارالارىنا يە بولا المايدى. ٶڭدەۋشٸ كەسٸپورىندارعا قاراپ, سالىق ساياساتىنىڭ ەدٸلەتسٸز ەكەنٸن تٷسٸنۋگە بولادى.
ولاردا مەملەكەتتەن قوسىمشا قۇن سالىعىن قايتارىپ الاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋشٸ نەمەسە ەكسپورتقا تاۋار شىعارۋشى كومپانييالار سيياقتى جەڭٸلدٸكتەر جوق. ال سالىق جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸ جوعارى (اينالىمنىڭ 12-24 پايىزىن قۇرايدى). بۇل كومپانييالاردىڭ كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكاعا كەتٸپ, سالىقتان جالتارۋىنا ەكەلٸپ سوعادى. ٶيتكەنٸ مۇنداي سالىق جٷكتەمەسٸنە تٶتەپ بەرۋ مٷمكٸن ەمەس.
ٸرٸ بيزنەس ٶكٸلدەرٸ سالىق تٶلەمەگەنٸمەن قويماي, جەكە كەسٸپكەرلەر تٶلەگەن سالىقتان جەڭٸلدەتٸلگەن نەسيە الادى. كەسٸپكەر الۋى كەرەك قوسىمشا تابىستى بانكتەر "جەپ" قويادى. بۇل ٷكٸمەتتٸڭ قالاي جۇمىس ٸستەيتٸنٸن كٶرسەتەدٸ. ٷكٸمەت ەلدٸ شىعىنعا باتىرىپ, رەسپۋبليكالىق ەكونوميكانىڭ ديۆەرسييا جاسادى.
