پرەزيدەنت اەس قۇرىلىسىنا قاتىستى كەلٸسسٶزدەردە ەلٸمٸزدٸڭ مٷددەسٸن ەسكەرۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
مەملەكەت باسشىسى تاياۋدا قازاقستانداعى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىن سالۋ بويىنشا جۇمىستار باستالعانىنا نازار اۋداردى. جوبانى حالىقارالىق كونسورتسيۋم جٷزەگە اسىرادى. ونىڭ جەتەكشٸسٸ – «روساتوم» كومپانيياسى.
"تيٸستٸ اگەنتتٸك, جالپى, ٷكٸمەت وسى كومپانييامەن كەلٸسسٶزدەر ٶتكٸزگەن كەزدە ەردايىم ەلٸمٸزدٸڭ مٷددەسٸن ەسكەرۋٸ قاجەت, كەلٸسٸمدەردٸڭ بارلىعى ەدٸلەتتٸ, تەڭگەرٸمدٸ, تيٸمدٸ بولۋى كەرەك. تابيعي بايلىعىمىزدى, ياعني ۋراندى تالان-تاراجعا سالۋعا بولمايدى. بٷگٸن مەن مۇنى عالىمداردىڭ جەنە بٷكٸل عىلىم قاۋىمداستىعىنىڭ الدىندا ەدەيٸ ايتىپ وتىرمىن. بۇل – اسا ماڭىزدى مەسەلە. ەرينە, بٸز بٸر اتوم ەلەكتر ستانتسيياسىمەن شەكتەلٸپ قالمايمىز. ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ اتوم ستانتسيياسىن قازٸردەن باستاپ جوسپارلاي بەرۋٸمٸز كەرەك. قىتاي تٶراعاسىمەن كەزدەسۋدە بٸز وسى مەسەلەنٸ تالقىلادىق. ەلدەرٸمٸز بەيبٸت اتوم باعىتىنداعى ىقپالداستىعىن كٷشەيتە بەرەدٸ. قىتايدىڭ ٶزٸندە الداعى ون بەس جىلدا 76 جاڭا رەاكتور ٸسكە قوسىلماق. شىعىستاعى كٶرشٸمٸز – وسى سالاداعى جەتەكشٸ مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا ستراتەگييالىق مينەرالدى رەسۋرستار كەرەك ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
"قازاقستاندا بۇل سالاعا قاجەتتٸ سيرەك كەزدەسەتٸن مەتالدار جەتكٸلٸكتٸ. بٸز – ۋران ٶندٸرٸسٸ بويىنشا ەلەمدٸك كٶشباسشى مەملەكەتتٸڭ بٸرٸمٸز. ەلەمدەگٸ ۋران قورىنىڭ 40 پايىزى – قازاق جەرٸندە. وسى باسىمدىعىمىزدى دۇرىس پايدالانۋ قاجەت. اتوم ستانتسيياسى سالىنعان سوڭ ۋراننىڭ ەكونوميكاداعى رٶلٸ تٷبەگەيلٸ ٶزگەرەدٸ. بۇرىن ەكسپورتقا عانا كەتٸپ جاتقان بۇل بايلىق ەندٸ ٸشكٸ نارىقتىڭ قاجەتٸنە جارايتىن بولادى. بۇل جۇمىسقا قازٸردەن باستاپ دايىندالعان جٶن, تيٸستٸ تالداۋ جٷرگٸزٸلۋگە تيٸس. عالىمدارىمىز وسىنى ەسكەرۋٸ كەرەك. جالپى, ەلٸمٸزدە اتوم سالاسىنىڭ عىلىمي نەگٸزٸ بۇرىننان بار. كەزٸندە ەيگٸلٸ اكادەميك قانىش سەتباەۆ كسرو مينيسترلەر كابينەتٸنە حات جازىپ, قازاقستاندا يادرولىق فيزيكانى دامىتۋ مەسەلەسٸن كٶتەرگەن. كٶپ ۇزاماي 1957 جىلى الماتىدا يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى اشىلدى. مٸنە, سول كەزەڭنەن باستاپ ەلٸمٸزدە ەلەمدٸك تالاپقا ساي عىلىمي-تەحنولوگييالىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاسا باستادى. استانا, الماتى جەنە كۋرچاتوۆ قالالارىندا ارنايى قوندىرعىلار ٸسكە قوسىلدى, وندا وتاندىق جەنە شەتەلدٸك عالىمدار بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەۋدە. بەرتٸنگە دەيٸن قازاقستان, نەگٸزٸنەن, شيكٸزات ەكسپورتتادى. ەندٸ بٸز يادرولىق وتىن تسيكلٸندەگٸ ٶڭدەۋ ٷلەسٸن دەيەكتٸ تٷردە ارتتىرامىز. مىسالى, 2021 جىلى ەلٸمٸزدە جىلۋ بٶلەتٸن توراپتار شىعاراتىن زاۋىت اشىلدى. اتوم ەلەكتر ستانتسيياسى بۇل سالاداعى ٶندٸرٸستٸك تسيكلدٸ تولىق اياقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا اتوم ەنەرگەتيكاسى سىرتقى نارىققا تەۋەلسٸز, ۇلتتىق سالاعا اينالماق. بۇل – ٶتە كٷردەلٸ جۇمىس. سوندىقتان عالىمدارىمىزعا زور جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەلەدٸ", – دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
پرەزيدەنت ەلٸمٸزدٸڭ اتوم عىلىمىنداعى ٶزەكتٸ مەسەلەلەرگە توقتالىپ, بٸرٸنشٸ كەزەكتە وسى سالانىڭ كادرلىق ەلەۋەتٸن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
"ەلٸمٸزدە بٸلٸكتٸ ينجەنەرلەر, تەحنيكالىق ماماندار تاپشى. بۇل – شىن مەنٸندە, ٶتە ٶزەكتٸ مەسەلە. اتوم سالاسىنداعى جاعداي دا دەل وسىنداي. احۋالدى جەدەل تٷزەۋ كەرەك. بٷگٸندە جوعارى وقۋ ورىندارىن بٸتٸرٸپ جاتقان تٷلەكتەردٸڭ 90 پايىزى – باكالاۆرلار. ال عىلىم دوكتورلارىنىڭ ٷلەسٸ 1 پايىزعا دا جەتپەيدٸ. سوندىقتان دوكتورانتۋراعا بٶلٸنەتٸن گرانت سانىن كٶبەيتۋ قاجەت. ەسٸرەسە, تەحنيكالىق ماماندىقتارعا باسىمدىق بەرگەن ابزال. مەنٸڭ تاپسىرمام بويىنشا «بولاشاق» ستيپەنديياسىنىڭ 70 پايىزعا جۋىعى تەحنيكالىق-ينجەنەرلٸك ماماندىق يەلەرٸنە بەرٸلە باستادى. بىلتىر جاساندى ينتەللەكت سالاسىنا جىل سايىن 50-دەن استام ستيپەندييا بٶلۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادىق. كەلەسٸ جىلدان باستاپ اتوم ماماندارىن دايىنداۋ ٷشٸن جىلىنا 20 كۆوتا بەرٸلەدٸ. مۇنى تەحنوكرات ۇلت بولۋ جولىنداعى ماڭىزدى قادام دەۋگە بولادى", – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
