مەجٸلٸس دەپۋتاتى ارداق نازاروۆ ٷكٸمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆكە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, قازاقستاندا اجىراسۋ كٶبەيگەنٸن ايتتى, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ رەسمي دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, 2023 جىلى ەلٸمٸزدە 120,8 مىڭ نەكە تٸركەلسە, سونىڭ 40,2 مىڭى اجىراسۋمەن اياقتالعان.
"ونىڭ سىرتىندا بەيرەسمي ويرانى شىققان وتباسىلار قانشاما?! وسىنداي ايدىڭ, كٷننٸڭ امانىندا شاڭىراعى ورتاسىنا تٷسكەن وتباسىلار كەسٸرٸنەن بٷگٸندە 400 مىڭ ەيەل مەن 60 مىڭ ەركەك جالعىزباستى وتباسى كەبٸن قۇشىپ وتىر. بۇل نە دەگەن سۇمدىق?! "ەكٸ جاقسى باس قوسسا, بٸرٸن-بٸرٸ قييالماس. ەكٸ جامان باس قوسسا, كەڭ دٷنيەگە سييالماس" دەگەندەي. بٸز وسىنداي مٷشكٸل حەلگە قالاي جەتتٸك? قاي جەردەن قييا باسىپ, قاي تۇستان قاپى قالىپ وتىرمىز? بەيبٸت كٷندە وتباسىنىڭ وتىن-سۋىن تاسىپ بەرگەن, ەل باسىنا كٷن تۋسا “جانىم ارىمنىڭ ساداعاسى” دەگەن نامىستى ەرلەرٸمٸز قايدا? شاڭىراعىنىڭ بەرەكەسٸ, وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولا بٸلگەن, ەدەبٸ التىن جٸپپەن ەدٸپتەلگەن تەكتٸ قىزدارىمىز قايدا? وتباسى-وشاق قاسىنىڭ تٷيتكٸل مەسەلەلەرٸن تٷبٸرلٸ تٷردە شەشپەي تۇرىپ, ەلەمدٸك ترەندتەردٸڭ سوڭىنان اتى-جٶنٸ جوق, الاشاپقىن ٸلەسە بەرسەك, ۇلت رەتٸندە ٷلكەن توقىراۋعا ۇشىرارىمىز انىق", - دەدٸ ول.
دەپۋتاتتىڭ سٶزٸنشە, اجىراسۋدىڭ الدىن الۋ جەنە وتباسى ينستيتۋتىن نىعايتۋ باعىتىندا بٷگٸندە تٷرلٸ تەجٸريبەلەر مەن تيٸمدٸ ٷلگٸلەر جەتكٸلٸكتٸ.
ارداق نازاروۆ بۇل باعىتتا مىناداي ۇسىنىستار جاسادى:
- بٸرٸنشٸدەن, اجىراسۋعا ٶتٸنٸش بٸلدٸرگەن ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ بٸرجاقتى شەشٸمٸ نەگٸزٸندە سوتقا ارىز قابىلدانباس بۇرىن ارنايى مەملەكەتتٸك باج نەمەسە جارنا تٶلەۋ تەرتٸبٸن ەنگٸزۋ قاجەت. بۇل تٶلەمنٸڭ كٶلەمٸ ەدەۋٸر جوعارى بولۋى تيٸس. سونىمەن قاتار, رەسمي تٷردە اجىراسقان تۇلعالار ٷشٸن تابىس سالىعىنىڭ مٶلشەرلەمەسٸن كەزەڭ-كەزەڭٸمەن ارتتىرۋ قاراستىرىلسىن.
- ەكٸنشٸدەن, حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان دەستٷرلٸ قۇقىقتىق مەدەنيەتٸندە ەۋلەتتٸڭ ٷلكەندەرٸ مەن اقساقالدارىنىڭ سٶزٸن تىڭداۋ, داۋ-دامايدى بٸتٸممەن شەشۋ دەستٷرٸ بەرٸك ورنىققان. وسى تەجٸريبەنٸ زاماناۋي فورماتتا قولدانۋ ماقساتىندا, قازٸرگٸ تاڭدا جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار جانىنان قۇرىلعان جەرگٸلٸكتٸ قوعامداستىق كەڭەستەرٸ, ارداگەرلەر القاسى, يمامدار, ەيەلدەر كەڭەسٸ سىندى كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشٸ ورگانداردىڭ ەلەۋەتٸن پايدالانۋ ۇسىنىلادى. اجىراسۋعا ٶتٸنٸش بەرگەن ەرلٸ-زايىپتىلاردىڭ ٸسٸ سوتقا جەتپەي تۇرىپ, الدىن الا وسى كەڭەستەردٸڭ قاراۋىنا ۇسىنىلىپ, بٸتٸمگەرشٸلٸك جەنە تاتۋلاسۋ باعىتىندا جۇمىس جٷرگٸزٸلسە, كٶپتەگەن وتباسى ساقتالىپ قالۋىنا مٷمكٸندٸك تۋار ەدٸ.
- ٷشٸنشٸدەن, جاس وتباسىلاردى قولداۋعا باعىتتالعان "جاس وتباسى" ۇلتتىق باعدارلاماسىن ەزٸرلەۋ قاجەت. باعدارلاما اياسىندا نەكەگە ەندٸ وتىرعان جاستارعا العاشقى جىلدارى تۇرعىن ٷي الۋ, بالالى بولۋ, تۇڭعىشتارىن بالاباقشاعا تەگٸن ورنالاستىرۋ جەنە تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسۋ بويىنشا كەشەندٸ مەملەكەتتٸك قولداۋ تەتٸكتەرٸ ۇسىنىلۋى تيٸس. اتاپ ايتقاندا, يپوتەكالىق جەڭٸلدٸكتەر, العاشقى بالانىڭ دٷنيەگە كەلۋٸنە بايلانىستى ارنايى جەردەماقىلار, سونداي-اق سالىقتىق دەمالىس سيياقتى جەڭٸلدٸكتەر كٶزدەلۋٸ قاجەت. بۇل شارالار جاس وتباسىلاردىڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق تۇراقتىلىعىن نىعايتىپ, اجىراسۋ قاۋپٸن ازايتۋعا سەپتٸگٸن تيگٸزەدٸ.
- تٶرتٸنشٸدەن, ٷيلەنۋ تويلارىن ٶتكٸزۋ كەزٸندە نەسيە رەسٸمدەۋگە جول بەرمەۋ جٶنٸندە كەڭ كٶلەمدٸ اقپاراتتىق-يدەولوگييالىق ناۋقان جٷرگٸزۋ. قازٸرگٸ قوعامدا ەكٸ جاستىڭ ٷيلەنۋ تويىنا بايلانىستى قارىزعا باتۋ,نەسيەلەر الۋ جاعدايلارى جيٸ كەزدەسەدٸ. بٸر سەتتٸك سالتانات ٷشٸن بٸرنەشە جىل نەسيە تٶلەۋ جاس وتباسىنىڭ بەرەكەسٸن كەتٸرٸپ, ەكونوميكالىق تەۋەلسٸزدٸگٸنە كەرٸ ەسەر ەتەدٸ. وسىعان بايلانىستى ٷكٸمەتكە جاستار اراسىندا قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ, نەسيەگە توي جاساماۋ جٶنٸندە جالپىحالىقتىق اقپاراتتىق-يدەولوگييالىق قوزعالىس باستاۋدى ۇسىنامىن.
"بۇل باستاماعا قوعام قايراتكەرلەرٸن, دٸن ٶكٸلدەرٸن, وتاندىق مەديا مەن بلوگەرلەردٸ تارتا وتىرىپ, "قاراپايىم توي – بەرەكەلٸ وتباسى" ۇرانىمەن ۇلتتىق دەڭگەيدەگٸ ٷندەۋ جارييالاۋ تيٸمدٸ بولار ەدٸ", - دەدٸ ول.
