يە, تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ پارلامەنتٸندە كٸشٸ سپيكەر بوجكو باستاپ, قالعاندارى قوستاپ كومسومولدى كٶكسەدٸ. اسىلىق ماقتاعانىمىز ەمەس, ەمەن-جارقىن ەسكٸ ۇيىمدارى ەستەرٸنە تٷسٸپ, ەمٸرەنٸپ وتىرعاندارعا مٸنەز كٶرسەتكەن ازات تۇرلىبەكۇلى بولدى. ەستەرٸ كەتكەندەردٸڭ قايدا وتىرعاندارىن ەسٸنە سالدى. قازاقستاندا ونداي مەيرام جوق ەكەنٸن قاداپ ايتتى. بەرەكەلدٸ دەدٸك.
سونىمەن, كومسومولدى كٶكسەگەندەر كٸمدەر? ەرقايسىسىن جەكە-جەكە ايتامىن. بۇل ازاماتتاردىڭ ايتار ارگۋمەنتٸنە قۇلاق تٷرسەك – بٸز, جاڭا بۋىن, تەۋەلسٸز بۋىن تاريحتى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك ەكەن-مىس. وعان دا جاۋابىمىز دايىن.
ۇمىتپاۋ مەن ۇلىقتاۋدى شاتاستىرىپ العاندار كٸمدەر?
ۆلاديمير بوجكو
«بٷگٸندە قازاقستاننىڭ تەۋەلسٸزدٸك الۋ كەزەڭٸ مەن 27 جىلدىق دامۋ كەزەڭٸ تۋرالى ايتقاندا, وعان ەلەۋلٸ ٷلەس قوسقان بۇرىنعى كومسومولدار ەكەنٸن ەسكەرگەنٸمٸز جٶن بولار. بۇرىنعى كومسومولدار, كومسومول مەكتەبٸنەن ٶتكەندەر, كومسومول ساپىندا ٶسكەندەر, سونىڭ ساپىندا جٷرٸپ ساياسي, شارۋاشىلىق جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق تەجٸربيە جيناعاندار دەربەس قازاقستاندى قۇرۋدا ٷلكەن جۇمىستار جاسادى. وسى زالدا وتىرعانداردىڭ بارلىعى دەرلٸك سول مەكتەپتەن ٶتكەندەر. وسىنى جەنە بٸزدٸڭ جاس كٷنٸمٸزدٸڭ جاقسى ٸستەرٸ تۋرالى ەسكە العىم كەلەدٸ», - دەپ سٶيلەدٸ مەجٸلٸستٸڭ كٸشٸ سپيكەرٸ.
ۆلاديمير كارپوۆيچ بوجكو قازٸر مەجٸلٸس دەپۋتاتى, كٸشٸ سپيكەر. جاسى 69-دا. ول دەپۋتاتتىق كرەسلوعا قونجيياردان بۇرىن تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ بولىپ قىزمەت ەتتٸ. ونى دا قارىق قىلماعان سوڭ, اقىرى مەجٸلٸسكە كەتتٸ.
ٶزٸ زەينەتكەر. ٶزٸ تاعى اسسامبلەيا دەيتٸن ۇيىمنىڭ مٷشەسٸ. بوجكونىڭ بىلىق-شىلىعى بٸر باسىنان اسىپ جاتىر. ول ۋكراينالىق ساياساتكەردٸ «جەزٶكشەگە» تەڭەدٸ. ول قازاق تٸلٸن ٷيرەنبەيتٸنٸن, مەملەكەتتٸك تەلدە سٶيلەمەيتٸنٸن اشىق ايتقان. ول مينيستر بولعان تۇستا سۋ تاسىپ, سەل جٷرگەن شەتٸن وقيعالار جيٸ بولىپ تۇردى (ولاردىڭ دەنٸ ادامي فاكتوردىڭ كەسٸرٸنەن بولدى). ايتا بەرسەڭ كٶپ, ول ٶز الدىنا بٶلەك ەڭگٸمە.
احمەد مۋرادوۆ
«بٸز بٷگٸن پارتييا پوزيتسيياسى اتىنان وسىلاي سەنٸمدٸ سٶيلەي الۋىمىز بۇرىنعى كومسومولدىق «تەجٸربيەنٸڭ» ارقاسى. سٸزدٸڭ وسىلاي جاساۋىڭىزعا مٷمكٸندٸك بەرگەن دە وسى كومسومولدىق ٶتكەنٸڭٸز. سوندىقتان امان بولىڭىز», - دەدٸ تاعى بٸر مەجٸلٸس دەپۋتاتى.
مۇرادوۆ دەگەن كٸم ٶزٸ, قايدان شىقتى? بۇرىن ەسٸم-سويى ەل-جۇرت ەستي بەرمەيتٸن, سيرەك سٶيلەيتٸن, سٶيلەگەندە بٷي دەيتٸن بۇل احمەد تە مەجٸلٸستەگٸ زەينەتكەرلەر كاتەگوريياسىنان ەكەن.
احمەد مۋرادوۆ قوستانايدىڭ ۇزىنكٶل دەيتٸن اۋدانىندا تۋعان. جاسى 67-دە. 2016 جىلى 24 ناۋرىزدا اسسامبلەيا اتىنان دەپۋتات اتانىپتى.
رەسەيدٸڭ «دوستىق» وردەنٸمەن, رەسەي ٷكٸمەتٸنٸڭ ارنايى ديپلومىمەن, رەسەي سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ مەن شەشەنستان پارلامەنتٸنٸڭ ارنايى تٶسبەلگٸسٸمەن ماراپاتتالعان ەكەن تاعى. بٸز قازاقستاننان العان سٶلكەبايلارىن ايتىپ جاتپادىق.
سەرگەي زۆولسكيي
«مەن وسىندا وتىرعان بارلىعىمىزدى كومسومولدىڭ 100 جىلدىعىمەن قۇتتىقتاعىم كەلەدٸ. بۇل جاقسى ەمەس پە, بەرٸمٸز دە كومسومول بولدىق», - دەپ ەرسٸلەنە ەزۋٸن ىرجيتقان دەپۋتات سەرگەي زۆولسكيي دەگەن.
سەرگەي اداموۆيچ زۆولسكيي كٶكشەتاۋدىڭ تۋماسى ەكەن. ٶزٸ اررارلىق سالادا قىزمەت ەتكەن. «نۇر وتاننىڭ» مٷشەسٸ. 2016 جىلى پارتييالىق تٸزٸممەن مەجٸلٸسكە بارعان. دەپۋتات اتانعان. جاسى 55-تە. ورىس تٸلٸنەن باسقا تٸل بٸلمەيتٸن كٶرٸنەدٸ. ٶزٸنٸڭ بيوگرافيياسىندا سولاي دەپ جازىلعان ەكەن.
سەرٸك سەيدۋمانوۆ
«كومسومول ادامزاتتىڭ ەڭ جوعارعى يدەيالارىنا قىزمەت ەتتٸ. قۇراننىڭ, ٸنجٸلدٸڭ جەنە باسقا دا كيەلٸ كٸتاپتاردىڭ يدەيالارىنا, سول قوعامنىڭ يدەالىنا قىزمەت ەتتٸ. كوممۋنيزم يدەيا تٷرٸندە شىن مەنٸندە كيەلٸ قاسيەتتٸ ەدٸ. راس, رەپرەسسييامەن, دۇرىس باسقارماۋمەن ونى بٷلدٸردٸ. ونىڭ اتىنا كٸر كەلتٸرگەندەن – كومسومولدار ەمەس كوممۋنيستەر», - دەدٸ سەيدۋمانوۆ.
سەيدۋمانوۆ تا مەجٸلٸس دەپۋتاتى. مەسكەۋدە بٸلٸم العان. جاڭاعى مۋرادوۆ ەكەۋٸ بٸر كوميتەتتە جۇمىس جاسايدى. جاسى 61-دە.
مەجٸلٸسكە «نۇر وتاننىڭ» پارتييالىق تٸزٸمٸمەن بارعان. كەۋدەسٸندەگٸ تەمٸر-تەرسەك بٸر باسىنا جەتٸپ ارتىلارلىق ەكەن. ولاردى تٸزٸپ جاتپادىق. ايتپاقشى, سەرٸك سەيدۋمانوۆ 100-گە تارتا عىلىمي ماقالا جازىپ تاستاعان ەكەن. «قازاقستان كٶپپارتييالىلىعىنىڭ فەنومەنٸ» دەگەن مونوگرافيياسى تاعى بار.
پارلامەنتتٸڭ تٶرتٸنشٸ جەنە بەسٸنشٸ شاقىرىلىمىنا ٷمٸتكەر بولعان. بەسٸنشٸ جەنە التىنشى شاقىرىلىمدا دەپۋتات بولعان. 2013 جىلدان بەرٸ دەپۋتاتتىق كرەسلودان تٷسپەي كەلەدٸ.
تۇرعىن سىزدىقوۆ
«جاستارمەن جۇمىس ٸستەۋدە كومسومولدا كٶپ پايدالى تەسٸلدەر بولدى. سول مەتودتاردى قالدىرىپ, ٷكٸمەتتٸڭ ساياساتىنا سەيكەس كەلمەيتٸندەرٸن الا بەرسٸن. ونى ەشكٸم داۋلاپ جاتقان جوق», - دەيدٸ سىزدىقوۆ.
تۇرعىن سىزدىقوۆ مەجٸلٸس دەپۋتاتى, كوممۋنيستٸك پارتييا اتىنان سايلانعان. جاسى 71-دە.
ايتپاقشى تۇرعىن سىزدىقوۆ 2015 جىلى ٶز پارتيياسى اتىنان پرەزيدەنتتٸك سايلاۋعا تٷسكەن. قازٸر دەپۋتات. ٷش ۇلى, التى نەمەرەسٸ بار.
يرينا سميرنوۆا
«ول جاقتا نۇكتە قويدى. سوۆەت ٶكٸمەتٸندە كومسومول دەگەن ۇيىمنىڭ بولعانىنا نٷكتە قويدى. سوۆەت ٶكٸمەتٸ قۇلاعاننان كەيٸن كومسومول ۇيىمىنىڭ سوڭعى حاتشىسىنىڭ ٷيٸندە ساقتالعان كومسومول تۋىن مۇراعاتقا تاپسىردى», - دەيدٸ تاعى بٸر دەپۋتات.
يرينا سميرنوۆا دا كوممۋننيستٸك پارتييانىڭ ٶكٸلٸ. سول پارتييادان دەپۋتات بولىپ سايلانعان. جاسى 58-دە.
قىرعىزدىڭ ىستىق كٶل اۋدانىندا تۋعان.
قۋانىش سۇلتانوۆ
«كومسومول ساياسي ۇيىم رەتٸندە جۇمىسىن توقتاتقانىمەن, كەزٸندە سول ۇيىمنىڭ جۇمىسىن ادال اتقارعان مىڭداعان ادام بارمىز. 15 جىلعا جۋىق ۋاقىتىم تٸكەلەي كومسومولمەن بايلانىستى. سوندىقتان مەن كومسومولداعى قىزمەتٸم ٷشٸن ۇيالاتىن, قىسىلاتىن, قىزاراتىن ەش نەرسەم جوق, كەرٸسٸنشە, ٶستٸم ٶز قاتالارىمدىۆ ادامداردى جەتەلەي جٷرٸپ, ٶزٸم ٷيرەندٸم. كەڭەس وداعىنىڭ تۇسىندا اشارشىلىق بولدى. وعان كومسومول كٸنەلٸ ەمەس. ولار جاس بالالار سٸزدەر سيياقتى. كەڭەس وداعىنىڭ تۇسىندا اشارشىلىق بولدى. وعان كومسومول كٸنەلٸ ەمەس. ولار جاس بالالار سٸزدەر سيياقتى. ەكە شەشەلەرٸڭٸزدەي ادامدار تاپسىرما بەردٸ, زامان سولاي بولدى. سوندىقتان تاريحتى بەتالدى كٷستانالاي بەرۋگە بولمايدى», - دەدٸ سۇلتانوۆ.
پارلامەنتتٸڭ ەڭ ەگدە جاستاعى دەپۋتاتتارىنىڭ بٸرٸ. جاسى 73-تە. بۇل كٸسٸنٸڭ قىزمەتتٸك جولىن تٸزبەلەپ جاتپادىق. تەك بٸرەن-سارانىن جازدىق. 1995-2001 جىلدارى قحر, موڭعولييا, ۆەتنام, سولتٷستٸك كورەيادا ەلشٸلٸكتە قىزمەت ەتكەن.
مەجٸلٸسكە 2016 جىلى «نۇر وتاننىڭ» اتىنان ٶتكەن. 1981 جىلى «قازاقستان كومسومولى» دەگەن كٸتاپ جازعان. ۇزىن-ىرعاسى 200-دەن استام ماقالاسى تاعى بار ەكەن.
ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ
«مەنٸڭشە, سولاي. مٷمكٸن مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸ جەردەمدەستٸ. كونتسەرت ٶتە تاماشا ٶتتٸ. الماتى ەكٸمدٸگٸ زالدىڭ جالعا الۋىن تٶلەدٸ. بٸز (قاتىسۋشىلار- رەد.) 800 ادامنان كٶپ بولدىق», - دەپتٸ بٸر سۇحباتىندا.
ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ تە كوممۋنيستٸك پارتييا اتىنان مەجٸلٸسكە ٶتكەن ادام. 16 قاراشادا 81 جاسقا تولادى.
مەجٸلٸستەگٸ ەڭ ەگدە دەپۋتات ۆلاديسلاۆ كوسارەۆ ەكەن. سەكسەننٸڭ سەڭگٸرٸنە شىقتى بيىل. كەرٸ سٷيەك كوممۋنيست سايلاۋدىڭ سانىن كٶرگەن. قايسىبٸر جىلى تٷلەن تٷرتتٸ مە, جوق تٷسٸندە كٶرٸپ, شوشىپ وياندى ما, ەيتەۋٸر ەشكٸم كەرەك قىلماعان كٶسەمنٸڭ قاڭقا سٷيەگٸن قازاق جەرٸنە ەكەلۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتقان. قازان تٶڭكەرٸسٸنٸڭ 100 جىلدىعىندا. مەسكەۋدٸڭ كرەملٸندە جاتقان پرولەتاريات كٶسەمٸ لەنيننٸڭ مٷردەسٸن ەكەلەيٸك دەگەندٸ وسى ۆلاد اتا مەجٸلٸستە كٶتەرگەن. دەل سول جىلى دۋما داۋرىعىپ, «كرەملدە جاتقان قاڭقانىڭ كٶزٸن قۇرتايىق» دەپ باستاما كٶتەرگەندە, «سەندەرگە كەرەك بولماسا, بٸزگە كەرەك» دەپ ٶزەۋرەگەن. كەيٸن مەسكەۋ لەنيندٸ كرەملدە قالدىردى.
قازاق حانى كەڭەسارىنىڭ باس سٷيەگٸن ەلگە قايتارۋ مەسەلەسٸندە "لەم-ميم" دەمەگەن, كەشەگٸ كەيكٸ باتىردىڭ باسىن ەلگە جەتكٸزەردە جاق اشپاعان كوسارەۆ ەدٸ عوي بۇل.
ايتپاقشى, الماتىداعى كوممۋنيستەر تويىنا كەلگەن تاعى بٸرنەشە دەپۋتات بار. ولار - سەناتور باقىتجان جۇماعۇلوۆ, مەجٸلٸسمەن جامبىل احمەتبەكوۆ, سەناتور بٸرعانىم ەيتٸموۆا. بۇلارعا قوسا, قازاقستاننىڭ رەسەيدەگٸ ەلشٸسٸ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ تە ەلگٸ جەرگە قوناق بولىپ كەلدٸ...
بۇل ازاماتتار قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ زاڭ شىعارۋشى ورگانى سانالاتىن – پارلامەنتتە (سەنات پەن مەجٸلٸستە) دەپۋتاتتىق مانداتتى تاعىنىپ وتىرعاندار. بٸرٸ «نۇر وتاندىق», ەندٸ بٸرٸ اسسامبلەيالىق, تاعى بٸرٸ كوممۋنيست.
بەلگٸلٸ جۋرناليست دينا ەلگەزەك, «كەڭەستٸك جٷيەنٸڭ كەز كەلگەن ەلەمەنتٸن قورعاۋ – ۇلتىمىزدى قورلاۋ» دەپ جازدى. ٶتە-مٶتە دۇرىس پٸكٸر. دينا حانىمنىڭ سٶزٸن جالعاي كەلە, كەڭەستٸك جٷيەنٸڭ كەز كەلگەن ەلەمەنتٸن ۇلىقتاۋ – تەۋەلسٸزدٸكتٸ مويىنداماۋ دەر ەدٸك.
كەلمەسكە كەتكەن كەڭەستٸك جٷيەنٸ ساعىنۋ, ونىڭ يدەولوگيياسىن جاستارعا دەرٸپتەۋ – كەڭەس ٶكٸمەتٸن اڭساۋ, سول جٷيەنٸڭ ورناعانىن كٶكسەۋمەن پارا-پار.
كەڭەس جٷيەسٸ قازاقتىڭ 3/1-ٸن قاساقانا ٶلتٸردٸ. 100 جىل بويى ماعان, مەنٸڭ ۇلتىما, مەنٸڭ اتا-باباما قاساقانا گەنوتسيد جاساعان جٷيەدە مەنٸڭ, مەنٸڭ اتا-بابامنىڭ كەگٸ بار. كەشٸرٸڭٸزدەر, مەن ەندٸ بۇل اعالارعا سەنبەيمٸن. ٷلگٸ بولار ازاماتتاردىڭ اي جارىقتا الجىپ, اداسىپ, جولدان تايعانى ٶكٸنٸشتٸ.
1.بۇل ازاماتتاردىڭ بٸزدٸ باسقارۋىنا, باسقارۋشى ورگاندا قىزمەت ەتۋٸنە قارسىمىن. ٶز ەرٸكتەرٸمەن قىزمەتتەن كەتسٸن!
2.بٸز تەۋەلسٸز ەلدٸڭ جاستارىمىز! جاستاردان كەشٸرٸم سۇراسىن!
نۇرگەلدٸ ەبدٸعانيۇلى
دەرەككٶز: Abai.kz
