قالانى باسقان قارا تٷتٸن, لاس اۋا الماتىنى زاۋىت-فابريكاسى كٶپ يندۋسترييالدى ورتالىقتارمەن پارا-پار ەتكەنٸ كٶپ جىلدان بەرٸ ايتىلىپ كەلەدٸ. بۇل تۋرالى ٶز زەرتتەۋٸندە "ٷيدە جاتپا!" جوباسى جازادى.
سٶيتە تۇرا, الماتى قالاسىنىڭ 2022-2024 جج ارنالعان بيۋدجەتٸندە ەكولوگيياعا بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ ناقتى سوماسىنا بٸلە المادىق. «اۋىل شارۋاشىلىعى, سۋ, ورمان, بالىق شارۋاشىلىعى, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي ايماقتاردىڭ, قورشاعان ورتا مەن جانۋارلار ەلەمٸن قورعاۋ, جەر قاتىناستارى شىعىندارى 14 539 824 مىڭ تەڭگە سوماسىندا بەكٸتٸلسٸن», دەلٸنگەن قۇجاتتا.
ايتپاعىمىز, ناقتى ەكولوگييالىق مەسەلەلەردٸ شەشۋگە بيۋدجەت قاراجاتىنان قانشا اقشا بٶلٸنەتٸنٸ انىق كٶرسەتٸلمەپتٸ.
پاۆلودارعا ساپارىندا الماتىداعى ترامۆاي جەلٸلەرٸ جويىلىپ, رەلستەرٸ الىنىپ تاستالعانىن قىنجىلا ەسكە العان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تا مەگاپوليستٸڭ ەكولوگييالىق مەسەلەسٸن نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس.
دەگەنمەن, قالاداعى اۋا ساپاسى قورشاعان ورتانىڭ جالعىز پروبلەماسى ەمەس. الماتىنىڭ اينالاسىنان ستيحييالى قوقىس پوليگوندارىن جيٸ كەزدەستٸرۋگە بولادى.
بۇل - الماتى قالاسىنىڭ ەكٸمٸ ەربولات دوساەۆتىڭ نازارىنان تىس قالدى دەپ تە ايتا المايمىز, وسى جىلى 9-سەۋٸر كٷنٸ جالپى قالالىق سەنبٸلٸك ٶتٸپ, قالا ەكٸمٸمەن قاتار 60 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قاتىسىپ, 11 مىڭ تونناعا جۋىق قوقىس جينالعانى تۋرالى حابارلانعان ەدٸ. سونىمەن قاتار 10-قازان كٷنٸ ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ستۋدەنتتەرٸ مەن وقىتۋشىلارى – بارلىعى تٶرت مىڭ ادام, EcoStudentKZ رەسپۋبليكالىق چەللەندجٸنە قاتىسىپ, بۋتاكوۆكا شاتقالى مەن كٶك جايلاۋ ٷستٸرتٸن قوقىس پەن جاپىراق قالدىعىنان تازارتىپ, 80 تەكشە مەتر قوقىس شىعارعان بولاتىن.
دەگەنمەن, مۇنداي بٸر رەتتٸك شارالار قالانىڭ ەكولوگييالىق مەسەلەلەرٸن تٷبەگەيلٸ شەشۋگە قاۋقارسىز سەكٸلدٸ.
ايتا كەتۋ كەرەك, الماتى ماڭىنداعى تاۋلار ٸلە الاتاۋ مەملەكەتتٸك ۇلتتىق پاركٸنٸڭ قاراماعىندا بولعاندىقتان, سونىمەن قاتار تۋريستەردٸڭ جيٸ باراتىن ورىندارى دا كٶپ بولعاندىقتان, ول ايماقتىڭ قوقىستان تازا بولۋىنا ٷنەمٸ كٶڭٸل بٶلٸنٸپ وتىرادى.
ۇلتتىق ساياباق اۋماعىنا كٸرمەيتٸن (ۇلتتىق ساياباقتىڭ ۇزىندىعى 120 شاقىرىم, ەنٸ 30 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتىر), قالا اۋماعى سانالا تۇرا ەكٸم-قارالاردىڭ نازارىنان تىس قالىپ, قوقىس باسقان ايماقتار بار.
سونىڭ بٸرٸ «يۋننات» كٶلٸ اۋماعى. Zhatpa.kz جاستار سايتىنىڭ ەرٸكتٸلەرٸ ارنايى بارىپ, كٶلدٸڭ قانداي جاعدايعا دۋشار بولعانىن كٶرٸپ قايتتى. كەيبٸر دەرەكتەردە ەجەلگٸ اتاۋى – قامىسساي دەپ جازىلعان. ال, «يۋننات» اتالۋىنا كٶل ماڭىندا كەڭەس دەۋٸرٸندە بولعان «يۋننىي ناتۋراليست» پيونەر لاگەرٸ سەبەپكەر بولسا كەرەك. كٶكتٶبەدەن شىعىسقا قاراي بٸرنەشە ساي بار. العاشقىسى كٶلساي اتالادى, مۇندا وسى اتتاس اۋىل ورنالاسقان, ودان ەرٸ تاعى ٶرلەسەڭٸز اينالاسىن قامىس پەن تال كٶمكەرگەن شاعىن عانا كٶلگە كەزدەسەسٸز. «يۋننات» كٶلٸ وسى.
«كٶلساي» اۋىلىنىڭ تۇرعىنى اندرەي ەسٸمدٸ ازاماتتىڭ ايتۋىنشا 30 جىلداي بۇرىن بۇل كٶلگە شومىلۋ دا, بالىق اۋلاۋ مٷمكٸن بولعان ەكەن.
ال, قازٸر كٶلدەن گٶرٸ اۋماعى ٷلكەندەۋ شالشىق سۋعا اينالعانداي. ٶيتكەنٸ سۋدىڭ تٷبٸ دە, اينالاسى دا تازا ەمەس. بالىق اۋلاۋعا دا, شومىلۋعا دا تيىم سالىنعان. كٶلدٸڭ جارتى اۋماعىنا دەيٸن بيٸك دۋال قورشاۋ تۇرعانىنا قاراپ, جەكە مەنشٸككە ٶتٸپ كەتكەن بە دەگەن كٷمەن تۋادى.
ەدەتتە مۇندا ۆەلوسپورتتى سەرٸك ەتكەندەر كەلەدٸ. ٶيتكەنٸ وسى كٶلدەن بٶكتەرلەي كٶتەرٸلٸپ, ۆەلوسيپەدپەن بۋتاكوۆكا شاتقالىنا دەيٸن جەتۋگە بولاتىن باعىت بار.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردەگٸ جازبالاردى شولساق, 2020 جىلعى كارانتين تۇسىندا, سول ۋاقىتقا دەيٸن كٶپشٸلٸك ٷشٸن بەيمەلٸم بولىپ كەلگەن بۇل كٶلگە كەلۋشٸلەر قاراسى ارتقان سەكٸلدٸ. كٶلدٸ جەنە ونى اينالا قورشاعان جاسىل جەلەك پەن تۇمسا تىنىشتىقتى تاماشالاۋشىلار سانى قازٸر دە ازايماعان سەكٸلدٸ. الايدا, مۇندا دەمالۋعا ەمەس قوقىس تاستاۋعا كەلەتٸندەي, بارلىعى.
كٶلدٸڭ اينالاسىندا كەلۋشٸلەر ٷشٸن ەشبٸر جاعداي جاسالماعان, وتىراتىن ورىندار دا, قوقىس جەشٸكتەرٸ دە جوق. دەگەنمەن, بۇل ەكوزييانكەستەردٸ اقتايتىن ارگۋمەنت ەمەس ەكەنٸ دە ايان.
«يۋننات» كٶلٸ دوستىق داڭعىلىنان جوعارى, وڭداسىنوۆ كٶشەسٸ ارقىلى جەنە ەل-فارابي داڭعىلىنا شىعاتىن اينالما جول ارقىلى «كٶلساي» اۋىلىن باسىپ ٶتٸپ تە, بارۋعا بولادى. الايدا, قاي تاراپتان بولسا دە كەلۋشٸلەر نازارىن اۋداراتىن تاعى بٸر ورىن بار. ول, ەيگٸلٸ «كٶكتٶبە» مۇناراسىن تۋ سىرتىنان تاماشالاۋ مٷمكٸندٸگٸن سىيلايتىن الاڭقاي.
ەدەمٸ كٶرٸنٸستٸ مۇنارانىڭ ار جاعىندا مۇنارتىپ تۇرعان قارا تٷتٸن عانا بۇزىپ تۇرعان جوق. «كٶكتٶبەگە» كٶز سالاتىن الاڭقايدىڭ ٶزٸ تۋريستەردٸ قىزىقتىرار ورىن ەمەس, ستيحييالى قوقىس پوليگونىنا اينالعان. قول سوزىم جەردە الماتى قالاسى, مەدەۋ اۋدانىنا قاراستى «كٶلساي» اۋىلى تۇر.
بٸر سٶزبەن ايتقاندا, «يۋننات» كٶلٸ مەن كٶلساي اۋىلى قوقىسقا بىلىعىپ جاتقانداي ەسەر قالدىرادى.
«كٶلساي» اۋىلىنان قالاعا شىعار تۇسىنان تاعى بٸر قوقىس پوليگونىن بايقاۋعا بولادى. بٸز كەلگەندە مۇندا بالالىعى «يۋننات» كٶلٸنە شومىلۋمەن ٶتكەن اندرەي ەسٸمدٸ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىن تەمٸر قالدىقتارىن تەرٸپ جٷر ەكەن. سۋرەتكە تٷسٸرۋٸمٸزگە قارسى بولدى.
ونىڭ ايتۋىنشا مۇنارانىڭ دەل استىندا قۇرىلىس قالدىقتارى پوليگونىنىڭ پايدا بولعانىنا بٸرنەشە جىل بولعان. قازٸر بۇرىنعىسىنان ازايىپتى. سونىڭ ٶزٸندە بٸرنەشە تٶبەشٸكتٸ كٶرۋگە بولادى. ال, اندرەي بٸر قاپ تەمٸر-تەرسەك جيناپ الىپتى. شاشىلعان قوقىس تٶمەندەگٸ اياداي بۇلاقتى لاستاپ جاتىر.
وسىلايشا, الماتىنىڭ كٶركٸ بولعان «كٶكتٶبە» تۋ سىرتىنداعى قوقىستى كٶپشٸلٸك كٶزٸنەن جاسىرۋ ٷشٸن تۇرعانداي.
ال, بٸر كەزدەرٸ اينالاسىن قامىس پەن قوقىس باسقان «يۋننات» كٶلٸ قاراۋسىز قالعان جەتٸمنٸڭ كٷيٸن كەشۋدە.
الماتىنىڭ تٷبٸندەگٸ كٶلدٸ ساقتاي الماساق, باسقا ٶڭٸرلەر تۋرالى سٶز قوزعاۋدىڭ ٶزٸ ارتىق.
