«كۋبلەي» تاراپىنىڭ زاڭدى ٶكٸلدەرٸ ەكٸمدٸكتٸڭ زاڭسىز ەرەكەتٸن ەشكەرە ەتپەي قويمايمىز دەپ بەكٸنٸپ وتىر. ٶيتكەنٸ 2020 جىلى-اق داۋعا سوت نٷكتە قويسا دا, ەكٸمدٸك پەن «يرمەنوۆا» جەكە كەسٸپكەرلٸگٸ ەدەيٸ مەسەلەنٸ ۋشىقتىرىپ وتىرعان كٶرٸنەدٸ. سونداي-اق قۇرىلىس كومپانيياسىنا الدانعاندار سانى 300 ەمەس, 30 تۇرعىن ەكەنٸن العا تارتتى.
«بٸزدٸڭ بٸرٸنشٸ ٷيگە ەشقانداي نارازىلىعىمىز جوق. سول ٷيدە 100 پەتەردەي بار. ٷي سالىنىپ بٸتتٸ. جەكەمەنشٸك قۇقىقتارى بار. ولاردىڭ سوت پروتسەسٸنە نەلٸكتەن كەلٸپ جاتقانى بٸزگە تٷسٸنٸكسٸز. ولار ەدەيٸ قاتىسىپ جاتىر. بٸرەۋدٸڭ تاپسىرماسىمەن. «كەلٸڭدەر, نارازىلىق بٸلدٸرٸڭدەر» دەپ وتىرعان ادامدار بار. ال ٷشٸنشٸ-تٶرتٸنشٸ ٷي سالىنىپ بٸتكەن جوق. ول جەردە ەشكٸم تۇرمايدى. ەكٸنشٸ ٷيدەگٸ 30 پەتەردە تۇرىپ جاتقاندار بار.
2020 جىلى سوت شەشٸمٸ بٸزدٸڭ پايدامىزعا شەشٸلگەن كەزدە دەل وسى ەكٸنشٸ ٷي سالىنىپ بٸتپەگەن ەدٸ. ولار سول سوت شەشٸمٸ كۋبلەيدٸڭ پايداسىنا شەشٸلسە دە, زاڭسىز ەكٸنشٸ ٷي سالدى. ول ٷيگە زاڭسىز كوممۋنيكاتسييا قوسىلدى. كەرٸز جٷيەسٸ, سۋ, جارىق, جىلۋ قوسىلدى. 30 پەتەرٸنە ادام كٸرگٸزٸلدٸ. ەكٸمدٸك وسىعان ەدەيٸ جول بەردٸ. قازٸرگٸ كٷنٸ سول 30 پەتەر ٷشٸن وسىنداي ٷلكەن داۋ بولىپ جاتىر», - دەدٸ «كۋبلەي» جشس زاڭگەرٸ جەنٸبەك باشانوۆ.
سوتتا «يرمەنوۆا» جەكە كەسٸپەرلٸگٸنٸڭ ٷيدٸ زاڭسىز سالعانىن قالا قۇرىلىسىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ مامانى دا راستادى.
«2020 جىلى قاڭتاردا «يرمەنوۆا» جەكە كەسٸپكەرلٸگٸنە قاتىستى تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلدٸ. ونىڭ نەتيجەسٸ بويىنشا جەكە كەسٸپكەر يرمەنوۆا جانار ساپارقىزى جٸبەرٸلگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار ٷشٸن ەكٸمشٸلٸك تاراپىنان جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلدى. مەسەلەن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ جەنە ساراپتامانىڭ وڭ قورىتىندىسى بولعان جوق. وعان قوسا, قۇرىلىس-مونتاجداۋ جٷرگٸزۋ ٸسٸ باستالعانى تۋرالى حابارلاما دا بولماعان. سونداي-اق سەۋلەت, قالا قۇرىلىسى تۋرالى زاڭنامادا كٶزدەلگەن تەحنيكالىق جەنە اۆتورلىق قاداعالاۋلاردىڭ بولماعانى انىقتالدى.
تەكسەرۋ نەتيجەسٸ بويىنشا كەسٸپكەرگە قاتىستى بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى ۇيعارىم ەنگٸزٸلدٸ. اتاپ ايتقاندا قۇرىلىس مونتاجداۋ جۇمىسىن توقتاتۋ جەنە جوعارىدا اتالعان زاڭبۇزۋشىلىقتاردى تٷگەل جويۋ قاجەت.
بٸراق قۇرىلىستىڭ توقتاتىلعانى تۋرالى حابارلاما كەلگەن جوق. دەسە دە جانار ساپارقىزى 4 ٷيگە ارنالعان 4 جوبانى ەزٸرلەگەنٸن اتاپ ٶتكٸم كەلەدٸ. 4 جوباعا ساراپتاما جٷرگٸزٸلدٸ جەنە 2020 جەنە 2021 جىلدارى قۇرىلىس مونتاجداۋ جۇمىسىن جٷرگٸزۋدٸ باستاۋعا قاتىستى حابارلاما بەرٸلدٸ. الايدا بۇل حابارلامالار 2020 جىلدىڭ 28 جەلتوقسانىنان باستاپ قابىلدانبادى. وعان جەردٸ پايدالانۋ ماقساتىن ٶزگەرتۋ سەبەپ بولدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا سوت داۋلارىنا بايلانىستى قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىسى جٷرگٸزٸلمەي تۇر», - دەدٸ ورال قالاسى قالا قۇرىلىسىن باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ مامانى كەنجەبەك احمەتوۆ.
سونداي-اق سوتتا سانيتارييالىق باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ جەتەكشٸسٸ «كۋبلەي» جشس-نٸڭ سانيتارلىق قورىتىندىسىنىڭ بار ەكەنٸن جەنە ونىڭ اۋماعى كەمٸ 100 مەتر ەكەنٸن راستادى.
«2015 جىلى 4 قاراشادا «كۋبلەي» جشس سانيتارلىق قورعاۋ ايماعىنا قاتىستى ەڭ العاش بٸزدٸڭ سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق قورىتىندىنى الدى. وعان سەيكەس قالادا تۇرعان كونسەرۆٸ زاۋىتى «كۋبلەي» جشس بٸزدٸڭ قورىتىندىمىز بويىنشا تٶرتٸنشٸ قاۋٸپتٸلٸك كلاسىنا جاتادى. ونىڭ سانيتارلىق قورعاۋ ايماعى مينيمالدى 100 مەتردەن اسپاۋى كەرەك. 2015 جىلى قورىتىندىنى العان ۋاقىتتا بٸز ارنايى ورىنعا بارماي, ٸشتە وتىرىپ, ارنايى جوباعا سٷيەنٸپ جٷرگٸزەتٸنبٸز. جوبا بويىنشا بارلىق قورعاۋ ايماقتارى بولدى. ارنايى قورعاۋ ايماعى الدىن الا جٸكتەلدٸ, جوبا بويىنشا 100 مەترٸ بەلگٸلەندٸ. جالپى قورىتىندىنى بٸر رەت الا الادى. سانيتارلىق قورعاۋ اۋماعىن بەلگٸلەۋ باس جوسپارمەن بەكٸتٸلگەن نورما», - دەدٸ ورال قالاسى سانيتارييالىق باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ جەتەكشٸسٸ گاۋھار دٷيسەعاليەۆا.
اپەلياتسييالىق سوت وتىرىسىندا «تسيولكوۆسكيي» تۇرعىن ٷيٸن سوققان «يرمەنوۆا» جەكە كەسٸپكەرلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ كونستانتين كلەنين «كۋبلەي» تاراپى ورتاق مەمٸلەگە كەلۋدەن باس تارتقانىن سٶز ەتتٸ. ول زاۋىتقا قاجەتتٸ شەتەلدٸك قۇرال جابدىقتى قۇرىلىس كومپانيياسى ٶز قاراجاتىنا جەتكٸزٸپ بەرۋگە ەزٸر بولعانىن العا تارتتى. دەل وسىلاي مەسەلەنٸ شەشٸپ, تۇرعىن ٷيدٸ سٷرمەۋدٸڭ امالىن ايتقان ەكەن. ياعني ولاردىڭ ويىنشا قىمبات قۇرال-جابدىقتاردى ورناتۋ ارقىلى زاۋىتتان شىعاتىن قالدىقتاردىڭ كٶلەمٸن ەدەۋٸر ازايتۋعا بولادى.
«بۇعان دەيٸن وبلىس ەكٸمٸ, «كۋبەي» جشس ديرەكتورى جەنە «ەرمەنوۆا» جەكە كەسٸپكەرلٸگٸنٸڭ ٶكٸلٸ رەتٸندە بٸز ٷش تاراپ كەزدەسٸپ, داۋدى تالقىلادىق. بٸز ورتاق كەلٸسٸمگە كەلۋگە تىرىستىق. سول كەزدە قۇرىلىس كومپانيياسى ٶز ەسەبٸنە گەرمانييادان تۇرمىستىق گازدى جاعۋعا ارنالعان ارنايى قۇبىرلاردى, كەسٸپورىننان شىعاراتىن دىبىستى بەسەڭدەتەتٸن قۇرىلعىلارىن يتالييادان ەكەلٸپ بەرەيٸك دەپ ۇسىندى. بٸراق «كۋبلەي» تاراپى مەدياتسيياعا كەلٸسپەدٸ», - دەدٸ «يرمەنوۆا» جەكە كەسٸپكەرلٸگٸنٸڭ زاڭگەرٸ كونستانتين كلەنين.
ال «كۋبلەي» زاڭگەرٸ جەنٸبەك باشانوۆ مۇنداي كەزدەسۋدٸڭ بولماعانىن العا تارتىپ, مۇنىڭ بەرٸ قىپ-قىزىل ٶتٸرٸك ەكەنٸن العا تارتتى. سونداي-اق ول قۇرىلىس كومپانيياسى سانيتارلىق قورعاۋ ايماعىنا ٶتپەسە, نەسٸنە قىمبات قۇرىلعىلاردى جەتكٸزۋگە ەزٸر ەكەنٸنە اڭ-تاڭ. وسىلايشا, زاڭدى ٶرەسكەل بۇزىپ وتىرعاندارىن ٶزدەرٸ-اق مويىنداپ وتىر دەدٸ.
«بٸرٸنشٸدەن بٸز تۇرعىندارمەن نەمەسە قۇرىلىس كومپانيياسىمەن سوتتاسىپ وتىرعان جوقپىز. بٸز تٸكەلەي ەكٸمدٸكپەن داۋلاسىپ وتىرمىز. سوسىن ەرمەنوۆتەردٸڭ شەتەلدەن قۇرىلعىلاردى جەتكٸزٸپ بەرەمٸز دەگەن سٶزٸ قىپ-قىزىل ٶتٸرٸك. ال نەلٸكتەن ەرمەنوۆتەر ول قۇرىلىعىنى بٸزگە ەكەلٸپ بەرمەكشٸ, مۇنىڭ بەرٸ اقشا عوي. ەگەر ولاردىڭ تاراپىنان زاڭبۇزۋشىلىق بولماسا نەسٸنە بٸزبەن ورتاق مەمٸلەگە كەلۋدٸ كٶزدەيدٸ. وسى سٶزدەرٸنەن-اق, ولاردىڭ كٸنەلٸ ەكەندەرٸ ايدان انىق ەمەس پە?» - دەدٸ ول.
جەنٸبەك باشانوۆ ٶز سٶزٸندە سوت ماتەريالدارىندا وسىعان دەيٸن بولماعان فوتو-ۆيدەونىڭ قوسىلىپ كەتكەنٸ ٶتە كٷمەندٸ ەكەنٸن ايتىپ وتىر.
«ٶتكەن جۇما كٷنٸ بٸز سوت ماتەريالىمەن تانىسىپ شىقتىق. سوندا تۇرعىنداردىڭ ٶتٸنٸشٸ جازىلعان ۆيدەو ماتەريال تۇر. بٸراق بٸرٸنشٸ ساتىداعى سوت پروتسەسٸندە مۇنداي ماتەريالداردى سوت ماتەريالدارىنا ەنگٸزۋ تۋرالى ارىز تٷسكەن جوق. مۇنى جوعارى سوت كٶرسٸن دەپ ەكٸنشٸ جاق ەدەيٸ قوسىپ قويىپ وتىر. قىسقاسىن ايتقاندا ەكٸمدٸك تە, قۇرىلىس كومپانيياسى دا تۇرعىنداردى جىلاتىپ قويىپ سىتىلىپ كەتپەكشٸ. بٸراق زاڭنىڭ اتى زاڭ. ەركٸم ٶز بىلىعىنا ٶزٸ جاۋاپ بەرۋٸ كەرەك. قاراپايىم حالىقتى قالقان ەتٸپ قولدانۋدىڭ قاجەتٸ جوق», - دەدٸ زاڭگەر.
سونداي-اق سوتقا زاۋىت جۇمىسشىلارى دا كەلٸپ, ٶز نارازىلىقتارىن بٸلدٸردٸ.
«تۇرعىندار جيعان-تەرگەنٸن سالىپ, پەتەرلەر سالىپ العان ەكەن. ارالارىندا ناۋقاس ادامدار دا بار دەيدٸ. بٸراق بٸزدٸڭ جۇمىسشىلاردىڭ دا وتباسى, بالا-شاعاسى بار. ولار دا اۋىلدا تۇراتىن اۋرۋ قارت ەكە-شەشەلەرٸن ەكەلٸپ, ەمدەتەدٸ. ەندٸ زاۋىت جابىلىپ قالسا, ولار تۇراقتى تابىسىنان ايىرىلادى. ولاردىڭ قارت ەكە-شەشەلەرٸنە كٸم قاراسادى? زاۋىت جابىلىپ قالسا, بٸزدٸڭ قىزمەتكەرلەر قايدا بارادى? بٸز كٶپپٸز, 700-گە جۋىق جۇمىسشى», - دەدٸ «كۋبلەي» جشس قىزمەتكەرٸ گٷلنۇر دوسمۇقانوۆا.
«بۇل كٶپقاباتتى ٷيلەر ٶنەركەسٸپ ايماعىندا سالىنعانى ايدان انىق قوي. مەن وسى ٶڭٸردە ٶسكەنمٸن. ەندٸ تۇرعىن ٷي سالىنىپ بۇرىن كەدەرگٸ بولماعان «كۋبلەي» اياق استى كەدەرگٸ كەلتٸرە قالدى ما?
بٸزگە حابارلاما بەرٸلدٸ. ەگەر سوت بٸزدٸڭ تاراپتىڭ پايداسىنا شەشٸم شىعارماسا, بٸزدٸ جۇمىستان قىسقارۋى مٷمكٸن. سوسىن بٸز قايدا بارىپ جۇمىس ٸزدەيمٸز? كٸم بٸزدٸ اسىرايدى?» - دەدٸ «كۋبلەي» جشس قىزمەكەرٸ ۆاسيليي سلاستين.
ال زاڭگەر جەنٸبەك باشانوۆ سٶز اراسىندا كۋبلەيدٸڭ كەلەسٸ قادامى جوعارى سوت ەكەنٸن العا تارتتى.
«كەزەكتٸ قادامىمىز زاڭ بويىنشا كاسساتسييالىق شاعىم بەرۋ. ٶيتكەنٸ قابىلدانعان شەشٸم زاڭسىز.
بٸزدە 3 نەگٸز بار. بٸرٸنشٸسٸ – زاڭ جٷزٸندە ەگجەي-تەگجەي جوسپارى ورال قالاسىنىڭ باس جوسپارىنا قايشى كەلمەۋٸ كەرەك. باس جوسپار بويىنشا ٶندٸرٸستٸك اۋماققا تۇرعىن ٷي سالۋعا بولمايدى.
ەكٸنشٸسٸ – زاۋىتتىڭ سانيتارلىق قورعاۋ ايماعى تەكتەن تەك بەلگٸلەنبەگەن. سونداي-اق سانيتارلىق قورعاۋ ايماعى دەپ تانىلعان قورىتىندىنىڭ كٷشٸ جويىلماعان. ونى دا سوت ەسكەرٸپ وتىرعان جوق.
ٷشٸنشٸ نەگٸز – ەكٸمدٸك ەگجەي-تەگجەي جوسپارىن جايدان جاي قابىلداي المايدى. ول ارنايى پروتسەدۋرادان ٶتۋٸ كەرەك. ال ول پروتسەدۋرالار جاسالماعان ەرٸ ونى سوت پروتسەسٸنە ەكەلٸپ دەلەلدەگەن دە جوق. وسىعان قاراماستان سوت وسىنداي زاڭسىز شەشٸم قابىلداپ وتىر», - دەيدٸ زاڭگەر جەنٸبەك باشانوۆ.
ال كەسٸپورىننىڭ تاعى بٸر زاڭگەرٸ ەۆگەنيي پريتسكەر, ەكٸمدٸك ٶكٸلٸنٸڭ سوتتا ەبدەن شاتاسقانىن سىناپ, جوعارى سوتتىڭ ۇسىنىسى مٷلدەم ەسكەرٸلمەگەنٸن ايتتى.
«ەكٸمدٸك تاراپى قاي جىلدىڭ باس جوسپارى جۇمىس ٸستەيدٸ دەگەن ساۋالعا 2014 جىلعى دەيدٸ. ال ەگجەي-تەگجەي جوباسى قاي جىلدىڭ باس جوسپارى نەگٸزٸندە ٶزگەرتٸلگەن دەسەك, 2010 جىلدىڭ دەيدٸ. ال 2010 جىلدىڭ باس جوسپارى دەگەن قۇجات مٷلدەم جوق. ەكٸمدٸك بٸرٸنشٸ ساتىدا سوتتا سۇراتىلعان 40-قا جۋىق قۇجاتتى ەكەلگەن دە جوق.
سوت جٷرٸپ جاتقاندا جاقىپ اسانوۆقا تۇرعىن ٷيدٸڭ يەلەرٸ ارىز بەرگەنٸ بەلگٸلٸ. دەل سول ۇسىنىستىڭ نەتيجەسٸندە بٸزدٸڭ پايدامىزعا شىعارىلعان وبلىستىق سوتتىڭ زاڭدى شەشٸمٸ بۇزىلعان بولاتىن. ول جەردە تەك ٷشٸنٸشٸ تاراپ رەتٸندە تۇرعىنداردىڭ پٸكٸرٸ تىڭدالسىن دەلٸنگەن. سونىڭ ٶزٸن سوت بٷگە-شٷگەسٸنە دەيٸن جەتكٸزٸپ وتىرعان جوق.
اپەللياتسييالىق سوت القاسىنىڭ ٶزٸ بۇعان دەيٸن تەك ون شاقتى تۇرعىنعا سوتقا شاقىرتۋ قاعازى جٸبەرٸلگەنٸن ايتتى. بۇل ٸستٸ بٸرٸنشٸ ساتىعا قايتا تٷسٸرۋٸنە جەتكٸلٸكتٸ», - دەدٸ زاڭگەر ەۆگەنيي پريتسكەر.
سوتقا شاقىرتۋ العان تۇرعىنداردىڭ باسىم بٶلٸگٸ اپەللياتسييالىق سوت پروتسەسٸنە كەلگەن جوق. بۇعان دەيٸنگٸ سوت وتىرىستارىنا ون شاقتى تۇرعىن كەلٸپ, ونىڭ ەكەۋٸ عانا سوت الدىندا سٶيلەسە, بۇل جولى جيىرمادان اسا ادام كەلٸپ, تٶرت تۇرعىن باراتىن جەرلەرٸنٸڭ جوق ەكەنٸن ايتتى.
ايتا كەتەيٸك, سوتتا زاڭگەر ەۆگەنيي پريتسكەر 2016 جىلدان بەرٸ ٷلەسكەرلەردٸڭ مەسەلەسٸنە قاتىستى تٸكەلەي جەرگٸلٸكتٸ ەكٸمدٸك جاۋاپتى ەكەنٸن دە ەسكە سالدى. ياعني «تسيولكوۆسكيي» تۇرعىن ٷي كەشەنٸنە اقشا قۇيىپ, ونى زاڭدى تٷردە رەسٸمدەي الماي وتىرعان تۇرعىنداردىڭ مەسەلەسٸنە تٸكەلەي ورال قالاسى ەكٸمدٸگٸنٸڭ جاۋاپتى ەكەنٸن العا تارتىپ, قىلمىستىق قۇرامنىڭ بار ەكەنٸنە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت دەدٸ.
وسىعان دەيٸن قر يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنە قاراستى كوميتەت ٶندٸرٸستٸك ايماقتا تۇرعىن ٷي سالۋعا تىيىم سالىنعان دەپ ناقتى كٶرسەتكەن بولاتىن. سونداي-اق قر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلٸگٸنە قاراستى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگييالىق باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ سوتقا «كۋبلەي» زاۋىتىنىڭ سانيتارلىق قورعاۋ ايماعى بار, ول اۋماق كەمٸندە 100 مەتر بولۋى تيٸس جەنە وندا تۇرعىن ٷيلەردٸ سالۋعا تىيىم سالىنعان دەگەن جاۋاپ جولداعان.
بۇدان بٶلەك, اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸ دە زاۋىتتىڭ جابىلۋى نارىققا سوققى بەرەتٸنٸن مەلٸمدەگەن ەدٸ. مينيسترلٸك «كۋبلەي» زاۋىتىنا تٶنگەن قاۋٸپ ەلدەگٸ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا تٸكەلەي كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ, زاۋىتتىڭ پروبلەماسى شەشٸلمەسە قازاقستاندا قايتا ٶڭدەۋ سالاسى قۇلدىراپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ تٶمەندەيتٸنٸن حابارلاعان. بٷگٸندە اتالعان زاۋىتقا ەكٸ جارىم مىڭنان استام شارۋا قوجالىعى مال ٶتكٸزٸپ وتىر.
ايتا كەتەيٸك, ورالدا تاعى بٸر تۇرعىن ٷي زاڭسىز قۇرىلىستى باستاپ كەتكەن. قازٸر اتالعان ٷيدٸ قۇرىلىس كومپانيياسى ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى ساتۋعا كٸرٸسٸپ كەتكەن.
