ەنيپا نازارباەۆا كەنجەحان بازارىن ساتىپ جٸبەرگەننەن كەيٸن جاڭا باسشىلىق ساۋداگەرلەرگە جاڭا تالاپتار قويا باستاعان. 2022 جىلى 29 ناۋرىزدا ەنيپا نازارباەۆا كەنجەحان بازارىن 633,6 ميلليون تەڭگەگە ساتىپ جٸبەرگەن. بازاردى قولىنا العان مەكەمە نازارباەۆتار مەن مەسٸموۆپەن بايلانىستى كەسٸپكەر سەرگەي كيمگە تيەسٸلٸ, - دەپ حابارلايدى Dalanews.kz Orda.kz-كە سٸلتەپ.
كەنجەحان بازارى ەنيپا نازارباەۆاعا تيەسٸلٸ بولعان كەزدە, ونىڭ قولاستىنداعىلار ساۋداگەرلەرگە ساۋدا ورىندارىنا قىمباتقا بەرگەن. بٸر كونتەينەردٸڭ ٶزٸ 200 مىڭ دوللاردان باستالىپ مىڭداعان دوللارعا دەيٸن جەتكەن. ال جالعا الۋ قۇنى 10-12 مىڭ دوللارعا دەيٸن جەتكەن. ساۋداگەرلەرگە ساۋدا ورىندارى ولاردىڭ تولىق مەنشٸگٸنە اينالادى دەپ ۋەدە ەتٸلگەن.
"ساۋدا ورنىن جالعا الۋ قۇجاتىندا قاجەت بولعان جاعدايدا ادامدى شارتتاردى بۇزدى دەپ ايىپتاۋعا بولاتىن تۇستارى بار. جالعا بەرۋشٸلەر ەدەتتە وسىنى پايدالانادى", - دەيدٸ كەنجەحان بازارى ساۋداگەرلەرٸنٸڭ قۇقىعىن قورعاۋمەن اينالىساتىن الەكساندر سلەپتسوۆ.
نازارباەۆا حانىم ساۋداگەرلەردٸڭ جالعا الۋ اقشاسىن الىپ, چەك بەرمەگەن كەزدەرٸ دە بولعان. ۇساق كەسٸپكەرلەر زاڭدى قۇجاتتارعا اسا مەن بەرمەي, جالعا الۋ بويىنشا كەلٸسٸمشارت جاسالعانىن دەلەلدەيتٸن قۇجات تالاپ ەتپەگەن. ال قۇجات تالاپ ەتكەندەردٸ ٷركٸتٸپ, قورقىتىپ نەمەسە مٷلدە ەلەمەي كەتكەن.
"كەنجەحان" ساتىلىپ كەتكەننەن كەيٸن بازاردىڭ جاڭا يەلەرٸ بۇرىنعى ەكٸمشٸلٸك بەرگەن قۇجاتتاردىڭ قۇنى جوق ەكەنٸن مەلٸمدەگەن. ولار ەنيپا نازارباەۆا بەرگەن چەكتەر جالعان ەكەنٸن ايتقان. باستاپقىدا جالعا الۋشىلارعا كونتەينەرلەردٸ 325 مىڭ تەڭگەدەن جالعا الىپ, نوتاريالدى تٷردە تٸركەپ, ارتىنشا تولىق ساتىپ الۋدى تالاپ ەتكەن. ساۋداگەرلەر بۇل مەلٸمدەمەلەرگە نارازى بولعان.
"جاڭا باسشىلىق كەلگەننەن كەيٸن بٸزدٸڭ كەلٸسٸمشارتىمىزدى اۋىستىرىپ تاستادى. ادامدار جينالىپ, مٷلكٸمٸزدەن ايىرىلعانىمىزدى ايتقان سوڭ, بٸزدٸ زاڭسىز ميتينگ ۇيىمداستىردى دەپ ايىپتادى. بەرٸ بٸر سحەمامەن جۇمىس ٸستەگەن: بٸز كەلٸسٸمشارتقا قول قويۋعا بارامىز - سول جەردە ساۋدا جاسايتىن ورنىمىزدىڭ قۇجاتىن ۇسىنۋىمىز كەرەك. كونتەينەرلەردٸ ساتىپ العان كەزدە ەنيپا نازارباەۆا ادامدارعا قۇجات رەتٸندە پاسپورت بەرگەن. ال كيمنٸڭ سٶزٸنشە, ول پاسپورتتار جارامسىز, سەبەبٸ نازارباەۆا زاڭسىز جۇمىس ٸستەگەن, ەندٸ كيمنەن ٶزٸمٸزدٸڭ مٷلكٸمٸزدٸ قايتادان ساتىپ الۋىمىز كەرەك. جاڭا ساتىپ الۋ شارتىن كومپانييا ٶزدەرٸنٸڭ نوتاريۋستارى ارقىلى جٷرگٸزدٸ. ساۋدا ورنىنىڭ قۇنى بٸر ميلليوننان 5-7 ميلليونعا دەيٸن جەتتٸ. سوندىقتان 120 ادام الاتاۋ اۋداندىق پوليتسييا باسقارماسىنا جينالدى", - دەيدٸ كەنجەحان بازارى ساۋداگەرلەرٸنٸڭ باستاماشىل توبىنىڭ تٶراعاسى ەلەنا سادۆوكاسوۆا.
ونىڭ سٶزٸنشە, جاڭا ەكٸمشٸلٸك ساۋداگەرلەر اقشاسىن تٶلەمەيٸنشە كونتەينەرلەردٸ اشپايتىن كٶرٸنەدٸ. ودان بٶلەك, جالعا الۋ قۇنىن ٷش ەسە كٶتەرٸلٸپ, ساۋداگەرلەرگە قاراپايىم مانەكەندٸ دۇرىس قويماسا دا ايىپپۇل سالىپ كەتٸپ جٷر.
ەسكە سالايىق, بۇعان دەيٸن "كەنجەحان" بازارىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى قۋانىش جاڭبىرباەۆ ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قارىنداسى ەنيپا نازارباەۆا بازاردى ەدەيٸ بانكروت جاسادى دەپ ايىپتاعان بولاتىن.
"ەسكٸ قازاقستاننىڭ قۇرباندارى" قوزعالىسىنىڭ باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسىندا قۋانىش جاڭبىرباەۆ بازار سالۋ تۋرالى شەشٸمدٸ 1997 جىلى قابىلداعانىن ايتادى. بۇعان دەيٸن 1950 جىلدان بەرٸ بازاردىڭ ورنىندا قوقىس جاتقان. كەيٸن ول جەر تازالانىپ, ساۋدا ورتالىعى اشىلىپ, كومپانييا "سۇلتان قورعان" جشس رەتٸندە تٸركەلگەن.
بٸراق ىقپالدى ادامداردىڭ قولداۋىنسىز جەنە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ماقۇلداۋىنسىز بۇل جوبانى قولعا الۋ مٷمكٸن بولماعان. وسىلايشا بازار قۇرىلتايشىلارىنىڭ قۇرامىندا ەنيپا نازارباەۆا پايدا بولعان. بازاردىڭ 30 پايىز ٷلەسٸ نازارباەۆاعا تيەسٸلٸ بولعان. باستاپقىدا ەشقانداي جانجالسىز جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن قۇرىلتايشىلاردىڭ اراسىندا بٸرنەشە جىلدان سوڭ پروبلەمالار تۋىنداي باستاعان.
كومپانييانىڭ باسقا مٷشەلەرٸنٸڭ سٶزٸنشە, 2002 جىلى ەنيپا نازارباەۆا كومپانييانى ەدەيٸ بانكروتتىققا ۇشىراتقان. ونىڭ بۇرىنعى سەرٸكتەستەرٸنٸڭ ايتۋىنشا, ول نارىقتى ٶز قولىنا الىپ, ونى الدىن الا تٸركەلگەن "كەنجەحان" جشس-نە قايتا رەسٸمدەپ العان.
بانكروتتىق كەزٸندە "سۇلتان قورعان" جشس قۇنى 41 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان, ال ەكونوميكالىق ساراپتاما بويىنشا قۇرىلتايشىلار بازاردى سالۋعا 44,9 ميلليون تەڭگە جۇمساعان.
"ەرنات سىبانقۇلوۆ (سول كەزدەگٸ مەدەۋ اۋدانى پروكۋرورىنىڭ كٶمەكشٸسٸ) كەلٸپ, جالعان كەلٸسٸم جاساپ, كومپانييانىڭ 50 پايىزىن ەنيپا نازارباەۆاعا, قالعان 50 پايىزىن ٶزٸمە قالدىرۋدى ۇسىندى. مەن باس تارتتىم. سٶيتٸپ ول (نازارباەۆا) جاڭا "كەنجەحان" جشس قۇرىپ, "سۇلتان قورعاندى" بانكروت جاساپ, كومپانييانىڭ جالعىز قۇرىلتايشىسى بولىپ قالدى. بٸز ارىز جازدىق, قىلمىستىق ٸس قوزعالدى", - دەيدٸ جاڭبىرباەۆ.
قازٸرگٸ تاڭدا قۋانىش جاڭبىرباەۆ سول كەزدەگٸ جاعدايعا قاتىستى تەرگەۋ ەدٸل ٶتكەنٸن قالاپ وتىر. بٸراق, بازاردىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى ازاماتتىڭ سٶزٸنشە, تەرگەۋ ەلٸ جٷرمەي جاتىر - سەبەبٸ ٸسكە ەرنات سىبانقۇلوۆتىڭ قاتىسى بار. ول پروكۋروردىڭ كٶمەكشٸسٸ قىزمەتٸنەن كەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ باس كٶلٸك پروكۋرورى قىزمەتٸنە دەيٸن جەتكەن. سىبانقۇلوۆ 2022 جىلى قاڭتار وقيعاسىنان كەيٸن قىزمەتٸنەن كەتكەنٸمەن باس پروكۋراتۋراداعى ىقپالى ەلٸ دە جوعارى كٶرٸنەدٸ.
