دەل وسى مەسەلەگە بايلانىستى تٷنەۋكٷنٸ پەنجٸم اۋىلىندا الماتى وبلىسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى باتىرجان بايجۇمانوۆ پەن اۋدان ەكٸمٸ تالعات ٶمٸرەليەۆ اۋىلدا تۇراتىن قازاق پەن ۇيعىردىڭ باسىن قوسىپ جيىن ٶتكٸزدٸ. بۇل جيىندى ازاتتىق تٸلشٸسٸ اسىلحان ماماشۇلى جاساعان تٸكەلەي ەفيردەن كٶرۋدٸڭ سەتٸ تٷستٸ.
جينالىس باستالماي تۇرىپ اسىلحان ماماشۇلىنا شاعىن سۇحبات بەرگەن پانفيلوۆ اۋدانى تالعات ٶمٸرەليەۆ مەكەتەپتە بولعان وقيعادان كەيٸن اۋىل جاستارى جينالىپ, بۇزاقىلىق ەركەتكە بارعانىن ايتتى.
ال جينالىس بولاردىڭ الدىندا جەرگٸلٸكتٸ ۇيعىر ەيەلدەر قازاق بالالار مەكتەپتە ٶزدەرٸنٸڭ بالالارىنا قاعىپ-سوعىپ, ەلەمجەتتٸك جاسايتىنىن ايتىپ شاعىندى. وسى بٸر جايتتان پەنجٸم اۋىلىندا ٷلكەندەردٸ بىلاي قويىپ, بالالاردىڭ كەلٸسپەي جٷرگەنٸنەن اۋىلداعى تەربيە مەسەلەسٸ قاتتى اقساعانى كٶزگە ۇرىپ تۇردى.
جينالىستى تٸكەلەي ەفير بارىسىندا باستان-اياق كٶرگەنٸمٸزدە پەنجٸم اۋىلىندا ەمەس, پانفيلوۆ اۋدانىندا بٸراز ۇلاتارلىق قاتىناسقا سىنا قاعاتىن مەسەلەنٸڭ بار ەكەنٸنە كٶزٸمٸز جەتكەندەي بولدى.
اۋىل حالقى ۇيىعىرلار قازاق تاكسيگە مٸنبەسە, قازاقتاردىڭ ۇيعىر تاكسيستەرگە مٸنبەيتٸنٸن جاسىرماي ايتتى. قازاقتىڭ دٷكەنٸنە ۇيعىرلار, ۇيعىردىڭ دٷكەنٸنە قازاقتار كەلٸپ زات المايدى ەكەن. كەزٸندە مەشٸتتە دە وسىنداي جاعداي ورىن الىپ, كەيٸننەن ەكٸ مەشٸتتٸ قوسىپ بٸر مەشٸت جاساپتى. ۇزىن سٶزدٸڭ قىسقاسى اۋداندا ۇيعىرلاردىڭ بٶلەكتەنٸپ, جەكە تاكسيگە مٸنٸپ, بٶلەك اسحاناعا باراتىنىن ەستٸگەنٸمٸزدە جاعامىزدى ۇستاعانداي بولدىق.
وسى رەتتە پانفيلوۆ اۋدانى ەكٸمدٸگٸندە اق جاعالىلاردىڭ ۇلاتارلىق تاتاۋلىقتى ساقتاۋعا قاتىستى بٸراز جۇمىستى قوجىراتىپ العانىنا كٶزٸمٸز انىق جەتكەندەي بولدى.
ايتپاقشى, اۋىل تۇرعىندارى (قازاق پەن ۇيعىر) اششى شىندىقتى ايتۋعا ۇمىتىلعان سەتٸندە پانفيوۆ اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ تالعات ٶمٸرەليەۆ «جينالىستى جاۋىپ, كەتٸپ قالامىن» دەپ حالىققا مٸندەتسٸگەنٸن تٷسٸنە المادىق.
وبلىس ەكٸمٸ اماندىق باتالوۆ وسى جينالىسقا ٶمٸرەليەۆتٸ ارقاسىنا مىلتىق تاقاپ, زورلىقپەن ەكەلمەگەنٸ انىق قوي. مەسەلەنٸڭ تٸگٸسٸن جاتقىسىزىپ, قازاق پەن ۇيعىردى جاراستىرادى دەگەن ەكٸم قاراپايىم حالىققا «كەتٸپ قالامىن» دەپ بٸر ەمەس ەكٸ رەت قايتالاپ ايتقانىنان ٶمٸرەليەۆتٸڭ اناۋ ايتقانداي بٸتٸمگەر ەمەس ەكەنٸن بايقادىق. كٷيەۋٸنەن تاياق جەگەن شايپاۋ ەيەلدەر «كەتٸپ قالامىن» دەپ قورقىتۋشى ەدٸ. ال مۇنداي سٶزدٸڭ بٸلدەي ەكٸمنٸڭ اۋزىنان شىعۋى قىزىق ەكەن.
ەڭ بولماعاندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «حالىق ٷنٸنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمىنان حابارسىز با دەپ قالدىق. توقاەۆتىڭ تۇجىرىمداماسىنان تولىقتاي حاباردار بولسا, ەكٸم مۇنداي ەرەكەتكە بارماس ەدٸ. قايتا جينالىسقا قاتىسقان بەلگٸلٸ ايتىسكەر جانداربەك بۇلعاقوۆ جۇرتتى سابىرعا شاقىرعاننان كەيٸن, زال تىنىشتالعانداي بولدى.
پەنجٸمدٸك جاستار تالدىقورعاننان ات تەرلەتٸپ جەتكەن باتىرجان بايجۇمانوۆقا اۋىل مەكتەبٸنٸڭ ابدوللا روزباكيەۆ اتىمەن اتالۋى دا جاسٶسپٸرٸمدار اراسىنداعى كيكٸلجٸڭگە جيٸ سەبەپشٸ بولىپ وتىرعانىن ايتتى. بۇدان باسقا اۋىلداعى كٶشە اتتارىنا دا قازاق تٸلٸندە اتاۋ بەرۋدٸ ۇسىندى. ٶز كەزٸگٸندە باتىرجان بايجۇمانوۆ بۇل مەسەلەنٸ قاراستىرۋعا ۋەدە بەردٸ.
جينالىستى تٸكەلەي ەفيردەن كٶرگەنٸمٸزدە جاركەنتتە كەزەك كٷتتٸرمەي شەشەتٸن مەسەلەلەر كٶپ ەكەنٸنە كٸمنٸڭ دە بولسى كٶزٸ جەتكەنٸ انىق.
ال مۇنداي مەسەلەنٸ جۇرتتى «كەتەمٸن» دەپ قورقىتاتىن ٶمٸرەليۆتٸڭ كومانداسى شەشە الا ما? وعان باعا بەرۋ قيىن. قالاي بولعاندا جاركەنتتەگٸ قازاق پەن ۇيعىردى تاتۋلىقپەن ىنتىماققا ٷندەيتٸن يدەولوگييا كەرەك ەكەنٸن سەزٸندٸك.
نۇرلان جۇماحانوۆ
