«اقباستىنىڭ ازابى» دەگەن ماقالا جارييالاپ, ەرتە كٶكتەمدە, جۇرتتان بۇرىن دابىل قاققان بٸز ەدٸك. مەن ول جەردە بٸر اۋىلدىڭ عانا جاعدايىن ايتتىم, سول ارقىلى مالدىڭ جاپپاي قىرىلۋ قاۋپٸن كٶرسەتتٸم. سول كەزدە بٸر ادام مٸز باقپاعان ەدٸ. ەندٸ, مٸنە, مەسەلە كٷللٸ قازاقستان بويىنشا كٶتەرٸلٸپ جاتىر.
وسى بٸز تاعى دا قولىمىزدى مەزگٸلٸنەن كەش سەرمەپ, كەشەۋٸل تارتىپ قالعان جوقپىز با? جاز ورتاسىندا قارا جەردەن قىلتاناق تاپپاي اشىعىپ, قاڭقاسى عانا قالعان مالعا شٶپ جەتكٸزۋمەن مەسەلە تولىق شەشٸلە مە? بٸز مامان ەمەسپٸز, دەسە دە بيشٸكەشتەر وسى جاعىن ەلدە دە ٸندەتۋ كەرەك سيياقتى. ەيتپەسە «مال اشۋى – جان اشۋى» دەپ, كٶپ ادام كٸجٸنٸپ وتىرعانعا ۇقسايدى. ەرينە, تابان ەت, ماڭداي تەرمەن جيعان مالدان قول ٷزٸپ قالۋ كٸم-كٸمگە وڭاي ەمەس.
جۇت ٶز نىشانىن, ياعني كەلە جاتقانىن, تٸپتٸ تاناۋ استىنا تاياپ قالعانىن بيىل ەمەس, بىلتىر بٸلدٸردٸ. كٷزدە تامشى تامباي قويدى, قۇمشاۋىت ٶڭٸرلەردە جەرگە توڭ تٷسكەن جوق, توپىراعى شىعىپ, قوپسىپ جاتتى. بۇرىنعىنىڭ مىڭدى ايداعان مىڭعىرعان بايلارىنىڭ قاسىنداعى اتاقتى جۇلدىزشىلار بولسا, قىستا مالدىڭ قوڭى بار كەزدە تولايىم ساتتىرىپ جٸبەرگەن بولار ەدٸ. ٶيتكەنٸ باي مالىنىڭ بٸر جۇتتىق ەكەنٸن بابالاردىڭ قاقساپ ايتۋىنىڭ كەمٸ بولعان ەمەس. ونداي تەمسٸلدٸ ۇمىتقان بٷگٸنگٸنٸڭ مال يەلەرٸ قيماستىقپەن كٶكتەمدٸ كٷتتٸ. اللانىڭ بۇيرىعىنا نە شارا, ناۋرىزدا ىلعال تامىپ جارىمادى. «سەۋٸر بولماي, تەۋٸر بولمايدى» دەگەن ٷمٸتتٸ شارۋا تاعى الداندى. ٶزدەرٸن «بيىل كٶك كەش شىعايىن دەپ تۇر-اۋ» دەپ جۇباۋراتتى. اقىرى, مٸنە, اياعى جاپپاي قۋاڭشىلىققا ۇلاستى.
بٸزدٸڭ قازاق جۇت دەپ قىستاعى قالىڭ جاۋعان سەرە قار مەن مەزگٸلسٸز جاڭبىردىڭ ەسەرٸنەن بولعان مۇزداقتى اتاۋعا قالىپتاسقان. بۇل جولى احۋال مٷلدەم باسقاشا بولىپ شىقتى. تابيعات-انا توسىن مٸنەز تانىتتى, ەۋەلٸ سۋدان, ونىڭ اقىرىندا شٶپتەن قىستى. ەندٸ كەلٸپ, «ٷكٸمەت قايدا قاراپ وتىر?» دەگٸمٸز كەلەدٸ. كەيبٸرەۋلەر «مال سٷمەسٸنٸڭ راقاتىن كٶرٸپ كەلگەن سول شارۋانىڭ ٶزٸ قايدا قاراپتى?»دەپ شاپشىپ جاتىر.
شىنتۋايتىنا باققاندا, مال ٶسٸرگەن جۇرت تابيعاتتىڭ دا تٸلٸن تٷسٸنۋٸ كەرەك ەدٸ عوي. جوق, ولاي بولماي شىقتى. سٶيتسەك, قانشاما جىل ەلەۋلەيٸمگە باسى اينالعان حالىق اتا دەستٷردەن دە قول ٷزٸپ قالىپتى. ٶكٸنٸشتٸ!
اللانىڭ جٸبەرگەن تابيعي اپاتىنا ەندٸ كٸم نە ٸستەي الماق?! امال جوق, مەملەكەت باسشىسىنا جٷگٸنەسٸڭ, باسقا جٷگٸنەتٸن كٸمٸڭ بار? ەڭ بولماسا, مٷمكٸن, وسى جولى قازاقتىڭ مالىن ساقتاپ قالۋعا جەردەمٸ تيەر?!
باتىس ٶڭٸرٸنەن, ەسٸرەسە ماڭعىستاۋدان باستالعان جۇت قازٸر ارال, شالقاردى كٶكتەي ٶتٸپ, قىزىلوردانىڭ بٸرشاما اۋداندارىن شارپىپ كەلە جاتىر. ورتاداعى اقتٶبەنٸڭ جاعدايى نەشٸك ەكەنٸ بەلگٸسٸز. ٶيتكەنٸ كٶپ جەرلەر تولىق اقپاراتپەن بٶلٸسٸپ وتىرعان جوق. قازٸر تٷركٸستان وبلىسىنداعى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن باۋىرلار تٶرت تٷلٸكتٸ جاپپاي ساتا باستاپتى. ماڭعىستاۋ مەن قىزىلوردا مالدىڭ باسىن ساقتاپ قالۋ ٷمٸتٸمەن ٸرٸ قارانىڭ تٶلٸن – قۇلىن مەن بوتانى ەنەسٸنەن ايىرىپ, تەگٸس ساتىپ جاتىر. قۋاڭشىلىقتان بٷگٸندە جامبىل وبلىسى دا قۇرالاقان ەمەس سيياقتى.
شٸلٸڭگٸر شٸلدەڭ بولسا مىناۋ, دٷنيەنٸ شىجعىرا باستادى. مالدى قايدام, مىنا كٷننٸڭ اپتابى ادامنىڭ ميىن قايناتىپ بارادى. ونىڭ ٷستٸنە جەر-جەردە اتى ٶشكٸر ٸندەتپەن الىسىپ جاتىر. ٶزٸ قابىرعاسى قاۋساپ قالعان تٷلٸكتٸڭ قالعان قانىن ماسا, سونا سورىپ, دىمىن قالدىرماۋعا اينالدى. سۋى تاپشى ٶڭٸرلەردە باتپاققا باتىپ ٶلۋ, قالعانىن قاسقىر جەۋ دەرەكتەرٸ دە ورىن الىپ جاتىر. وسىنىڭ بەرٸن قورىتىپ, ساۋاتتى ساراپتاما جاساپ, مەسەلەنٸ مەملەكەت, ٷكٸمەت دەڭگەيٸندە كٶتەرٸپ جاتقان باق كٶرمەدٸم. سوندا بۇل قالاي بولعانى?
مٸنە, باتىستان باستالعان جۇت بٷگٸندە وڭتٷستٸككە جەتتٸ. وسى قارقىنمەن جىلانداي جىلىستاپ وتىرىپ, ونىڭ ورتالىق پەن سولتٷستٸككە ٶتٸپ, ولاردىڭ دا اياعىن بٸر ەتٸكتٸڭ قونىشىنا تىقپاسىنا كٸم كەپٸل?
جىلدا وسى كەزدە شالعىنى بەلدەن بولىپ, قۇلپىرىپ جاتاتىن الماتى وبلىسى اۋماعىنداعى شالكٶدە جايلاۋىندا دا بيىل توبىققاعار بٸردەڭە شىعىپتى. ەرينە, سالىستىرمالى تٷردە ول جەردٸڭ احۋالى ەزٸرگە ەلحام شٷكٸر. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, شٶپ جوق, جۇت جولىنداعىنى جايپاپ, جىلجىپ كەلەدٸ!
...جاقسى, جازداي قاۋساعان تٶرت تٷلٸكتٸڭ اشتىقتان امان قالعانى بۇيىرسا قوڭىر كٷزگە دە ٸلٸگەر. بيىل قىركٷيەك جاڭبىرلى بولسا, كٷن قاتايامىن دەگەنشە كٷزگٸ شۋاقپەن جەر كٶكتەپ كەتۋٸ دە مٷمكٸن. تٶرت تٷلٸك سول كەزدە كٶگٸن الىپ, بيتٸن بٸر مالىپ قالار-اۋ دەگەن ٷمٸت قوي. ونداي دا عاجاپ بولۋى مٷمكٸن عوي.
بولماسا, ارعى جاعىندا قىلىشىن سٷيرەتٸپ قىس كەلسە, ول سارىشۇناق ايازعا ۇلاسسا. جازداي قىلتاناق قالماعان جەرگە ومبى قار جاۋسا, جاعداي قالاي بولماق? امان قالعان تۋلاقتىڭ قالعانىن سوندا قىرىپ الىپ, اق تاياعىمىزدى ۇستاپ, بٸرىڭعاي ساقال سيپاپ قالمايمىز با? جوعارىداعى جولداستار, ويلانايىق, بۇل قازاقتىڭ مالىنان باسقا جۇبانىشى از, ەلدٸڭ ەندٸگٸ ٷمٸتٸ ٶزدەرٸڭٸزدە!
بەرٸك جٷسٸپوۆ
