ەڭ الدىمەن ٶڭٸر باسشىسى «اق التىن» مەدەنيەت ٷيٸندە ٶتكەن اۋداننىڭ 90 جىلدىق مەرەكەسٸنٸڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, ەڭبەكقور ماقتاارالدىقتارعا دەگەن ٸزگٸ تٸلەگٸن ارنادى.
– وبلىسىمىزدىڭ باسقا اۋداندارى سيياقتى ماقتالى ماقتاارالدىڭ دا تاريحى ٶتە باي. اڭىزعا بەرگٸسٸز ەڭگٸمەلەرٸ مەن وقيعالارى دا سان الۋان. العاشىندا مىرزاشٶل اتاۋىمەن بەلگٸلٸ بولعان بۇل مەكەننٸڭ ەرەكشەلٸگٸ – جەرٸنٸڭ جومارتتىعىندا. ماقتاارالدىقتاردىڭ ەرەن ەڭبەگٸ مەن اقىلى – شٶل دالانى گٷلدٸ, جازيرالى جەننەت مەكەنگە اينالدىردى. مىرزاشٶل دالاسىن سۋلاندىرۋداعى نەگٸزگٸ ماقسات – ماقتا القابىن مولايتۋ ەدٸ. العاش رەت اۋداندا ماقتا شارۋاشىلىقتارى قۇرىلىپ جاتقاندا تٷركٸستان جەر شارۋاشىلىعى حالىق كوميسسارى قىزمەتٸن اتقارىپ جٷرگەن ۇلت ماقتانىشى سۇلتانبەك قوجانوۆ كانالدى قازۋشىلارمەن بولعان كەزدەسۋٸندە ماقتانىڭ اسا قىمبات شيكٸزات ەكەنٸن, بولاشاقتا اق التىن كٷللٸ تٷركٸستان ٶلكەسٸنٸڭ بايلىعى بولاتىنىن ايتقان ەكەن. مٸنە, ەلباسىمىزدىڭ تٸكەلەي قولداۋىمەن تٷركٸستان وبلىسىنىڭ جاڭا دەۋٸرٸ باستالىپ كەلەدٸ. وبلىسىمىزدىڭ قيىر وڭتٷستٸگٸندە ورنالاسقان, اق التىننىڭ ورداسى – ماقتالى ماقتاارال اۋدانىنىڭ مەرەيلٸ مەرەكەسٸ بەرٸمٸزگە ورتاق. ماقسات — توي تويلاۋ ەمەس, بٸر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىنداعى وقيعالاردى وي ەلەگٸنەن ٶتكٸزۋ. ەلدٸڭ بٸرلٸگٸن نىعايتىپ, يگٸ ٸسكە جۇمىلدىرۋ, – دەدٸ ج.قانسەيٸتۇلى.
جالپى ماقتاارالدىق ديقاندار بيىل 316 366,5 توننا باقشا داقىلىن (ونىڭ ٸشٸندە قاۋىن 271 416,5 توننا, قاربىز 44 950 توننا), 8 749,9 توننا كٷرٸش, 298,4 توننا ماش, 19 471 توننا دەندٸك جٷگەرٸ, 10 724 توننا سٷرلەمدٸك جٷگەرٸ, 2 توننا سارىمساق, 250 توننا پيياز, 3 730 توننا قىزاناق, 4 165 توننا قييار, 129,5 توننا سەبٸز, 1 244 توننا باكلاجان, 760 توننا بولگار بۇرىشىن ٶندٸردٸ.
بيىل قازاق ماقتاسىنا 100 جىل تولىپ وتىر. وسىعان وراي اتاكەنت كەنتٸندەگٸ «قازاق ماقتا شارۋاشىلىعى» عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىندا قازاق ماقتاسىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان حالىقارالىق عىلىمي-تەورييالىق كونفەرەنتسييا ٶتتٸ.
مىرزاشٶلدٸ يگەرۋ تاريحىندا 1917-1920 جىلدارى ٶتە اۋىر كەزەڭدەردٸڭ بٸرٸ بولدى. بۇرىنعى كٶشپەلٸ مالشى قازاقتاردىڭ ٶز بەتتەرٸنشە جەر قازىپ, ارىق تارتۋى نەتيجەسٸندە سۋلاندىرۋ جٷيەسٸمەن قامتىلعان تاناپتار كەڭەيتٸلدٸ, 1918 جىلى مىرزاشٶلدە ەگٸستٸك القابى 28 669 گەكتار, ونىڭ ٸشٸندە ماقتالىق القاپتىڭ كٶلەمٸ 1 349 گەكتارعا جەتتٸ. مٸنە, وسى كەزەڭنەن باستاپ قازاق جەرٸندە تۇڭعىش رەت ماقتا شارۋاشىلىقتارى قۇرىلا باستادى. سودان بەرٸ 100 جىل ٶتٸپتٸ. ەلباسىمىز ن.ە.نازارباەۆ 1998 جىلى ماقتاارال اۋدانىنىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويىنا قاتىسىپ, سوندا ايتقان «ماقتاارال – وڭتٷستٸك قازاقستاننىڭ جٷرەگٸ» دەگەن سٶزٸ اۋدان حالقىن بۇرىنعىدان دا ٷلكەن بولاشاققا جەتەلەدٸ. پرەزيدەنتٸمٸزدٸڭ تاپسىرماسىمەن سىردارييا ٶزەنٸنەن ٷلكەن كٶپٸر سالىندى, ماقتا سالاسىن دامىتۋ ٷشٸن توقىما كلاستەرلەرٸ قۇرىلدى. قر-نىڭ «ماقتا سالاسىن دامىتۋ تۋرالى» ارنايى زاڭى جۇمىس ٸستەۋدە. ماقتانى تەرەڭ ٶڭدەپ, ەكسپورتقا شىعارۋ ٷشٸن شىمكەنتتە «ەرٸكتٸ ەكونوميكالىق ايماق» قۇرىلدى. مٸنە, وسى وراسان جۇمىستىڭ بارلىعى وسىدان 100 جىل بۇرىن باستاۋ العان قازاق ماقتاسىنىڭ قيىن دا تابىستى جولى ەدٸ.
جالپى 3 كٷنگە جوسپارلانعان ماقتاارال اۋدانىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىندا «تەرمە – بويتۇمارىم» اتتى تەرمەشٸلەر بايقاۋى, «پالاۋ فەستيۆالٸ» ٸس-شاراسى, جاستار اراسىندا جايدارمان ويىندارى, مەرەكەلٸك كونتسەرتتەر, وتشاشۋلار, تاۋار ٶندٸرۋشٸلەر مەن قولٶنەرشٸلەر كٶرمەسٸ, ورتا بٸلٸم مەكەمەلەرٸ ٶنەرپازدارىنىڭ ەن شاشۋى, «باۋىرساق فەستيۆالٸ» ٸس-شاراسى, جەتٸساي اۋدانى ٶنەرپازدارىنىڭ «مىرزاشٶلٸم – مىرزا ەلٸم!» اتتى كونتسەرتٸ, ۇلتتىق ويىنداردان جارىس, «ماقتاارالىم – مەرەيلٸ مەكەنٸم» اتتى گالا كونتسەرت ٶتتٸ. سونىمەن قاتار, كٷللٸ قازاقتىڭ قانىن تۋلاتاتىن ۇلتتىق كٶكپار ويىنى ۇيىمداستىرىلىپ, رەسپۋبليكانىڭ تٷرلٸ ٶڭٸرلەرٸنەن شاباندوزدار كەلدٸ.
ماقتاارال اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸ
